ايلخان- قاشقاي يورد
فارس- ترك
كرمان- هرمزگان- يزد- ترك
اصفهان- ترك
لرستان- چهارمحال- كهگيلويه- ترك
مازندران- گلستان- سمنان- ترك
عربستان (خوزستان- بوشهر) -ترك
افشار يورد (خراسان)- ترك
دئموقرافي
كورد ياييلماجيليغي
سونقور- آزربايجان
بيجار- قروه- ياسوكند- آزربايجان
همدان - آزربايجان
مركزي- ساوه- اراك- آزربايجان
قزوين- آزربايجان
ساوجبلاغ- كرج- شهريار- اسلامشهر- آزربايجان
خلجستان- آزربايجان
قم- آزربايجان
آستارا- منجيل- انزلي- آزربايجان
ايگيد سولدوز- آزربايجان
سؤزوموز- وبلاگ عمومى تركهاى ايران
سؤزوموز- در پرشين بلاگ
تورك خاتون- وئبلاگ زنان ترك
آدليم توركلر- مشاهير تركهاى ايران
قشقایی در جهان امروز
QASHQAYILAR
اوزاق یول
قوشما اوجاغي
.:: قــشـــقــایــی تــــورک ::.
هنر در قشقایی
گچساراني
دانلود موسیقی قشقایی-مارال گلده
مجله اينترنتي ائل سوزو
(2)توركان جنوب ايران
(1)توركان جنوب ايران
ايل ياز
آغور ایل
تاریخ ،ادبیات و موسیقی ترکان قشقایی
tak aghaj
جمعیت جوانان ایل قشقایی-تهران
جمعیت جوانان ایل قشقایی تهران
Elsavan -دانشجویان قشقائی دانشگاه هرمزگان
دانشجويان قشقائي
قشقایی×جهان
ایل من قشقایی
ائليم قاشقايي
جمعیت دانشجویان قشقایی پیام نور ممسنی
قشقائي بي وطن وطنپرست
ايل من قشقائی-الم قشقائی
qashqai.net
سايت توسعه قوم قشقائی ايران
KASGAY TURKS
تركهاى فريدن-فارسستان-١
تركهاى فريدن-فارسستان-٢
تركهاى فريدن-فارسستان-٣
قشقايى٫ گرايلى و قارايى
تركهاى گرمسار-سمنان فارسستان
زندگي قشقائيها
The Qashqais of Iran
Qashqais
حئيدربابايا سلام-قاشقاي لهجه سينده
تانرينين ناغيلي- بير ساعات ان سككيز دقيقه
God's Story - QASHQA
Testimony - QASHQA
Qashqai Rugs and Carpet
QASHQAI Carpet Properties
Qashqai Kelim Rugs
حسين خان بچاقچى-شجاع السلطان
صولت الدوله و بىبى خانم قشقايى
پروانه خانم موچول قشقايى
محمد حسين كيانى قشقائى
فرود گرگين پور قشقايى
ميرزا مأذون قشقايى
ماذون قشقايى-دوزگون
حكيم جهانگيرخان قشقايى
حكيم جهانگيرخان قشقايى-دوزگون
كرامت دانشيان
Posted
7:18 PM
by mehran bahari
Dilimiz deyeri
http://qashqayilar.webs.com/
Béleme béle gelir ki eger bir tat bikile yô déye siziñ diliñiz bir ölmiş dildir çox heddençez heqlidir, neyçiki ola biler déyeñ qaşqayı türkçesi ya her daha ad ki ola adlayañ, qaşqayılar için muhum ô enemli bilinmemiş ya bu ki rişeden ehemiyetsizdir, yô eger bu léynen ileri gédek gelen nesl héç qaşqayı türkcesine danışa bilmez, bu izden ki héç kimse yoxdur ki onlara örgede, neyçiki analar ve babalar içi bu qaşqayı dili deyl ki deyerlidir, belki bu Tacıkı ya İnglisidir ya... şayed bu baxış bir tebiyi yô heqli baxış géze gele: "ne çörek var ne de péréstij, ne de pala" ki eks halda, türkiye danışmak utanmak ô xicalet ô qorxuyu ô çörek kesilmek getiriyir.
Xob eger munu qabul édek ki iştibahdir," sora déyerem neyçi" Ola biler ikki sorum soruşañ
?1varı zad pala yô çörek ô özge baxışından öziñi görmedir ya yow daha zadlarda vardır ki muhumdur
2eger de başarañ ayrı dilinen ya kimlikinen bir yére de çatañ, o adam ki bir yére çatmış kimdir, bi qaşqayı _?türkidir ya bir tatlaşmuş, tacıklaşmış ya manqurtlaşmış adam
Çox ayaydın, işşiğ ô bellidir ki adam bir cenbeli yô bir bodli canavar deyl, ki feqet qarn ô bir qeriş qarn altında xulasa ola. Ferhengi yô ictimayi ihtiyaclar varıdır ki çox yérlerde adamlik ô héyvanlik merzidir "eger biz gelek économik niyazları bir tutak pul ô palaynan", eger biri béle baxış varı olar adamınan, canavar arasında héç ferq yoxdur, pes özini bir canavarınan izdenize bir biliyir.
Munuñ ki biz hedefe çatmaki her vesileynen qabul varımız ola üstüne gep yoxumdir, gep muna geliyir ki eger biz özlik ya öz gördilik üstünden de bu işi görek, géne de burda bir çelişgi ya "paradox" var, o çelişgi budur ki "öz" ya "kimlik" nemenedir ya nenesedir. Eger "öziñi" satmak ô özge olmak ya özgeye nökerlik édmek, güce yô palaya çatmak qiymetidir çox aydındır ki o adam ki bir yére çatmaış daha o adam deyl ve, eslen hedefine étişmemiş? Öziñ ya hedef ki héçne deyl ki özge olmakdır. Xob çox aleyindir ki özge olmak bu añlama geliyir "tatlaşmak". Biz qaşqayılar her kes ki türk deyl ya türki danışmiyir tat déyerk pes o ana yô ata ki uşşağına türki örgedméyr öz eliyinen bilmiş ya bilmezakam tat nökerlikini édiyir ô öz kimlikini aradan apariyir, ve munuñ menisi budur ki eger ana_babalar béle baxışınan dünyaya baxalar bizim dilimiz aradan géder, sora kimlikimiz ve onadır ki duşmen hedefine çatar yeni bizim adımızı arıdar ve yox éder, dizdir ki biz qaşqayılar éle indide çox zecrler ô bedbextlikler çekirek ama varısından büyük derd budur ki bizi öz elimizinen aradan aparalar ô yox édeler.
Yazınıñ sonunda géne evelki cumlalara bikilirem ki o tat heqlıdır onançez ki biz öz deyerimiz, varlıqımız, kimlikimiz, özimizi yô dilimiz qedrini bilmeyek, ama eger oyanak ô oxudakı yatanları de oyardak onnaddır ki daha o tat baxışı bize heqli göze gelmez, pes geliñ oyanakô ...
Read more!
Posted
6:03 PM
by mehran bahari
بررسی موسیقی قشقایی در فستیوال بین المللی ترکیه
http://www.qashqaiturk.blogsky.com/
چهارشنبه 6 خرداد ماه سال 1388 ساعات 10:43 PM
ویژگی های موسیقی قشقایی در " فستیوال ادبیات و موسیقی ترک زبانان جهان" که از 13 تا 15 اردیبهشت در ترکیه برگزار می شود مورد بررسی قرار می گیرد.
دامون شش بلوکی محقق و پژوهشگر ایرانی حاضر در این فستیوال ضمن اعلام خبر فوق به خبرنگار مهر گفت : این جشنواره با حضور هنرمندان و پژوهشگرانی از 20 کشور جهان برگزار می شود که قرار است در بخش موسیقی ترک زبانان ایران ضمن معرفی کامل موسیقی قشقایی فیلم مستندی نیز در همین زمینه به نمایش در آید.
وی در ادامه افزود : آنچه تا کنون به عنوان موسیقی قشقایی معرفی شده تنها به موسیقی عاشقی این قوم ایرانی مربوط می شده ، در حالی که دو جنبه دیگر آن همچنان مغفول مانده است . من در این فستیوال برای اولین بار هرسه بخش این موسیقی را که شامل موسیقی چنگی ها ، عاشقی و ساربانی است به صورت جداگانه معرفی خواهم کرد. بیان ویژگی ها و کاربردهای سازی و آوازی موسیقی قشقایی از دیگر بخش های این جشنواره خواهد بود.
شش بلوکی همچنین گفت : این فستیوال در شهر ارزروم ترکیه و به میزبانی دانشگاه اتاتورک برگزار می شود ؛ دبیری جشنواره نیز بر عهده دکتر علی قاقفازیالی است که تا کنون دو کتاب در مورد موسیقی عاشقی ایران تالیف کرده است.
منبع خبر:http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=869650
متاسفانه موفق این نشدم خبر را به موقع در وبلاگ قرار دهم
کنسرت گروه موسیقی قشقایی هاوا در ارزوروم ترکیه
واحد مرکزی خبر، مهر: گروه "حاوا" به سرپرستی پروین بهمنی پنجشنبه 31 اردیبهشت کنسرتی را در شهر ارض روم ترکیه به روی صحنه خواهد برد. دامون شش بلوکی گفت: این گروه که در زمینه موسیقی قشقایی فعالیت دارد به دعوت مسئولان فستیوال "ترک شولینی" قطعاتی از موسیقی قشقایی را در دانشگاه آتاترک اجرا خواهد کرد. این عضو گروه حاوا در ادامه افزود: ما در این کنسرت قطعات ضربی"مارال باخ"، "الچی بیلر"، "دادی داد" ، "اویان" ، "عاشق گلدی" ،"نمچی نمچی" و سه آواز قشقایی با عنوان های "گرایلی"، "بیستون" و "لالایی قشقایی" را اجرا خواهیم کرد.
وی همچنین گفت: در این اجرا پروین بهمنی(سرپرست گروه و آواز)، شهرام صارمی(کمانچه)، اردوان عابدی پور(عود)، سعید جوادی(سنتور)، یلدا یزدانی(دایره و همخوان)، مهران مهرنیا(تار) و خود من با نقاره گروه حاوا را همراهی می کنیم.
منبع خبر:
http://persianartmusic.com/content/view/2296/42
Read more!
Posted
7:47 PM
by mehran bahari
آی دا کیم وار ؟
فتانه مرادی قره قانی
پری اولدوزو
http://pariulduzu.persianblog.ir/
http://www.pariulduzu.blogfa.com/
آیایدین گئجه لر الوولی کوزلر قیراقیندا کی قره آفتافا چاهئسی قینییر و چولوسکی لر یانماگی سسی قولاقا دییر آرخا اوستونه اوزانموشام .
گوزوم باغلی سرئین یئل اسیر یئل اوزومو ال چکیر بوجگیللر سسی ده گلیر تیلکی لر اوولاماگی دا اونا قوشولور نه ائشیدمه لی دیر . دئیلدر بایقوش سسی کاسلی دیر بو گئجه اونونگ سسی ده گلیر بئلمه گلیر او آغلاییر اوز قره بختینه .
تیتیرمگ ایچیمه گیرمیش سووقوم ائدیر قئچیمینگ باش بورماقینان اوودون لاری اوت ایچینه ایتیلییرم ، گوزومو آچیرام وااااااااااااای ناغاد اولدوز کی قاش و گوز آتیر اوزومه دئیرم هانسی منیم آللینجاق اولدوزوم دیر . او ساق تایداکی بویوگ رگ دیر ..... یوو یوو او سول تایداکی پارلاق رگ دیر یا کی او.......
بو دوشونجه یه گئدیرم کی هر کیمسه ده بیر اولدوز وار اولسا په بو دونیا دا چوخ کیمسه دئرلیگ ائدیر کی گورنگ هاموسی منیم تک آللینجاقینی تاپیر یا کی یوو ....
ائله بوردا گوزوم آیا دوشیر نه ایشیق دیر رحمتلی بویوگ آنام آساناگینی دیله گتیریرم : آیا باخ نیجه گئدر /اورگنمیش گئجه گئدر
بئلمه گلیر آیدا بیرسی منه باخیر منده اونا باخیرام اوزومنن سوروشیرام آیدا کیم وار ؟ آیدا داغ وار ؟چول وار ؟ سو وار؟ هئچ کیمسه اوردا دئریلیگ ائدیر ؟
اینانیرم کی ائله ایندی بیری منیم تک اوزانموش آی ایچینده الینی باشو آلتونا قویموش و منه باخیر .
آهای آیدا کی آدام سلام منی گوریرنگ یولداش منم یئرده کی آدام سن کی اولدوزلارینگ یخینیندایانگ گوره م منیم اولدوزومو تاپا بیلدانگ ؟
آهای یولداش اگه سسیمی ائشیدیرنگ بیر اولدوز آت کوتا تا من بیلم کی وارانگ وااااااااای او منه باخیر او آیدا کی منی گوریر او قویروقلو اولدوزه باخ اونو منیم ایچون آتدی .
الیمی اوزادیرام و اونونگ چون ال بولیرم ،گئنه سووق منی اوزوما گتیریر قووزانیرام و چاهی ده ایچیرم الیمه اوت اوستونا توتیرم تا قیزیشه ایندب داها ایناندیم کی آیدا بیری وار آما کیم وار ؟
نئیه گولمیرم
بئله بیل گوینوم داغونا دومان چؤکمیش دیر. اۆره گیم یامانلوقدان دوْلمیش دیر. بئله اینانیرام گویناقلیگدان ایراق دۆشمیش.
نئیه کی؟هرنمنه یی اؤزوم ایچون ایسته ییَرم، آیری کیمسه لری قوروق ائدیرَم.
نئیه بئله گۆونمگدن دوْداقلاریما گۆلمگ گلمیر یا گٶزلریم یاشدان دوْلمیر؟
بئلمه بئله گلیرکی آداملیگ وایالاریندان ایراق دۆشمیشم.
دئمیشلرکی هر کیمسه اینگ یوموروقی اۆره گیچه دیرآما من ایکّی بورماقچه ده اؤزگه یی سوینممیشام.
بیلمم کٶیلوم دومانلاشمیشدیر یا قرنگیه باتمیشدیرنئیه بئله آیروخسی اوْلموشام.
بئله اینانیرام گٶینومه قره بولوت قوْنمیشدیرآما نئچّه دن بیربیریاغوش یئمیش توْرپاق ایسّی اییله ییرام .
اَله بو دۆشۆنجدایمکی، بیردن اؤزومه گلدیم.
بئله بیلینگ کی گؤزلریم یاغیشی کؤیلوم دومانینی اۆنگیلّشدیرمیش، دوْغرولیگ یئلی دومانینان قره بولوتلاری اؤره گیمدن قوْودی نیجه کی ریس -ریس یاشلار یاناخیما دۆزیلمیش.
اۆزوقوْولانمیشدیلرکی اؤه گ قوملاقینی دیرچَه لَدلَر.
بئله بیل بیر سس اوزاقلاردان دورنا کیمین اۆره گیم قورّولیگینه قوْنموش دﯙمدﯙگینان بوقورّو قوملاقا یازدی:
“ روزگاردان هرنَه گَلسه خوش دئیینگ
Read more!
Posted
7:32 PM
by mehran bahari
بیر مکتوب اوستادا
http://www.uzaghyol.blogfa.com/
تاري آدي اينان
بؤيوگ اوستاديم جیناب_ي آغا_ی اسدا... مردانی رحيمی
ائليميزينگ هامي دان باش بيليجي سي
«سلام عليکم»
ائله بئله کي سيز واغيفنگيز ادبيات و موسيقی ايکّي ده يرلي و باشغا شئي دير کي هر فرهنگده و هرکولتوردا ايکي مهم ابزار ديل ايچي سؤيله نير. و او کيمسلر ده کي بو يولدا فعاليت ائديرلر، هم ريسالتلاری هامي دان باش و هم خلق آيري باخيشينان اوللارا باخيرلار.شاعير و يازان اؤز خلغينينگ ديلي دير، موسيقي بيلن خلغينگ فيکيري. شاعير ريسالت واري ديــر ائــل دردينــي خلغينگ اؤز ديلينن سؤيله يه. و موسيقي بيلن گره گ او دردلر کي ديلينن دئملي ده ييل اوللاري سازينان دئيه. بويوگ اوستاد من بوردا يئر واري دير، سيزدن کي بو ايکّي مقوله ده و خصوصا" ائلميزينگ ديلي و ادبياتي اوستونه چوخ گؤزه ل و ده يرلي ايشله ميشنگيز چوخ تشکور ائدم و ساغليق و سالاماتليگ سيزينگ ايچي آللاهدان آرزيلايام. سيز داها بيزيم کيمين آلتميش، سکسان يا دوقسان ايل ياشامانگيز، سيز جاويد اولدونگوز و تاريخدا ائل اوشاغينا بؤيوگ ايفتيخار. آمّا بو ائل نسل به نسل سيزه وئرجکدير، هرچند کي سيز حاقّينگيزي ائلدن آلميشانگيز. سيز ائلي ديريلتميشنگيز و ائلده سيزي.
بؤيوگ اوستاد قاشقايي نينگ موقدس کيتابيني يعني سيزينگ جاويد اثرينگيزي (قاشقايي سؤزلوگونو) ايکي اوﯢره ديقتينن اوخودوم چوخ ليذت آپارديم. منه گلدي هامي گچنلريم ديريلميشلر. قريّلر، قوجالار، سؤز بيلنلر،شاعيرلار،قاهرامانلار و هامي گچميش ائل آداملارينان دانيشديم و یاشادیم. روحوم تازالاندی، اؤزوم اؤزومه ايفتخار ائتديم.
اوستاد من بو ليياغاتي يوخوم کي سيزينگ کيتاب مورودونا دانيشام آمّــا بو جيسارتي گره گ سيز باغيشلايانگيز من بير نئچّه عرضيم وار:
1_قاشقايي ائلينيگ کؤچ و قون ائتديگي يئرلردن آز آد آپاريلميش. مثلاً:شیراز دا کی بورون دمي
2_ بو کيتابدا بير معيار ديل ايشه گئتمه ميش و هامي لهجه لر يازيلميش. (البته بو چوخ دغرو ايشدير آما چوخ مصطلح اشتباهلاردا يازيلميشدير. مثلاً: ديکسينمک دوغرو دور يا ديسکينمک؟ يا هارانچي و هارانچيليق،هه و و هه وجيق بوتون غلط تلفظ دير.
يا اولوردو معيار سؤزو يازانگ و سورا لهجه لره ايشاره ائدنگ.
3_ چوخ سؤزلر نئچه اووره تيکرار اولموش دور.مثلاً: قنشر_قيسقينج_شوغول_و...
4_قوف سؤزونده بو میثال چوخ گؤزه گلن دير: اوبا قوف يئميش گلير.
5_ قاشقایی ائلینینگ چوخ تيره لری و بونکولاری آدي يازيلماميش.
6_ گؤینه بئله گلیر کی قوﯢلوق سؤزو، قوﯢل اینان ایرتیباط سیز ده ییل. چونکي قديم بير قيزينک کي قوولونو بير اوغولا وئريرلرميش قيز اوغولا قوﯢللوق(قوول +لوق) تيکيرميش.(البته قاولیق و قاو و قاب دا بیر دوغرو و دوز نظر دیر).
آرخاليغينگ وئر تيکم آراسينا گول تؤکم
سن منه ياغليق گتير من سنه قوﯢلوق تيکم
7_چوخ کؤکلر (ريشه لر) ذئهندن ايراق دير مثلاً: کپک=کف=کفک.... قابا هئچ نسبت یوخودور
شوفيتک = فوتک شب (فارسی) بیر فیتک کی کئشیک چیلر شام کئشیک ده چالیلار
شاه فيتک؟
کسر وکم ـــ کرس و کم؟تلفظ اشتباه
8_دالان_داشاق اصلي دالاق_داشاق ائتمک دير. ياني بير زاد دان بهر آپارديق، هرچند کي گؤزه گلمز و ايشه گلمز اولا.
9_سؤزلر کي کيتابدا گؤزومه اوغراماديلار :
سیت گون: روز روشن
قره ريشه: ريشه گياه کره ک
بورون دمي: دماغه کوه شيراز محل عبور ايل
تگه مستان: جوش مستي پازنها
سونگ و دونگ:هستي به باد داده در قمار
دوزلو کچّه: نمد خيس شده در آب نمک
کورد قوناغي: مهمان کرد کنايه از کم توجهي به مهمان
گوللو جاني مني: نام قطعه اي در آهنگ هلي در موسيقي قشقايي
گوو سر باسيرماق: کنايه از کشتن با گرز گاو سر
گوودالي: پر صبر و طاقت
لاقما لووس: شل و ول
رخت يوماگ: کنايه از قاعدگي زنان
ماهمار: معمار، زبردست
موچولو:ساعد حيوان
چت: نام درخت
ضربيني توتماق: ادا درآوردن
عرقلي:نام طايفه
فينديق: ضربه انگشت
هوقّوراتماق: صوتي براي راندن الاغها در هنگام کوچ
هيري گله گوو: کنايه از اختشاش و درهمي
گومورلانماگ: صداي لوک در هنگام مستي
قويو داشلاماق: کنايه از غذا خوردن
قره بله: حيوان سياه گوش بلند
قوردانير: به آرامي مي چرد
تنگ له مک: تنک حيوان باري را کشيدن
حال و چين: احوالپرسی
خان ائيوز: دوست کور اوغلو نام آهنگی در موسيقي قشقايي
داغ آدامي: کنايه از ديوانه
داغ جانواري: کنايه از آدم بي شعور
دست انبوه: محصولي خوش بو _ کنايه از آلت دست شدن
دؤرد آغاج: کنايه از تابوت
ديزي گچه اولماق: کنايه از خسته شدن، ترسيدن
آند و آيا: قسم وسوگند
آياقدان_باشا: از سرتا پا
اربوغان: مردافکن
ات_ آغاج: سايش چوب به بدن(گوشت)در چوب بازي
ايس آلماق: بو بردن
اوستو وورولو: پوشيده، مهر و موم
کيچيک شاگيردنگيز
ارسلان ميرزايي
1387_ ياز
|+| نوشته شده توسط ارسلان میرزایی در یکشنبه سوم آذر 1387
Read more!
Posted
7:27 PM
by mehran bahari
Bir nama Muhemed Behmenbéygi'ye
http://qashqayilar.webs.com/
salam aqaye Mohemmede Behmen beygi
meşk, meşk teşekur bütün işleriŋ ve zehmetleriŋ içi ki bu uzaq, uzaq iller de qaşqayılar içi çekmişeŋ, ama men seniŋ işiŋi tökenmiş bilméyrem, henüz biz çox işler göresig ta qaşqayı xelxi rifahi qucaqlaya, indi qaşqayılarıŋ çoxo kende qalmışlar ama tat nökerkigini édiyiler, ondan beter budur ki bizim ferhengimizi elimizden alıyılar, dilimizi aradan aparıyırlar, kimlikimize güliyiler ve bize uxardan aşşaqı ya baxıyırlar, yow deyerli qere çadırlar arasında aq çadırları qoran, seniŋ işiŋ tökenmemiş, şayed lazımıdı ki biz tacık dilini örgeneg ama bu bir ebzar sayıla bilinir menim gözümde, ebzar ki öz ferhengimizi soralar da ondan ayrarag ve özümüze gelmek gereklidir bu ortada neyçi ki bizim xelximiz bu ortada mesx olmuş her çend çox zadlar bilmiş, yow aqy behmen béygi siziŋ işleriŋiz tökememiş.
eger "siziŋ éliŋiz boxaraŋızdır" pes siziŋ ana diliŋiz "qaşqayı türkçe"si de onuŋ şirin suları, rengli güları, yaşıl çélleridir, gel o işiŋi özüŋ töked, gel o öz kimlikini(huviyyet) unutan ve layladan xelximizi özüne getiyir, o günüŋ yolunu gözléyrem ki “elim, buxaram” kitabini öz dilimize ve seniŋ qelemiŋe oxuyam, héç veqt géc değil....
“ geliŋ öz dilimize yazag ve örgedeg, öz dilimize yazag ve örgedeg…”
bütün ihtiramlarınan
barış qaşqayı
Özimize gelek
Tatlaşmak dadı çoxuna xoş geliyir ô mezzesi şiraz burnundakı halva satanlar, xurma-xereki tekin dişleri arasından şirin-şirin ağzlarında qalıyır. Ama unutmayasıyak ki biz eger de birden tatlaşak, héç veqt bir tat o gözinen ki özlerine baxır bize baxmaz, hemmişe bize uxardan aşağıya yô özge yô türk(tork) biler, muhum değil ki neqed bélelerine nökerlik ya quluq édeŋ géne de seni özlerinen ayrı ve özge sayalar, mundan artıq budur ki ege de bu qéymete ki öziŋden ô öz ferhengiŋden ô diliŋden ô varı var ô yoxuŋdan de geçen o adam ki bir yére çatmış bir tatdır ki öz qowllarına “şehrvendé desté dovvom” sayılır. Her halda biz öz dilimizi, kulturumuzı, kimlikimizi saxladag ya eks halda tatlaşak ô özimizi satak ô unutak bir tat bize bir muşt dowar otaran ki bu héşne bilméyrler baxışıynan baxar pes yéyter bu ki özimiz qalak ya özimize gelek neyçi ki bir tat bize kaka olmamış ô olmaz. Hetta ege de bu mehal ferzı qabul édek ki biri bizem içi üregi yana, géne de bu bizim içi xicaletden su olmak yére gétmek varıdır, bu üzden ki biri bizi bu qed bedbext ô ölmeli göriyir ki bélesine rehmi geliyir ô bir iş bélesi içi göriyir.
Pes geliŋ géne özimiz olak, özimiz gelek ve öz gücimize inanak, öz dilimiz ve öz dizmiz üstünde eyqe turak, bir keşe hemmişe için.
kimlikimiz
men kimem? biz kimek?
birimki suwal kı her kes kimlik kelemesini héşidenden sora, özinden soruşa biler budur: men kimem? ya biz kimek?
kimlik özi, özgeden ayıran merzdir, yéyter déye bilerem ki o zad ki özimizi, onlardan ayırdır men kimem? biz kimek?
birimki suwal kı her kes kimlik kelemesini héşidenden sora, özinden soruşa biler budur: men kimem? ya biz kimek?
kimlik özi, özgeden ayıran merzdir, yéyter déye bilerem ki o zad ki özimizi, onlardan ayırdır kimlikdir. kimlik ya tacik dilinde işlenen huviyyet kelemesi( arb dili rişesinden nemenelik añlamuna) çox muhum ve onemli unsurdur kı eger biz özimizi Qaşqayı tanıyak her zaddan artıq, dilimizden başlanır. bu daha eñ alayın ve aydın medlebdir ki bizim dilimiz türk dilidir( oğuz türkcesiniñ bir şaxası) ve burdadır kı biz başarırak añlayak bizim dilimiz sonkı sengerimizdir ki oniñ elden gédmeki bizim aradan gédmekimiz ve dirrilikimiz aradan gédmegiynen birdir. çun bu bizim dilimizdir ki bizi bir tacikden ya bir lurdan ayırdır. bu düzdir ki kimlik çox daha zadlardan da rişe tutur, ama héç biri dilimiz tekin belli(mehsus) deyl, bir daha yandan ola biler déyeñ ki o kimlik dizeden élméntleri elimizden almuşlar ya da aradan aparmışlar( dilimizide aradan aparırla) meselen tariximiz ki biz emelen tarıxden arunmuşak ve héç ad bizden resmi tarix kitablarında gelméyr. dirrilik sistiminde ki daha sonkı nefesleri çekir, dünyaynan dowlet bir taydan, qere illikinen bedbexlikde o bir taydan, el birbire vérmişler ki köçen obaları yox édeler. politikal sistimde ki çox veqtdir aradan gétirilmiş; béle olir déyeñ ki biz sonki sengerde, senger tutmuşak ama günbegün çoxo bu sengerden qeçir duşman damanuna(tatlanmış ve taciklanmış kimseleri déyre ki anadillerine danışmakı ar bililler ve taciki ya inglizce ya ... iftixar) onlarda kı bu sengerde qalmuşlar ya uxudadular ya da özlerini uxuya vurmuşlar; ya da eslen bilméyler ki eslen ceñdir ve duşmen varı zadlarını ellerinden almış( torpağlarını, adlarını, tarixlarını, geçmişlerini, geleceklerini, resmlerini ve...) feqet bir turki dildir ki qalmuş onuda özimiz, öz elimizinen séyrek teqdim édek duşmana. ama ege biz géneden oyanak ve dost o duşmanımızı tanıyak ondadır ki biz başararak dilimizi ki saxladak elden géden ferhengimizi tariximizi ve adımızı géri alak.
ege oyanak, ege añlayak, ege yiğilek,...gelecek bizimdir ve kimlikimiz özimiziñdir
Özümüz, dilimiz ve dizimiz
Kimlik léyi hemişe dilden geçiyr, bu üzdende biz herne dili muhum bilek génede azdır. bu ortada çox bilmelidir ki biri soruşa hanı dil ?
Qaşaqyı turkçesi ya qaşqayıça bizim dilimiz adıdır ki dunyada tanılmışdır ama bizim özümüzde ondan xeber yoxumuzdur. Bu dil ki biz onuñunan danışıyrak, fikrleşiyrek ve yaşayırak ama yaza bilméyerk ya oxuya bilméyrek. sistimatik ve akadımık baxışınan bir dil 4 faktur varı olasıdır ta kı başara dil tanıla; 1-danışma 2-éşidme 3-yazma 4-oxuma. pes bu baxışınan başarmak déyek ki bizim dilmiz bir akadımık dildir neyçi ki eslen yazlméyr ya bu ki çox az ona yazılıyr. pes biz öz dilimize yazasık o oxuyasık, yazasık o oxuyasık, yazasık o oxuyasık ta başarak dilmizi ve özümüzü dirri saxladak ;ayrı halda aradan géder ve onuñunan aradan gédmesiynen bizde aradan géderek.
Eger seyem qaşaqyıdan bir karikatur yazam béle görsederem: bir uşşağ ki danışa biliyr ve dile gelmiş ama yol géde bilméyr çunki héç veqt öz dizi üstüne turmamış ve hemişe ona muna yapışmış ya ingilise ya almana ya tacike ya ona ya muna. bu zamanda ki biz yaşayırak her zamndan artığ alayındır ki tat bize kaka olmaz eger öz dizimiz üstüne turduk eği ki turmuşak ve ella éle béle kow-kow gédesik o turpağa eğineyesik o géri qalasık.
Read more!
Posted
5:48 AM
by mehran bahari
جغرافياي انساني خلق ترك در ايران
مئهران باهارلي
اودگون، بوز آيي، سيغير ايلي
Odgün, Boz Ayı, Sığır İli
چهارشنبه، ١٨ فوريه- ٢٠٠٩
سؤزوموز
ايران موطن بيش از ٣٥ ميليون تن ترك زبان مي باشد. روند خودآگاهي ملي و سير ملت شوندگي اين توده عظيم مخصوصا در دو دهه اخير آن چنان سريع بوده است كه امروز به راحتي مي توان به جاي صحبت از "گروههاي گوناگون ترك زبان"، از وجود و قوام "ملت ترك" ساكن در ايران سخن راند.
سه زيرگروه جغرافيائي خلق ترك در ايران:
خلق ترك ساكن در ايران، از سه زيرگروه جغرافيائي مشخص تشكيل يافته است. از اين سه زيرگروه جغرافيائي، ساكنين زيرگروه شمال غرب باشندگان در وطن، و زيرگروههاي جنوب-مركز و شمال شرق ايران در شمار دياسپوراي ملت ترك محسوب مي شوند:
يك- زيرگروه جغرافيائي شمال غرب: بدنه اصلي ملت ترك در ايران در ناحيه شمال غرب كشور ساكن است. اين منطقه كه در ادبيات سياسي "آزربايجان جنوبي" ناميده مي شود مركز ثقل تركزبانان ساكن در ايران مي باشد. آزربايجان جنوبي كمابيش معادل "مملكت آزربايجان" در نظام سنتي و بومي "ممالك محروسه" دولتهاي توركي سلجوقي تا قاجاري است. "مملكت آزربايجان" و يا "آزربايجان جنوبي" اقلا شامل همه "آزربايجان ائتنيك" است. برخي آنرا معادل "آزربايجان تاريخي" و يا "آزربايجان سياسي" كه هر دو بزرگتر از "آزربايجان ائتنيك" مي باشند دانسته اند. زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و يا "آزربايجان ائتنيك" شامل بخشهاي پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور پيش از سالهاي ١٩٠٦-١٩٠٥ يعني سال شكست جنبش مشروطه و آغاز حاكميت عملي قوميتگرائي فارسي بر بروكراسي، دولت و جامعه ايران است. آزربايجان ائتنيك نواحي ترك نشين استانهاي دوازده گانه امروزي آزربايجان شرقي (همه)، آزربايجان غربي (اكثر)، اردبيل (همه)، زنجان (همه)، همدان (اكثر)، قزوين (همه)، مركزي (اكثر)، گيلان (بخشي)، كردستان (بخشي)، تهران (بخشي)، قم (بخشي) و كرمانشاهان (بخشي) در سالهاي ١٩٠٥-١٩٠٦ را در بر مي گيرد و متروپل تهران را نيز شامل مي شود. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي ملت ترك به لهجه آزربايجاني و اندكي نيز به لهجه سنقري زبان تركي متكلم اند.
دو- زيرگروه جغرافيائي شمال شرق: اين زيرگروه جغرافيائي، تركان پراكنده در استانهاي امروزي خراسان شمالي، خراسان رضوي، گلستان، مازندران، سمنان و خراسان جنوبي را شامل مي شود. تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به دو گروه لهجه خراساني و آزربايجاني زبان تركي متكلم اند. "افشاريورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در شمال شرق ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.
سه- زيرگروه جغرافيائي جنوب-مركز ايران: اين زيرگروه جغرافيائي همه تركان ايران به جز دو زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و شمال شرق ايران را شامل مي گردد. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به گروه لهجه هاي آزربايجاني و اندكي (ابولوردي) به لهجه خراساني زبان تركي متكلم است. "قاشقاي يورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در جنوب ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.
تركهاي ساكن در شمال غرب كشور و يا آزربايجان جنوبي كه شامل كلان شهر تهران نيز مي باشد، ٨٠،٣% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢٩،٠% از كل جمعيت ايران)؛ تركهاي ساكن در جنوب ايران ١١،٦% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٤،٢% از كل جمعيت ايران)؛ و تركهاي ساكن در شمال شرق كشور ٨،١% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢،٩% از كل جمعيت ايران) را تشكيل مي دهند. با اين حساب شمار تركهاي ايران، اقلا ٣٦،١% از كل جمعيت ايران و يا بيش از يك سوم آن است.
سه زيرگروه لهجه اي خلق ترك در ايران:
در ايران به شش زبان از زبانهاي عضو خانواده زبانهاي توركي (Turkic) سخن گفته مي شود. اين زبانها عبارتند از تركي (Turkish)، تركمني، خلجي، قزاقي، ازبكي و اويغوري. در اينجا به دو نكته مي بايست توجه كرد. نخست آنكه "توركي"Turkic نام خانواده زباني و "تركي"Turkish نام يكي از زبانهاي داخل در اين خانواده زباني است. براي نشان دادن فرق بين اين دو مفهوم متفاوت در زبان فارسي، نام خانواده زباني به شكل "توركي" و نام زبان مشخص به شكل "تركي" نوشته مي شود. قبلا هر دوي اين مفاهيم با نام يكسان "تركي" ناميده مي شدند (مانند "لاتيني" كه هم نام يك خانواده زباني و هم نام يكي از زبانهاي داخل در آن خانواده زباني است). بنابر اين مقصد از توركي ازبكي و تركي آزربايجاني، به ترتيب زبان ازبكي متعلق به خانواده زبانهاي توركي و لهجه آزربايجاني زبان تركي مي باشد. دوم آنكه مراد از زبان "تركي" در اينجا شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. شاخه غربي توركي اوغوز غربي، كه آن هم زبان تركي ناميده مي شود لهجه هاي عثماني-تركيه اي اند و در ايران رايج نيستند (شاخه شرقي توركي اوغوز، زبان تركمني و لهجه هاي وابسته است).
زبان تركي، كه زبان اول ايران به لحاظ شمار متكلمين آن است، در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي "آزربايجاني"، "خراساني" و "سنقري مي باشد. اين وضعيت مشابه وضعيت زبان كردي در ايران است كه در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي (كلهري، كرمانشاهي و...) مي باشد با اين تفاوت كه فرق بين لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني زبان تركي بسيار كمتر از فرق بين لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي زبان كردي است (بسياري از زبانشناسان كرمانجي و سوراني و جنوبي كه بينشان تفاهم متقابل وجود ندارد را به عنوان زبانهائي عليحده و جداگانه مي پذيرند).
گروههاي لهجه اي زبان تركي در ايران عبارتند از:
يك-گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي: اين گروه، پرمتكلمترين لهجه زبان تركي بوده و زبان اكثريت مطلق خلق ترك در ايران است. اين گروه لهجه ها، زبان دو زيرگروه جغرافيائي "شمال غرب" (آزربايجان جنوبي) و "مركز- جنوب ايران" است و به اين اعتبار، لهجه اي سراسري مي باشد. لهجه هاي گوناگون تركان ساكن در جنوب و مركز ايران به جز ابيوردي، فارغ از منشاء ايلي و يا تباري متكلمينشان، همه جزء گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي شمرده مي شوند. لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي، همچنين زبان همه تركان منسوب به شاخه شرقي اوغوز غربي ساكن در قفقاز (آزربايجان، ارمنستان، گرجستان، داغستان)، آسياي صغير (شرق و جنوب شرقي تركيه) و خاورميانه (عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل) بوده و به اين اعتبار زباني منطقه اي است.
ب-گروه لهجه سنقري" زبان تركي: اين گروه كه كم متكلمترين لهجه زبان تركي است در واقع لهجه اي ويژه از گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي مي باشد. اين لهجه صرفا در يك منطقه مشخص آزربايجان يعني در بخشهاي آزربايجاني استان كرمانشاهان (عمدتا شهرستان سنقر) در شمال غرب كشور بكار ميرود. اين گروه لهجه اي منحصرا در آزربايجان جنوبي و ايران رايج است.
ج-گروه لهجه هاي خراساني" زبان تركي: اين گروه در شمال شرق ايران در بخشهاي ترك نشين استانهاي امروزي خراسان شمالي، گلستان، مازندران، خراسان رضوي، خراسان جنوبي و بخشهائي از استان سمنان و منطقه ملي موسوم به "افشار يورد" و يا "سلجوق" كه در داخل آن قرار دارد رايج مي باشد. علاوه بر آن، گروههايي چند از خلق ترك كه به لهجه خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي نزديك به آن متكلمند در خارج شمال شرق ايران در ديگر نقاط كشور نيز يافت ميشوند. به عنوان نمونه لهجه تركان ابيوردي ساكن در استان فارس، يكي از لهجه هاي زبان تركي است كه علي رغم سكونت متكلمين آن در جنوب ايران، در ميان گروه لهجه هاي خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي مابين خراساني و آزربايجاني جاي داده ميشود. اين گروه لهجه اي منحصرا در ايران رايج است (در برخي منابع، از وجود گويشوران به تركي خراساني در مناطق جنوبي جمهوري تركمنستان ذكر شده است).
متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان
در ايران متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان را ميتوان به سه بخش تقسيم كرد:
١-گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني: اينها گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه از ديرباز، به ويژه در دوره امپراتوريهاي توركي غزنوي-سلجوقي-خوارزمشاهي-موغولي در اين نقاط سكونت نموده اند و به يكي از لهجه هاي پيش-آزربايجاني سخن ميگويند.
٢-گروههاي تاريخي آزربايجاني: گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه در دوره امپراتوريهاي تركي قاراقويونلو-آغ قويونلو-صفوي-افشاري در اين نقاط سكني گزيده و به يكي از لهجه هاي آزربايجاني سخن ميگويند. خاستگاه تباري و مسقط الراس همه گروههاي تاريخي آزربايجاني؛ تركيه (آزربايجان تركيه، همچنين مركز و غرب آن)، جمهوري آزربايجان، عراق-سوريه و آزربايجان جنوبي است.
٣-گروههاي مهاجر آزربايجاني: گروههاي مهاجر متكلم به لهجه هاي آزربايجاني اند كه در قرون نوزده و بيست و در دو دوره قاجار و پهلوي از آزربايجان جنوبي به اين نقاط مهاجرت نموده اند.
اغلب تركان خراسان و بخشهائي از تركان ايران مركزي (استان اصفهان، ....) از گروههاي تاريخي پيش آزربايجاني اند. در مورد بقيه تركان ساكن در جنوب و مركز ايران، هرچند بدنه اصلي اين دسته را گروههاي تاريخي آزربايجاني تشكيل مي دهند، اما آنها به لحاظ تباري و لهجه اي، در اصل تركيب سه گروه مذكورند، يعني اساس آنها را گروههاي تاريخي آزربايجاني كه با گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني و گروههاي مهاجر آزربايجاني آميخته شده اند تشكيل مي دهد.
سه حوزه عشايري خلق ترك:
عشاير ترك ساكن در ايران را مي¬توان در سه حوزه تقسيم بندي كرد. اين تقسيم بندي در انطباق با زيرگروههاي جغرافيائي خلق ترك ساكن در اين كشور مي باشد. گروههاي داخل در اين حوزه ها، تنها شامل آن بخش از خلق ترك است كه هنوز هويت ايلي خود را حفظ نموده اند. قابل ذكر است كه امروز صرفا بخش كوچك و تقليل يابنده اي از گروههائي كه هويت ايلي خود را همچنان حفظ نموده اند داراي حيات كوچرو مي باشند:
يك-حوزه عشايري شمال غرب و يا آزربايجان جنوبي: اين حوزه كه منطبق بر آزربايجان ائتنيك است شامل استانهاي آزربايجان غربي، آزربايجان شرقي، اردبيل، گيلان، همدان، تهران، قم، قزوين، زنجان، مركزي، كردستان و كرمانشاه مي¬باشد.
تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: شاهسئوه¬ن (شاهسون)، قاجار، قاراپاپاق (قره پاپاق)، قاراداغلو (قره داغ)، قاراگؤزلو (قره گوزلو)، قاراقويونلو (قره قوينلو)، خدابنده¬لو (خارابانتو-خيرماندالي)، ياريم تاقلي (يارم طاقلو)، ....
تعدادي از ايلات ترك هنوز كوچنده در اين حوزه را ايلات شاهسون، قره داغ (ايل ارسباران)، قره پاپاق، شاهسون بغدادي، مغان و يارم طاقلو و .... تشكيل مي¬دهند.
دو-حوزه عشايري جنوب و جنوب غرب: اين حوزه شامل مناطق ملي فارسستان، عربستان، لرستان، لارستان و بلوچستان (شامل استانهاي چهار محال و بختياري، فارس، اصفهان، كهگيلويه و بويراحمد، بوشهر، يزد، خوزستان، كرمان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان) مي باشد.
تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: قشقائي، خمسه (ايناللو، بهارلو، نفر، ...)، افشار، بوچاقچي، آغاجري، قاجار، كنگرلو، چهرازي، لره¬كي، بهارلو، سيرجان، قرائي، گوندوزلو، رائيني، ....
تعدادي از ايلات كوچنده ترك اين حوزه جغرافيايي را ايلات قشقايي، خمسه، فارسيمدان، كشكولي، دره شوري، افشار، قرايي، بچاقچي و ... تشكيل مي¬دهند. اين حوزه، اكثريت عشاير كوچنده ترك كشور را در خود جاي داده است.
سه-حوزه عشايري شمال شرق: اين حوزه شامل استانهاي خراسان شمالي، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، مازندران، گلستان و سمنان مي باشد.
تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: گرايلو، قرائي، آينالو، مهينه¬اي، تميرلو، ناردين، گوداري، گوارسي، آلي ايلي، قاراقويونلو، بيات، قاراچورلو، ايمورلو، بوكانلو، جويانلو، بورانلو، قليجانلو، ...
جامعه تحليل رونده عشاير كوچنده ترك:
تا يك قرن پيش در ايران، تغيير و تحولات سياسي كلان كشور توسط دولتهاي تركي عمدتا آزربايجاني كه خانواده حاكمشان داراي منشاء ايلي بود مانند سلجوقي، ايلدنيزلي، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، آفشار و قاجار رقم زده مي شد. در كل ايران نيز در قرن نوزده بيش از ٣٠ درصد از كل جمعيت كشور را عشاير كوچنده تشكيل مي¬داد. اما طي سده اخير به موازات تغييرات سياسي و اجتماعي در كشور، در نسبت سه الگوي زيستي عشايري، شهري و روستائي نيز دگرگوني حاصل شد. نتيجتا جامعه عشايري بتدريج جايگاه و سيطره نظامي، سياسي و اقتصادي خود در كشور را از دست داد، به صورت جامعه اي پيراموني و اقماري در آمد و به سرعت رو به اضمحلال رفت. بگونه¬اي كه بر اساس نتايج آمارگيري سال ١٣٦٦ توسط مركز آمار ايران، اكنون عشاير كوچنده با ٢٠٠،٠٠٠ خانوار عشايري كوچنده، و جمعيتي حدود ١،٣٠٠،٠٠٠ نفر صرفا ٢ درصد كل جمعيت كشور را به خود اختصاص مي¬دهند.
در همخواني با سير نزولي جمعيت عشاير كوچنده در كل ايران، وزنه جمعيتي عشاير كوچنده در ميان تركان نيز كاهش يافته است. در واقع در ميان ملل عمده ساكن در ايران، ملت ترك پس از فارسها داراي كمترين درصد عشاير كوچنده است. در حال حاضر ملل داراي بيشترين درصد منسوبيت ايلي و عشايري ايران به ترتيب نزولي عبارتند از ١-بلوچ، ٢-تركمن، ٣-عرب، ٤-كرد ٥-لر، ٦-ترك، ٧-فارس. درصد متوسط عشاير كوچنده ترك نسبت به كل جمعيت تركان منطقه در مقياس كل ايران حداكثر ٢-٣؛ در مقياس آزربايجان جنوبي اندكي كمتر از متوسط ٢-٣ درصد و در مقياس جنوب- مركز ايران اندكي بيشتر از آن است.
هفت زيرگروه اعتقادي ملت ترك:
ملت ترك ساكن در ايران را به لحاظ اعتقادي مي توان به شكل "ناباوران" (افراد غيرديني، ضدديني، ....) و "دين باوران" تصنيف نمود. به دليل تضييقات دولتي و نبود آزاديهاي اعتقادي-ديني-مذهبي در ايران تعيين دقيق تعداد "ناباوران" ترك غيرممكن است.
"دين باوران ترك" در ايران را مي توان به دستجات زير تقسيم كرد. از اين گروهها، دو مذهب جعفري و علوي قزلباشي از مصاديق "اسلام توركي" بوده و در ميان ملل غيرتورك ديده نمي شوند:
يك-جعفري: مذهب جعفري، قرائت تركي شيعه دوازده امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. سه فرق اصلي اين مذهب با قرائت فارسي شيعه دوازده امامي متشرعه و يا مذهب امامي عبارت است از عدم اعتقاد مذهب جعفري به عصمت امامان شيعي، قائل نبودن به امتيازات صنف روحاني و در راس آنها ولايت فقيه و باور به لزوم جدائي دين از امور دولتي. تخمين زده مي شود كه اكثريت مطلق تركان ايران بر اين مذهب بوده باشند. جعفريان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.
دو-علوي: اين گروه بازماندگان تركان قزلباش در تاريخ است. "قزلباشي-بكتاشي" قرائت تركي شيعه دوازده امامي متصوفه از اسلام هترودوكس است (در مقابل قرائت ايراني-كردي شيعه دوازده امامي متصوفه كه "اهل حق" نام دارد). فرق عمده مذهب علوي با شيعه دوازده امامي متشرعه، عدم اعتقاد علويان به شريعت اسلامي است. تخمين زده مي شود كه بين ١٠ تا ٢٠ در صد تركان ساكن در ايران بر اين مذهب بوده باشند. علويان ترك كه در ايران با نامهاي گوناگون (قيرخلار، قاراقويونلو، آبدال بيگ، صوفولار، شاملو، علي اللهي، سير طاليبي، يئدديلر، قارداش، شاغي، آتش بيگ، ...) شناخته مي شوند در سراسر آزربايجان و بخشهائي از خراسان پراكنده اند. اكثريت مطلق تركان آزربايجاني به شمول همه طوائف تاريخي ترك مانند شاهسئوه¬ن، افشار، بيات، قاراقويونلو، بهارلو، قشقائي و .... ابتدائا بر اين مذهب بوده اند. علويان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.
سه-سني: تركان سني عمدتا در استان آزربايجان غربي (در اورميه، سلماس، خوي، ... و اطراف آنها) و قسما در استان اردبيل و گيلان ساكن اند. رايج ترين نام آنها در استان آزربايجان غربي "كوره سونني" است. تعداد تركان سني بين ١ تا ٣ درصد كل تركان ساكن در ايران است. اين دسته اكثرا شافعي و برخي حنفي، هر دو از مذاهب اسلام اورتودوكس اند. در خارج ايران ٣٠ در صد تركان جمهوري آزربايجان و اكثريت مطلق تركان آزربايجاني تركيه سني مذهب اند. سنيان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.
چهار-جريانات پراكنده باطني، تصوفي، وحدت وجودي: اين گروهها گذار از شيعه متصوفه از اسلام هترودوكس به شيعه متشرعه از اسلام اورتودوكس (و يا عكس آن) را نشان مي دهند. ذهبيه، وحدت وجوديها، شيخيه، خاكساريه، نعمت اللهيه، مولويه، ...... را مي توان در اين دسته جاي داد. تعداد دقيق پيروان اين فرق و طريقتها كه اكثرا در شهرهاي بزرگ طرفداراني دارند معلوم نيست. همه اين دسته جات در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.
پنج-بهائي: دين بهائي انشعابي از شيعه دوازده امامي متشرعه است. تعداد دقيق تركان بهائي در آزربايجان و ديگر نقاط ايران دانسته نيست. اما شمار آنان پس از تاسيس جمهوري اسلامي و آغاز تضييقات سيستماتيك و قتل و كشتارهاي خياباني بهائيان توسط عوامل دولتي و بنيادگرايان امامي و فرار و مهاجرت گروهي بهائيان به خارج كشور به شدت كاهش يافته است.
شش-امامي: مذهب امامي قرائت فارسي شيعه امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. فرق عمده مذهب فارسي امامي با مذهب تركي جعفري، اعتقاد گروه نخست به عصمت امامان، امتيازات صنف روحاني از جمله ولايت فقيه و در هم آميزي امور ديني و امور دولتي است. مذهب امامي در ميان تركان پديده اي نوظهور است. رواج اين مذهب در ميان تركان ساكن در ايران، تناسب مستقيم با آسيميلاسيون و فارسسازي آنها دارد. نخستين اماميان از تركان آزربايجان به تعداد انگشت شمار در عصر صفوي – علي رغم آنكه نه طريقت صفويه و نه بنيانگذاران دولت صفويه شيعه امامي نبوده اند- پديدار شده اند. سپس در دوره قاجار - تاسيس شده توسط ايل تركي آزربايجاني قاجار كه خود بر مذهب تركي قزلباشي بود- گروهي بومي معتقد به اين مذهب در ميان تركان پديد آمد كه در آغاز از روحانيون امامي و خانواده هاي آنها تشكيل مي شده اند. در عصر دو دولت فارس پهلوي و جمهوري اسلامي مذهب فارسي امامي به سرعت در ميان صنف بازاري و برخي طبقات محروم شهري ترك گسترش يافت. پس از تاسيس جمهوري اسلامي، رايج ساختن اجباري مذهب امامي و تبديل جبري مذهب تركان جعفري، علوي، وحدت وجودي، بهائي و .... به اين مذهب فارسي، از سياستهاي راهبردي دولت جمهوري اسلامي براي آسيميلاسيون تركان ساكن در ايران و ساختن "ملت ايران" (فارسي زبان، امامي مذهب) بوده است. از اينرو مذهب فارسي امامي در ميان تركان را مي توان به عنوان مذهبي استعماري و هكذا نمايندگان ولايت فقيه و حوزه هاي علميه امامي را به عنوان عمال و پايگاههاي استعمار فارسي در آزربايجان توصيف نمود.
هفت-مسيحي: در ايران ترك مسيحي وجود ندارد. اما بخشي از دياسپوراي تركان آزربايجاني ساكن در عراق (موسوم به توركمان) بر دين مسيحي اند. اين گروه كه سابقا تعداد آنها سي هزار تن بود و در شهر كركوك اقامت داشتند با نام "قالا گاوورو" شناخته مي شدند.
زيرگروههاي كشوري ملت ترك
همانگونه كه ذكر شد، مراد از "خلق ترك" در اين نوشته، تركزبانان متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" است. ("شاخه غربي توركي اوغوز غربي" كه توده تركزبان مركز و غرب تركيه، بالكان، قبرس و .... را شامل مي شود نيز "تركي" نام دارد). مرزهاي سياسي بين المللي توده متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" را بين چند كشور همسايه تقسيم كرده است، يعني وضعيتي مشابه توده كردزبان كه بين چندين كشور خاورميانه تقسيم شده است. محل اسكان اين توده تركزبان، نخست بين دو دولت عثماني و صفوي-افشار-قاجاري تقسيم گرديده، سپس با ورود روسيه به صحنه بخشي از آن در قفقاز به قلمرو دولت تزاري ضميمه شده است. با فروپاشي عثماني، قسمتهائي از آن در كشورهاي تركيه، عراق، سوريه، اردن، لبنان و بعدها اسرائيل و پس از تجزيه اتحاد جماهير شوروي بخشهائي از آن در كشورهاي آزربايجان، ارمنستان، گرجستان و روسيه (داغستان) قرار گرفته است. بسياري از اين گروهها در كشورهاي مذكور و حتي در يك كشور خاص با نامهاي گوناگون (ترك، آزربايجانلي، آزري، توركمان، قشقائي، افشار، كوره سونني، ....) خوانده مي شوند، وضعيتي مشابه آسوريان كه به دليل تفرق و اشتقاق ملي علاوه بر آسوري به نامهاي گوناگوني چون آشوري، كلداني، يعقوبي، سرياني و .... ناميده مي گردند.
به همه حال تركان متعلق به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا "ملت ما" همه داراي هويت ملي واحدي بوده و عضو يك ملت اند. پاره هاي اين ملت امروزه در كشورهاي زير ساكن است (گروههاي مستقر در جنوب و شمال شرق ايران، آخيسقا-مئسخئت، افغانستان و كشورهاي عربي در شمار دياسپوراي تركان اند):
يك-ايران: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در ايران كه به يكي از لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني صحبت مي كنند را شامل مي شود.
دو-قفقاز: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در قفقاز كه در دوره حكومت شوروي اصطلاحا و در راستاي سياستهاي استعماري روسيه به نادرستي "آزربايجانلي" خوانده مي شدند را شامل مي گردد و مشتمل است بر تركان آزربايجان، گرجستان، ارمنستان (قبل از ديپورت شدن) و داغستان روسيه. اكثريت دين باوران اين گروه جعفري و بخشي سني مذهب است.
سه-آخيسقا-مئسخئت: موطن اين زيرگروه كه اصلا آميخته اي از تركان آزربايجاني قفقاز و تركان آزربايجاني تركيه است كشور گرجستان مي باشد. اكثريت دين باوران اين گروه سني و بخش كوچكي علوي مذهب است.
چهار-شرق تركيه: اين زيرگروه عمدتا تركزبانان ساكن در ناحيه موسوم به آزربايجان تركيه مركب از استانهاي ايغدير، قارس، آرداهان، ارزروم، گوموشخانا، بايبورت و ارزينجان را شامل است. اكثريت دين باوران اين گروه سني، بخشي علوي و گروهي كوچك نيز جعفري مذهب است.
پنج-عراق-سوريه-اردن-لبنان-اسرائيل: اين زيرگروه همه تركزبانان كشورهاي عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل را شامل مي گردد. اكثر اين گروهها به ويژه در عراق با نام "توركمان" شناخته مي شوند. به تقريب نيمي از دين باوران اين گروه سني و نيمي علوي مذهب است.
شش-افغانستان: در اين كشور گروه بسيار كوچكي از تركان آزربايجاني بنام افشار در هرات و كابل و احتمالا قندهار ساكن اند. افشارها بخشي از توده بسيار بزرگتر قزلباشها در اين كشور مي باشند. به جز افشارها، همه قزلباشهاي ساكن در افغانستان تغيير زبان داده و تاجيك زبان شده اند.
پان ايرانيسم و پان توركيسم
-هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران سخن گفته مي شود منظور صرفا كساني هستند كه زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و "قزاق" است. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي توركي خويشاوند اما جداگانه اند.
-هنگامي كه از ملت ترك سخن گفته مي شود منظور صرفا متكلمين به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. امروزه در جهان دو ملت با نام ملي "ترك" وجود دارد: يكي شاخه شرقي توركي اوغوز غربي به وجهي كه در بند يكم ذكر شد و ديگري شاخه غربي توركي اوغوز غربي كه شامل تركان تركيه مركزي و غربي، بالكان و قبرس است (توركي اوغوز شرقي، زبان تركمني است). اين دو گروه علي رغم آنكه به دو لهجه يك زبان واحد سخن مي گويند، نام ملي هر دويشان "ترك" است و به لحاظ زباني و فرهنگي و تباري نزديكترين ملل به يكديگرند، به دلائل بسيار تاريخي، زبان شناسي، جامعه شناسي و سياسي دو ملت و دو هويت ملي خويشاوند اما جداگانه اند، مانند "عرب" كه نام ملي چند ملت متفاوت اما خويشاوند در خاورميانه و شمال آفريقا مي باشد.
-تقسيم شدگي لهجه اي و جغرافيائي و چندپارگي خلق ترك توسط مرزهاي بين المللي و سيستمهاي اعتقادي واقعيتي تاريخي است. اين تقسيم شدگي و چندپارگي به دليل نبود دولت واحد فراگير در تاريخ اخير كه چتر حاكميت خود را بر همه اين زيرگروهها بگستراند و نيز فقدان ذهنيتي در ميان نخبگان و روشنفكران گروههاي مذكور كه وحدت ملي آنها را درك و تقويت نمايد تشديد شده است.
-با اينهمه، همه تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران و منطقه فارغ از لهجه، طائفه، اعتقاد، استان و يا كشور محل سكونت و .... اعضاء و افراد يك گروه ملي بنام "ملت ترك" اند. همانگونه كه همه ارمنيان ايران، منطقه و حتي جهان و يا كردهاي ايران و منطقه منسوب به يك ملت با نامهاي به ترتيب ارمني و كرداند.
-دسته بندي و تجزيه هويتي، ملي، زباني، فرهنگي و سياسي تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي تحت نامهاي "ملت آزربايجان"، "تركان ايراني"، "ايرانيان آزري زبان"، "قوم قشقائي"، "طائفه افشار"، "فرقه اهل حق" و .... سياستي استعماري و در دشمني آشكار با ملت ترك و هويت و منافع ملي آن است.
-مراكز استعماري غربي، روسي و فارسي تلاش بسيار گسترده اي را انجام داده و مي دهند تا زيرگروههاي لهجه اي، جغرافيائي، اعتقادي، طائفه اي و استاني ملت ترك ساكن در ايران و يا زيرگروههاي كشوري خلق ترك را به اقوام و گروههاي ملي جدا و متفاوت تجزيه و بدل سازند.
-پان ايرانيسم كه بر مبناي انكار هويت ملي ملل ساكن در ايران بنياد گذارده شده، يكي از انديشه هائي است كه ملت بودن تركان شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را انكار مي كند و از اين رو نيز انديشه اي ضدملي و ضدتركي است.
-پان ايرانيسم كه انديشه اي زائيده استعمار فارسستان بوده و ايدئولوژي رسمي دولت ايران است علاوه بر دولت ايران و پان ايرانيستهاي آشكار، از سوي برخي از آزربايجانيان مدافع پان ايرانيسم نقابدار چپگرا (سيروس مددي) و راستگرا (مرتضي نگاهي) نيز در لفافه گفتمانهاي ديگر تبليغ و مدافعه مي شود.
-تلقي و تقديم تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران به عنوان اقوام و گروههاي ملي متفاوت و جدا يكي از اصلي ترين و دقيقترين معيارها براي شناخت پان ايرانيستهاي نقابدار و مدافعين سياستهاي استعماري فارسي و روسي در ميان تركان و آزربايجانيان است. هر انديشه، گروه، شخصيت و ... كه معتقد به جدائي ملي و ائتنيكي زيرگروههاي تركزبانان ساكن در ايران و منطقه- به وجهي كه گذشت- باشد، يا پان ايرانيستي آگاه است و يا متاثري ناآگاه از پان ايرانيسم.
-اگر امروز در داخل و خارج ايران كسي يافت نمي شود كه ادعا كند كردهاي ساكن در غرب ايران و شمال شرق ايران (خراسان) و حتي كردهاي ساكن در ايران و تركيه و عراق و سوريه و قفقاز هر كدام براي خود اقوام و ملل جداگانه اي اند، اين در سايه تلاش گسترده نخبگان و مجاهدات روشنفكران كرد براي خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد كردي و شناساندن موفقيت آميز اين خود و هويت به توده كرد و جهانيان است.
-امروز اگر دول استعماري، دولت ايران، ناسيوناليسم فارسي و پان ايرانيستهاي آزربايجاني آشكار و نهان همچو سيروس مددي و مرتضي نگاهي مي توانند ادعا كنند كه تركان استانهاي آزربايجان شرقي و غربي اقوامي جدا از تركان استانهاي همدان و مركزي، و اين دو نيز جدا از تركان ساكن در جنوب ايران و عراق و قفقاز و سوريه و تركيه و .... كه خود آنها هم هر كدام اقوام جداگانه اي اند مي باشند، اين صرفا در اثر غفلت نخبگان و روشنفكران ترك در امر خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد تركي و ناكامي در شناساندن اين خود و هويت به توده ترك و جهانيان است.
-انديشه اي كه در ميان برخي از كمونيستهاي آزربايجاني روسگرا و روسزده مانند سيروس مددي طرفداراني داشته و صرفا بخشي از ترك زبانان ساكن شمال غرب ايران را "ملت آزربايجان-آزربايجانلي" مي نامد، در اساس انديشه اي استعماري ساخته روسيه و رايج شده توسط چپ فارس و عمال ترك آنها در ايران است. اين انديشه استعماري، ارتجاعي و فاشيستي، عليرغم آنكه طرفداران آن خود را مترقي و دمكراتيك مي خوانند، در همسوئي تمام با انديشه ارتجاعي، فاشيستي و استعماري ديگر يعني پان ايرانيسم قرار دارد.
-يكي ديگر از انديشه هائي كه ملت بودن تركان ساكن در ايران را انكار مي كند، پان توركيسم است. اين انديشه كه سي و اندي ملت و گروه ملي تورك معاصر را ملت واحدي گمان مي كند، در تحليل نهائي انديشه اي ضدملي و ضدتركي است زيرا بسان پان ايرانيسم ملت عليحده بودن تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را نفي مي نمايد.
-پان توركيسم و پان ايرانيسم در انكار استقلال ملي و وحدت ملي تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا ملت ترك وحدت نظر دارند.
گرچه يه هو!!!!
Read more!
Posted
1:53 PM
by mehran bahari
نهم آبان ، رونمایی از لغتنامه استاد اسدالله مردانی در فرهنگسرای بهمن
http://qashqai.blogfa.com/post-72.aspx
به مناسبت روگشایی از لغتنامه تورکی قشقایی و تجلیل از محقق و نویسنده آن استاد اسدالله مردانی، مراسمی در فرهنگسرای بهمن تهران برگزار خواهد شد. یکی از اهداف این مراسم نقد و بررسی این اثر فرهنگی می باشد. این جلسه که در تاریخ ۹/۸/۱۳۸۷ و از ساعت ۱۶ الی ۱۹ برگزار خواهد شد ، به همت جمعی از نویسندگان ، شعرا ، هنرمندان و روشنفکران تورک تشکیل خواهد شد.
محققان ، دانشجویان و افرادی که مایلند مقاله یا سخنرانی در این مورد ارائه دهند ، می توانند با آقای مردانی تماس حاصل نمایند.
Read more!
Posted
1:50 PM
by mehran bahari
مراسم تجلیل از استاد اسدالله مردانی در فرهنگسرای بهمن تهران
پنجشنبه 25 مهر ماه سال 1387 ساعات 8:30 PM
http://www.qashqaiturk.blogsky.com/1387/07/25/post-54/
براساس اخبار واصله مراسم تجلیل از استاد اسدالله مردانی رحیمی مولف فرهنگ لغت ترکی قشقایی روز پنجشنبه 9 آبان در فرهنگسرای بهمن تهران برگزار خواهد شد.
از استاد رحیمی که حدود بیست سال است به کار تالیف و تحقیق مشغولند آثاری مانند: آتالار سؤزو (ضرب المثلهای ترکی قشقائی) ، آساناکلار (ترانه های ترکی قشقایی) ، زبان ترکی قشقائی و شیوه نگارش آن و خود آموز زبان ترکی قشقایی و مبانی دستور زبان آن نیز منتشر شده است.
کتاب فرهنگ لغت ترکی قشقایی (قاشقای سؤزلوگو) که سال گذشته در 800 و با تیراژ صفحه 3000 نسخه منتشر شد میتواند نقش اساسی در حفظ فرهنگ و زبان ترکان قشقایی ایفا کند.
از علاقمندان دعوت میشود برای تشکر از زحمات ایشان در مراسم شرکت کنند. تشکر از زحمات افرادی نظیر ایشان جدا وظیفه ی تک تک قشقائیهاست.
Read more!
Posted
1:42 PM
by mehran bahari
اليم چيچه ک ايسي وئرير / ارسلان ميرزايي
۱۳۸۷
قاشقايي بيليجيسي اوستاد اسدالله مرداني رحيملي ايچي
سلام سنه ائل کيشيسي
من سنه قوشما يازارام
صبرينگي بير داغ کيمي من
عزمينگي دريا يازارم
*
سن ديليمي کيتاب ائتدينگ
عيشقي “پا به” ريکاب ائتدينگ
ائليمه جان خطاب ائتدينگ
من سني دونيا يازارام
*
عيشقينگ اورهگ ايسي وئرر
جان گلهجه گ ايسي وئرر
اليم چيچه ک ايسي وئرر
آدينگي من تا يازارام
*
سن ده يه رلي عام سؤزونو
او قديمکي شام سؤزونو
يازميشانگ آتام سؤزونو
من سنه آتا يازارام
*
گؤردوم ائله جان وئريره نگ
ائلده اؤله جان وئريره نگ
آغزدا ديله جان وئريره نگ
روحونگو عيسا يازارام
*
سن اولوسوم سؤزلوگونو
ائل، مونوسوم سؤزلوگونو
رسم-و روسوم سؤزلوگونو
يازميشانگ آيا، يازارام
*
چاغيردام شاه_ ي مرداني
بيزيم ائل شاهي، مرداني
اولمايا غم پريشاني
يوز داها_ ثانا يازارام
*
ارسلانينگ سؤزو سنه نگ
آغير ائلينگ گؤزو سنه نگ
سن عيشقيمينگ اؤزو سنه نگ
من سنه قوشما يازارام
—
آلما یولو
Read more!
Posted
12:21 AM
by mehran bahari
مسئله آذربایجان به صورت راسته حسینی / سید حیدر بیات
خزل آی ۱۴, ۱۳۸۷
دو سه هفته پیشتر بحثی بین سایت پیک نت و دوست شاعرم جناب اسماعیل جمیلی در گرفته بود مبنی بر اینکه نویسندگان آذربایجان در تهران چرا دستگیر شدهاند؟ بنده نیز قاتی ماجرا شده و یادداشتی به پیک نت فرستادم. پیک نت یادداشت مرا به صورت کامل منتشر کرد، اما تیتری را به آن افزود که تمام رشتههای نگارنده را پنبه نمود. بنده توضیح داده بودم که اکثر نویسندگان آذربایجانی پس از تبریز در تهران زندگی میکنند و بیشتر محصولات نشریات ترکی نیز در تبریز و تهران تولید و منتشر میشود و تیتر پیک نت این بود: تولید فرهنگی از تهران برای آذربایجان.
این تیتر تداعیگر این معنا بود که تولیدات فرهنگی آذربایجانی در تهران مشتری ندارد و فقط تولید میشود و مشتریان آن در آذربایجان هستند. نگارنده قصد نداشت که به این شیطنت یا سوء تفاهم پیکنتی پاسخ بگوید، لیکن خواندن یک مقاله در شرق اوسط انگیزهای شد برای پیگیری دوباره ماجرا. منتها نه برای اینکه پاسخی برای کسی داده باشم بلکه برای اینکه حقیقت مسئله آذربایجان واقعا برای دوست و دشمن روشن گردد و بالاخره اصحاب رسانه و سیاست بدانند که اصل این قضیه چیست.
ابتدا بهتر است توضیح مختصری در مورد مقاله شرق اوسط بنویسم. عنوان مقاله به عربی چنین است: غیاب عربی فی القضیه الکردیه (غیبت عربی در مسئله کرد) به قلم آزا حسیب قرداغی.
این مقاله توضیح میدهد که مسئله کرد در عراق که اکنون برای مردم عراق و جهان عرب تا این اندازه حاد مینماید یک مسئله امروزی نیست بلکه سابقه دهها ساله دارد اما جهان عرب و سیاستمداران و رسانههای عربی یا آن را ندیدهاند یا به سادگی از کنار آن گذشتهاند و این مسئله سبب شده است که کردهای عراق در غیاب حساسیت جهان عرب هزینههای بسیاری را متحمل شوند و…
این مقاله جهان عرب را متهم میکند و جهان عرب جوابی جز شرمساری و قبول آن ندارد، به گونهای که شرق اوسط این سند - و این داغ تغافل را که نویسنده به پیشانی جهان عرب می زند- منتشر می کند.
با خواندن این مقاله به یاد وضعیت امروز آذربایجان افتادم و اینکه هنوز رسانههای فارسی تصور روشنی از مسئله آذربایجان ندارند و باید اندکی بیشتر در این مورد درنگ نمود و برای آنان توضیح داد.
اما توضیح مسئله: چیزی که اینروزها از آن با عنوان حرکت ملی آذربایجان نام برده میشود سابقهای حدودا ۱۰۰ ساله دارد. مرحوم میرزا حسن رشدیه، پدر مدارس نوین ایران و به تعبیر فرهنگ معین «پدر فرهنگ ایران»، برای مدارس جدید خود که برای نخست بار در ایران تاسیس کرده بود. سه کتاب تالیف کرد. یکی از این کتابها به زبان عربی، دیگری به زبان فارسی و سومی به زبان ترکی با نام وطن دیلی، و این کتابها در مدارس جدید تدریس شدند. جبار باغچهبان نیز کتاب شعری برای کودکان به زبان ترکی با نام «پروانه نئجه قیزدی» دارد که احتمالا برای آموزش در مدارس استنایی آن زمان تدارک دیده بود.
بعد از به قدرت آمدن رضا شاه اما زبان ترکی ممنوع شد و کار رشدیه در این زمینه ناتمام ماند. بعد از رضا شاه و در اوایل حکومت محمد رضا شاه نیز مسئله فرقه دموکرات آذربایجان پیش آمد. در زمان حاکمیت فرقه زبان رسمی در آذربایجان ترکی بود، و حتی کارنامههایی که در آن زمان برای دانش آموزان صادر شده است نیز به زبان ترکی است. بعد از شکست فرقه، سنت ترکی نویسی و ترکی خوانی در آذربایجان - با افت و خیزهایی که دارد – هماره وجود داشته است، لیکن به مثابه آتش زیر خاکستری تا زمان انقلاب پنهان ماند. در اوایل انقلاب دوباره این مسئله مطرح شد و نشریات چندی از جمله نشریه وارلیق و یولداش منتشر شدند، لیکن با شروع جنگ ایران و عراق دوباره مسئله فروکش کرد لیکن مجله وارلیق همچنان و تا به امروز منشتر میشود و یکی از معروفترین نشریهها نه تنها در آذربایجان بلکه در تمام کشورهای ترک زبان است.
بعد از جنگ این مسئله دوباره مطرح شد و در اواخر ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی به اوج خود رسید. با آمدن سید محمد خاتمی نشریات بسیاری اعم از نشریات دانشجویی و نشریات استانی به صورت دوزبانه و هر ازگاهی تک زبانه به ترکی منتشر میشوند. دولت ابتدا با یک نگاه فانتزی به این مسئله نگاه میکند لیکن مسئله رفته رفته جدی و جدیتر میشود. در کنار این ماجراها مسئله همایش سالانه قلعه بابک و پخشسیدیهای تصویری آن در بین مردم و اخبار آن از انترنت حاکمیت نیز برخوردهای خود را تشدید میکند.
اینها مسائلی از آذربایجان بودند که اکثر رسانههای فارسی کم و بیش نسبت به آن آگاهی دارند. لیکن مسئلهای که میخواهم مطرح کنم چیزی غیر از این است و آن جغرافیایی است که این مسئله در آن اتفاق میافتد. اکثر مردم و از جمله احتمالا گردانندگان سایت پیک نت فکر میکنند که آذربایجان در چهار استان آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل و زنجان خلاصه شده است. اما این دوستان به دو مسئله توجه ندارند. نخست اینکه پراکنش جمعیت ترکان از مرزهای غربی آذربایجان تا تهران و قم ادامه دارد. به عبارت دیگر مابین تبریز و تهران و تبریز و قم روستاهای ترک زبان بومی به صورت لاینقطع وجود دارند که شامل روستاهای ترک زبان قزوین، کرج، همدان، بوئینزهرا، ساوه، شهریار، اراک و خود قم هستند و بنده بسیاری از این روستاها را از نزدیک دیدهام. حتی در بخشهای جنوبی، و شرقی قم یعنی در دو سوی جاده قم و کاشان نیز روستاهای ترک زبان وجود دارند. این ترکهای بومی که زمانی خود را ترک غیر اصیل میدانستند امروزه به برکت وجود اینترنت و نشریات و احیانا رادیوها و ماهوارهها و نیز حضور دانشجویان و سربازان این مناطق در بین سایر ترکان آذربایجان، اینک خود را یک ترک درجه دوم نمیدانند و نسبت به هویت و زبان ترکی خود حساس هستند. در میان ۱۹ نویسنده و روشنفکری که در تهران و به همراه مهندس صرافی دستگیر شدهاند، نام حسین حیدری نیز به چشم میخورد. حسین حیدری از ترکان قزوین و صاحب امتیاز نشریه دوزبانه دانشجویی اولوس بود و خود همین نشان میدهد که گستره جریان موسوم به حرکت ملی آذربایجان چه قدر گسترده است. علاوه بر آن میتوان به شهر قم اشاره کرد. در این شهر بیش از چهار استریوی ترکی فعالیت میکنند که عمدتا محصولات عاشیقی و موسیقی ترکان بومی منطقه را تامین میکنند و بیش از صد عاشیق و نوازنده شاهسون و … در قم، ساوه و سایر مناطق تهران، قزوین، همدان و مرکزی زندگی میکنند که برای اینکه حرف بیمدرکی نزده باشم دوستان میتوانند به مقاله «قم، ساوه عاشیق محیطی» که در سایت اینجانب منشتر شده است مراجعه نمایند و در همین روزها گویا تضییقاتی نسبت به برخی از عاشیقهای قم از جمله عاشیق محبوب و جوان، اکبر غلامی صورت گرفته است.
شاخصترین نماد هویتخواهی ترکان این منطه مراسم سالانه بزرگداشت حکیم تیلیمخان ساوهای است که هر ساله در آخر تیر ماه در زادگاه این شاعر واقع در روستای مراغه ساوه برگزار میشود امسال بیش از دوهزار نفر در آن شرکت کرده بودند که از سوی بعضی ناظران این مراسم آلتیرناتیو تجمع سالانه قلعه بابک تلقی شد، اگر چه این مراسم با مراسم قلعه بابک یک تفاوت ماهوی دارد.
مسئله دوم اما مسئله ترکهای مهاجر از آذربایجان است. سیاست تمرکز گرایی که در دوران پهلوی دنبال شد و به تبع آن اکثر کارخانهها و شرکتهای تولیدی در تهران و اطراف احداث گشت. این مسئله موجب شد که سیل مهاجران از آذربایجان به تهران، قم، کرج و قزوین سرازیر شود. در ادامه همین سیاست است که اکنون آنگونه که در مصاحبه آقای موسوی تبریزی که در پیک نت هم درج شد آمده بود: امروزه حدود ششصد هزار نفر از ساکنان قم را ترکزبانها تشکیل میدهند. در تهران و کرج و قزوین نیز وضعیت به همین منوال است. به تعبیر رضا براهنی که روی این تعبیر اصرار نیز دارند: «تهران بزرگترین شهر آذری نشین جهان است». در تهران، کرج، قم و سایر شهرهای نزدیک پایتخت گاه شهرکهایی وجود دارند که بیش از نود و پنج درصد آن را ترک زبانها تشکیل میدهند. تبعا قضیه به اینجا نیز ختم نمیشود ترکان قشقایی، ترکان گچساران، ترکان فریدن اصفهان، ترکان خراسان شمالی و… همه جمعیت معتنابهی هستند که امروزه مسئله هویت برایشان جدی شده است و دیگر مسئله حرکت مدنی آذربایجان در چهار استان آذربایجانی خلاصه نمیشود.
در چنین شرایطی وظیفه رسانهها و روشنفکر طبیعتا ندیدن این مسئله و سکوت در قبال آن نیست. بلکه پرداختن به آن و یافتن راه حلهایی هست که شهروندان ایرانی را با کمترین خطر از این مرحله به مراحل بعدی سوق دهد. پذیرفتن هویت ترکی ترکهای ایران، و به رسمیت شناختن زبان، تاریخ و… از جمله فاکتورهایی است که باید به آن اهمیت داده شود. نپذیرفتن مسئله اما تبعاتی دارد که آن خود بر اهل خرد پوشیده نیست. چیزی که یادآوری آن خالی از لطف نخواهد بو آن است که امروزه برای برخورد با مسئله آذربایجان حکومت ایران از سوی گروههای مختلفی در فشار است. یعنی گروهها و اشخاصی در اپوزسیون هستند که جمهوری اسلامی را برای برخورد با فعالان آذربایجانی تشویق میکنند و حتی تحت فشار رسانهای و تبلیغاتی قرار میدهند. اگر موضع این گروهها نسبت به این مسئله تعدیل شود بعید نیست که موضع جمهوری اسلامی نیز تعدیل شود و مطمئنا هیچ کس از این تعدیل زیان نخواهد دید.
Read more!
Posted
7:57 PM
by mehran bahari
سؤزوموز
آسيميلاسيون پوشاكي:
١-لباس سنتي و ملي زنان ترك بويژه زنان منسوب به عشاير و ايلات ترك از مولفه هاي اساسي هويتي اين خلق است. اين لباس سنتي و ملي در سده اخير و در نتيجه دو عامل طبيعي (مدرنيزاسيون) و عامل غيرطبيعي (آسيميلاسيون) دچار دگرگوني شده است. تقريبا تا يكي دو دهه پيش در بسياري از شهرها و روستاهاي آزربايجان و ديگر مناطق ترك نشين در ايران، لباسهايي غير از لباسهاي امروزي در بين خانمها رايج بود. با ازدياد رفت و آمد بين شهر و روستا، گسترده شدن سيستم مدارس جديد، نهادينه شدن سياستهاي يكسان سازي و فارسسازي، اسكان ايلات و عشاير و تضييقات و فشارهاي افزاينده و سيستماتيك جمهوري اسلامي بر زنان، اين لباسها کم کم جايگاه خود را از دست دادند و اكنون تنها در بين بانوان سالخورده روستائي و ايلي ميتوان ردي از آن لباسها را پيدا کرد.
٢-تركان مانند ديگر ملل ساكن در ايران از محدوديتهاي گوناگون در استفاده از پوشاك سنتي و ملي تركي خود (آزربايجاني، قشقائي، ....) رنج مي برند. در جمهوري اسلامي ايران استفاده دانش آموزان و دانشجويان دختر و پسر ترك و ملل ديگر از لباسهاي ملي تركي (آزربايجاني، قشقائي، ....)، تركمني، لري، بلوچي، عربي و ...... در مراكز آموزشي و مناسبتهاي اجتماعي ممنوع است. جمهوري اسلامي ايران از نخستين روز استقرار خود، آزادي پوشاك زنان و دختران و دختربچگان ترك سراسر مناطق ايران را سلب كرده، و آنها را در مراكز دولتي، در كودكستانها و در مدارس و موسسات آموزشي مجبور به استفاده از حجاب سياه اسلامي-امامي و چادر زرتشتي -فارسي بيگانه با هويت و سنن ملي تركان نموده است. ممنوعيتهاي پوشاكي فوق، محدود به دانشجويان و دانش آموزان و مراكز آموزشي نيست و مانند ممنوعيتهاي زباني، عرصه ها و مناسبتهاي گوناگون و كوچه و خيابانها و همه گروههاي اجتماعي بويژه هنرمندان و فعالان فرهنگي را نيز در بر مي گيرد.
٣-تحميل و اجبار حجاب-مانتوي اسلامي-امامي و چادر زرتشتي-فارسي بر زنان و دختران ترك (و ديگر ملل ساكن در ايران)، به عنوان جزئي از نظام آپارتايد جنسي حاكم بر ايران، نقض حقوق و تحديد آزاديهاي فردي دختران و زنان در انتخاب پوشاك است. آپارتايد جنسي قرون وسطايي، شرايط فرو انساني و زندگي خفت باري كه از سوي جمهوري اسلامي بر زنان ايران تحميل گرديده؛ به حاشيه رانده شدن از صحنه حيات اجتماعي، نيم انسان و مهجور شمرده شدن در عرصه هاي حقوق، جزاء، قانون، قضاء، اقتصاد، اجتماع؛ جداسازي زنان و دختران از پسران و مردان در مدارس و اجتماع، ممانعت از ورزش و حضور آزادانه و مختلط آنها در سالنها و ميادين ورزشي، مجازاتهاي وحشيانه و بدوي اي مانند سنگسار و قصاص و اعدام و قطع اعضاي بدن و شلاق و ....؛ همه غيراخلاقي، مغاير با شان و كرامت انساني، ضدبشري و اهانتي غيرقابل قبول و غير قابل تحمل به زن ترك است.
٤-سياست جايگزين كردن لباس سنتي زنان ترك با حجاب اسلامي-امامي و چادر فارسي-زرتشتي و اكنون "لباس ملي" تحت عناويني چون "طرح عفاف"، "پوشش ملي زنان ايراني"، "لباس ايراني" و .... را – كه جزئي از اجزاي نظام آپارتايد جنسي حاكم بر اين كشور است- مي بايست در بستر سياست كلان دولت ايران براي نابود كردن هويت تركي، آسيميلاسيون و فارسسازي خلق ترك نيز مطالعه كرد.
٥-ممنوعيت پوشاك ملي و سنتي تركي، تحميل حجاب اسلامي-امامي و چادر زرتشتي-فارسي و محدوديتهاي اعمال شده توسط جمهوري اسلامي و بنيادگرايان امامي و قوميتگرايان فارس بر زنان ترك در عرصه پوشاك ملي و سنتي را مي توان "آسيميلاسيون پوشاكي" ناميد. آسيميلاسيون پوشاكي، مشابه "آسيميلاسيون زباني" است كه در نتيجه آن دانش آموزان و دانشجويان ترك از كاربرد زبان ملي خود تركي در مراكز آموزشي منع و محروم مي گردند.
٦-سياست آسيميلاسيون پوشاكي و يا تحميل حجاب اسلامي-امامي و چادر زرتشتي-فارسي تدبيري است به مقصد از بين بردن رنگارنگي و تشخص ملي ملل ساكن در ايران كه هر كدام طبق سنن و فرهنگ و تاريخ خود سليقه و سبك خاص و احيانا متفاوتي در انتخاب پوشاك داشته و داراي لباس ملي ويژه اي هستند. اين سياست كه در ضديت آشكار با فرهنگ و هويت ملي ترك و آزربايجاني است، مستقيما هويت ملي زنان ترك و بويژه زنان ايلي در سراسر ايران را نشانه گرفته است.
٧-تحميل حجاب اسلامي-امامي و چادر زرتشتي-فارسي را مي بايست در زمينه تبديل مذهب تركان از اسلام تركي (جعفري، قزلباشي، ....) به شيعه امامي فارسي كه خود وجه ديگري از فارسسازي تركان ايران است نيز مطالعه نمود.
٨-بهانه هائي كه معمولا روحانيون و مقامات دولتي فارس در توجيه ممنوعيت لباسهاي ملي و سنتي گروههاي ترك و تحميل و اجبار چادر زرتشتي-فارسي و حجاب-مانتوي اسلامي پيش مي رانند –مانند غيراسلامي بودن آنها- از هر گونه پشتوانه منطقي و بنيان علمي محروم اند. پوشاك سنتي و ملي دختران و بانوان ترك كه قرنها رايج بودهاند متين و موقر اند، كوچكترين تعارضي با عرف و اخلاق و باورهاي ديني تركي و يا شعائر اسلامي ندارند و به لحاظ زيبائي شناسي و هنري نيز از كيفيت بسيار عالي و برتري برخوردارند.
٩-محدوديتهاي پوشاكي در مورد دختران و زنان ترك با منسوبيت ايلي و همچنين تركان ساكن در جنوب ايران- كه بسياري داراي تعلقات ايلي و عشايري اند- برجسته تر، شديدتر و نهادينه تر است. حجاب-مانتوي اسلامي-امامي دولتي و چادر زرتشتي-فارسي تحميلي از همه جهت در تضاد با فرهنگ پوشاك سنتي، سبك آزاده، فعاليت هاي اجتماعي، حيات پرتحرك و نيازهاي زندگي ايلي زن ترك مي باشد، نقش و كاركرد اجتماعي او در حيات ايلي و كوچرو را مختل مي سازد و به لحاظ زيبائي شناسانه نيز از سطحي فوق العاده پست و نازل برخوردار است.
١٠-ممنوعيت لباسهاي سنتي و ملي تركي و تحميل حجاب اسلامي-امامي و چادر زرتشتي-فارسي، با مخالفت و مقاومت افزاينده زنان و دختران ترك بويژه در جنوب ايران مواجه شده است. چندي پيش خانم پروين بهمني محقق و موسيقيدان ترك (از ايل قشقائي) در جشنوارهاي که با حضور هنرمندان مناطق سراسر کشور در شهر اردبيل آزربايجان برگزار شده بود در عملي اعتراضي از به روي سن رفتن خودداري كرده است، زيرا مسئولان خودباخته از وي خواستهاند که در پوشش تركي خود تغييراتي دهد. او با استناد به اينکه اين لباس ايل قشقائي است و ما انگليسيها را با همين لباس شکست داديم و من مجاز به تغيير دادن آن نيستم از اين مسئله استنکاف کرده است و مسئولان فارسزده نيز اجازه اجراي برنامه به وي را ندادهاند.
١١-اكنون گرايش و حركتي اصيل و خودجوش در ميان زنان ترك بويژه در جنوب ايران ديده مي شود كه بر پوشيدن لباسهاي سنتي، ملي و ايلي ترك در مناسبتهاي گوناگون اصرار و تاكيد مي كند. روشنفكران و فرهنگيان تركان جنوب ايران نيز در همسوئي با اين حركت از دختران ترك خواسته اند كه با پوشش ملي و سنتي خود در مناسبتهاي گوناگوني مانند آغاز سال تحصيلي، روز مادر، روز معلم و .... و حتي در طول سال در مدارس حاضر شوند. نيز از همه ملت ترك در سراسر ايران، از زن و مرد، دختر و پسر خواسته شده كه در مناسبتهاي ويژه و روزهاي ملي مانند ارگه نه قون بايرامي (نوروز)، ٢١ آذر، روز باي بك، روز جهاني زبان مادري و .... در سطح شهرها و اماكن عمومي و دولتي به پوشيدن لباسهاي سنتي و ملي تركي (آزربايجاني، قشقائي،....) اقدام نمايند. فراخوانهاي مشابهي از سوي نخبگان ملت تركمن در شمال شرق ايران صورت گرفته است.
١٢-تحميل حجاب اسلامي-امامي، چادر زرتشتي-فارسي و منع كاربرد لباسهاي ملي و سنتي تركي (آزربايجاني، قشقائي،..) ميبايد از طرف تمام فعالان سياسي و حقوق بشري آزربايجان به عنوان جزئي از اجزاي نظام آپارتايد جنسي و نقض حقوق بشري زنان و همچنين سياستي در راستاي يكسان سازي و فارسسازي تركان، همواره و پيگيرانه و با هر وسيله ممكن تعقيب، افشاء، نقد و محكوم شود.
گئرچه يه هو!!!!
Read more!
Posted
1:39 PM
by mehran bahari
انجمن نمایش تشکیل شد
درجلسه پنجشنبه 26 اردیبهشت ماه با حضور جمع کثیری از اعضاء جمعیت و همچنین تعدادی ازهنرمندان و پیشکسوتان ایل، انجمن نمایش به سرپرستی علی ایران مرد ازطایفه عمله، تیره قوجا بیگلی، کارگردان سینما و تأتر، تشکیل شد.
درابتدای جلسه فرهاد جهانگیری دبیر جمعیت با اشاره به جایگاه ارزشمند و قابل تقدیر جمعیت گفت: خوشبختانه جمعیت دوره نوجوانی را گذارنده و اکنون در دوره جوانی به سر می برد و انجمن ها یا کارگروه های مختلف زیر مجموعه جمعیت می توانند تأثیر بسزایی بر ایلمان داشته باشند ، مطمئن هستم اگر بتوانیم در گروه نمایش با کارهای زیر بنایی برمتن جامعه برویم کارهای بزرگی می توان انجام داد بلاخص اینکه با استفاده از پیران و کهنسالان قشقایی می توان بسیاری از سنت های مثبت و داستان ها را به شکل نمایش در آورد که این مجموعه می تواند دراحیای فرهنگی موثر باشد .
در ادامه علی ایران مردسرپرست انجمن نمایش با توضوعاتی درخصوص فعالیت این انجمن گفت: همانطور که ادبیات، شعر و موسیقی از فرهنگ عامه قشقایی دفاع می کند بنده مطمئن هستم که نمایش می تواند درجایگاهی دیگر فرهنگمان را غنی تر نماید همانطور که می دانیم هنر شاخه های مختلف دارد ادبیات، موسیقی، سینما، حتی پوشش و تهیه غذا نیز هنر محسوب می شود ، با توجه به اینکه اقوام مختلف درنقاط بسیاری از کشورمان پراکنده اند (کردها، بلوچ ها، ...) و همچنین قشقایی ها که همه این اقوام با فرهنگ عامیشان زنده هستند و فرهنگ عامه با باید ها و نباید های بسیاری همراه است و فرهنگ عامه هر قوم فقط درمورد همان قوم می گوید مثلاً شاید در کشورهای دیگر افرادی بخواهند درخصوص فرهنگ ما قشقایی ها صحبت کنند اما هیچکس نمی تواند درخصوص فرهنگ قشقایی چون خودمان صحبت کند، تأتر برای عموم قشقایی ها ایده ای نو و متمدن است، برای رفع مشکلات اساسی فرهنگی یکی از ابزارها نمایش می باشد در نمایش می توان به مسائلی چون آموزش زبان به صورت زنده وگویا پرداخت .
وی افزود: انجمن نمایش چیزی فراتر از انجمن های دیگر نیست اما با توجه به اینکه درانگلستان و روسیه آن چیزی که باعث اشاعه فرهنگ شده اجرای نمایش درمناطق مختلف بوده است هدف ما این است که بسیاری از داشته هایمان که به صورتی به دست فراموشی سپرده شده است را احیا کنیم نه اینکه چیزی را ازبین برود می خواهیم داستان ها ی بسیاری که پیرامونمان است به صورت نمایش درآوریم، انجمن نمایش قشقایی مختص به قشقایی نیست بلکه برای همه فولکوریک های جهان ترک، بلوچ ها، کردها، لرها، .... است با تماسی که با گروه های مختلف داشته ایم همه ازاین مسئله خرسند هستند این انجمن به نوبه خود ازجمعیت جوانان ایل قشقایی تشکر می نماید یکی ازمهمترین برنامه های ما اجرای اولین جشنواره نمایش ترک زبانان ایران است امید که درآینده با انسجام این انجمن شاهد شکوفایی بیشتر فرهنگ ایلی و بخصوص توجه علمی و اصولی به زبانمان باشیم .
دراین برنامه محمد جاویدی (سرپرست انجمن موسیقی) و علی ایران مرد با اجرای موسیقی و عوض اله صفری کشکولی (سرپرست انجمن شعر و ادب) و ارسلان میرزایی با خواندن قطعه ای ازاشعار خودشان زیبایی خاصی به این محفل بخشیدند، همچنین استاد محمد نادری دره شوری و مهندس کرمی و برزو طیبی پور هنرمند نامی ایل قشقایی سخنانی درخصوص فرهنگ ایل ارائه کردند.
شایان ذکر است: روزهای دوشنبه، سه شنبه، چهارشنبه جلسات انجمن نمایش درمکان سینما تابستانه باغ مهر جوان برگزار می شود افراد علاقمند به عضویت دراین گروه و یا آشنایی با برنامه های این گروه می توانند با این شماره تماس حاصل نمایند: 09173077573
زهرا حاتمی
Read more!
Posted
10:00 AM
by mehran bahari
Ay ipək telli bir bax mənə sarı
Ay ipək telli ğəmiñ bağrımı basmış
Elə san qış yeli əsmiş dur o qarı məni kəsmiş
Eylamış ayruluquñ canımı yarı
Ay tellərı sarı bir bax mənə sarı
Araluqda gözəlim qalmuş o
Bilməm kı çarasız ürəgim göydə ya yerdə
Gah yatub ğəm yataqında
Gahıda seyr o səfərdə
Bal açar bir yol açar gündən o aydan da yuxarı
Ay tellərı sarı bir bax mənə sarı
Səni tarı gözəlim dön geri bir bax ki
Nicə canım əlimdən uçar o
Bal açar o
Gözlərimiñ qanlı yaşı üzdə qəçər ettəgə sarı
Ay tellərı sarı bir bax mənə sarı
Son yazıñ karvanı bir neyinən çöldə gəlir
san kı nıgar dağı çalır
səbrim alır
zar ürəgim nalə çəkər
naz gülüm ay qar çiçəgim
ayrılıqıñ məndən acəb çəkdi damarı
Ay tellərı sarı bir bax mənə sarı
Ay ipək telli sərin çeşmə kimin axırañ ax o
mənidə çöldə burax o
dağ o daşdan süzülüb
düzdə səril güllərə baş qoş
kı bizim qessəmiziñ
hələ çox mərhələ varı
Ay tellərı sarı bir bax mənə sarı
Sarı yarpaqı yaşıl
bəri bax çoxda tələsmə
pozular novçə bahar o
belə qalmaz ruzegar aç göziñi
bir dəm oyan o
bir öz ahvalıña yan o
açılan güllara bax kı nicə sarısı qalmış
yataqın torpaqa salmış
bu mənim kolbəmədə eyləş iməglən səni tarı
Ay tellərı sarı bir bax mənə sarı
Read more!
Posted
2:39 PM
by mehran bahari
خزان یئل
آدِه زلیخایده، اوُبَه اوُنَه زِلِی دِیللََردِه. هر گؤرن اؤیرگِ، زلیخا زلفوُنوُن، فِرلِه، تولِه توله سوُندا دوساقه قالیرده. خیالِ، گئجه، گوُندوز مونِسیده، وسودایسه.آی وایللَر، اَنیِسه.
کَندِینگ واوُبَه نون، مختصر، هر گورنن اویرگهِ، زلیخا عِشقِنده. دوشگونِده عشقنن اِؤکه، اویرگلَرَه آغورلوقِ، اِدِیره، وآیرولوقِِ دَردِنه، شاعرلَر قوُشما[2]لارونون دِیلِینَن مَرحَم قوُیرده.
کیمسَه یوُخوُدِه که، باخماگونون دوگونن دَه، دؤیزَه دؤشمیه و، آلاهون هنرنِه، یاردما گدا، زلیخا گؤزللوقنَدَه، گؤرمیَه.
زامانون زلیخا سیده، اِلهِ ین، لِیلِسه. سوجه[3]لاره چوُخِدِه، اُمیدلِه اؤیَرگَنن سوجه لوقا، گِدیللَردِه، آما، ناامید، بؤکلیللَرده.
قِرخ بِش اَیلِیدِه، مَنِم اوّل که اِیل مُعلملِگمده. کَندلَرِنه، مَعلمِدِم، او زامان مُعلم، چوخ ارج و احترام واریده. معلم، کندَه، و اِلده، هم دکتردِه، هم دعانویسِدِه، هم سِر[4]داشِدِه، هم روانشناسِدِه، هم مشکل گشایده.
نَه دِیَم، گوُزلوگه، دِیلَه قولایده[5]، آلاهون، صَعَتِنِن هنریده.
مِنِم مدرسَم، ساختمانِ، بولاقون یولنون باشوندایدِه، هَمِشه مشکِنه آتیردِه، چینِنهَ، مدرسَه نن قاباغوندان سو دولدورماغا گِدیرده.
یازون اککِه مِینجَه آیونون آخریده (سونیده) گونون هورمِ[6]، کنِدینگ دُورند اکه اکِلَن شودَلِرنیگ، گؤیل اِیِسِه بیداد اِیلردِه، هر یردَه بورنلارا قوُنیرده.
مَنَ مدرسه ساختمانون قاباغونا، تورموشودوم، گوُردوم گلِیر، سو دوادورماغا گِدِه، مَنَه اِتِشَنده همیشه که زامان کمین باشِه آشاقودا، گئوزل گئوزلِرنده، بیر آغوز غمین اِثره گورنیرده. آی کمین آویزندَه، بیر دوتقونلوق واروده، اِله سان بیر پوزقوُن گویلِده .
همشَه بی سَسِده، اؤز ایچندَیدِه، من اونون بو حالتَندن حیرتلِیدم. اِوزمنن فیکر اِلیردیم. بو نه سبب دِر که بو قِز، جوانلوق یاشوندا، عمرونون یازوندا، که اِویرگ، کوُ[7]نگل سِوداشوندا اولاسه، اونهِ اِویرگ سلیقَسِنَه بِزِدسِه اویرگ تختنَه اوُتورداسِه، قچقِن و دوشگون، اِویزغولِه[8] باش خارولاردا، مجنون کیم لیلسِه یچه، یار هواسوندا، قچَه سِه.
ندَندِر بو قیزن پوزقون و دودقونلوقه دور، آیره قیزلر کیم، دِمِیر، دانوشمِیر، اِویرگمَ دَه، دؤشمیرده که بیر کمسه دن سئورشم.
هر زامان سئویردم، اونینان دانوشام، بیر سلام وِرِیرده، فِرز، وحشی جیران کیم قاباغومدان، رَد اولیرده.
من حیرتدَیدِم، بو قِز جوانلارون آرزوسیده، اونلار عابد کیم، بیلَه سِنِه ، اؤیرگ معبدِندَ، تختَه، اوتوردِیلارده مدح اِدیللارده، تنا اِدیللارده، الحق دَه، سزاوار، بو تعریف و وصفِده.
اِله سان بیر گؤیلِده که بیر، خرابا، گوشاسونده گؤیرمِشده، آتا، آناسه فَقیرِدِه. آتاسه، بیر جزء رعیت لِه قونان و قِشلَر، شیرازدا، عمله لِه قونان، اِوِین، خرجِیِه ، چاخاردیرده.
آما، گؤزلوقه، بیله یده که، من دَه فیکرده یدِم که اونه سوجولوق ایلَه یَم، اُوزمنن بو سِودادا، چالوشیردوم، بگون تصمیم دودموشودوم، هر جور اولموش دانوشام.
گلده قرشمه سلام ورده.
سلامونون جوابنه وِردِم، سورا فِرز یولونون جلونا توردوم دِدِم.
- زلیخا، بیرآز زامان دوک وور،آتایندا، بیر پیغام واروم.
دورده، بودفعه باشونه یوخاره تودِه، قارا شهلا نرگسلرنِه، گئوزمَه دؤگون سالده.
مَندَه آو زامان جوانودوم، مست و سر خوش، جوانلوقون، ساغرنَن، اویز کونگِمه، اویرگم سَلیقسِنَه بزَدیردِم .داغلار دامانوندان، خیالدا، بیر دسَته گُؤیل تاج کیمین باشونا قویردوم، آزو چوخ، قوشما دِیلین، دنیانون گؤزلگلرنِه، وصفِ اِدیردِم.
وقتی گؤزلرنه، باخدوم، الحق گؤزلگ معنی سنِه، او زامان آنگالادوم. اوندا، نی فغانونون یاندورماقونه، کهنه شرابون نشَسِنه، نرگس شهلالاقونه، هاموسِنه، بو بیر جفت گئوز، ایچنده گؤردم، گئوزلره، بیر دنیا شور و شر واریده، اِله بیر ظلمت دریاسیده که اویرگ اِله بیر سینع بلم، مجلارونه گرفتارده.
فیکر اِیلَیم او مَنِم اؤیرگمین، شیدِا الوقونه آنگلاده، سَوده بو حالِت، بو سکوت آرادان گؤتوره تودقون غملِه سَسِنن دده.
- نه فرمایش وادویوز آقای مدیر؟
دِدِم:
زلیخا، بگؤن اِیسیرم، سنن، بیر سئور سوروشم، آما، شرطِم، بودور که گرچک جوابمه وَرن.
دِدِ:
- بویورون:
دِدِم:
- زلیخا، سنن جوانلوقون چاقودوُر، سنن عمرونون یاز دورانودور، دِیَه سینگ، دانوشاسونگ، سَن دَه بو جاهال قیزلر کیم، اؤیرگیه، خوشحال دوت، دِ، دانوش، سبب نَدَندِر که همشه، پوزقونانگ، بو دوران، یئل کیم گَچَرَ، اولوم اِیلَرده.
خمار گئورلرنن، گئوزمه بوراخده، بیر غمله گؤلؤمسانماق غنچه دوداقلارونا قونده، دِدِه
- آقای مدیر تلَسمَه، اِؤزون تِز بیلرنگ.
زارودوم
- ای داد، ای بیداد، سَن مجلسلردَ ه، بیر شمع کمین یانیرای، سَنِن آرزویه هامه جوانلار چکیللر.......
سئوزمه کسدِه دده
- مَنَ بیر یازام که توسانا اِترِکمش باش اولدام، اوگولام که یاز توکنمِمش پوزقون اولدام
آقای مدیر، قوی مَنِم اؤز سَررِم اؤز گوینمده قالا، منم سرگذشتِم، بیر آیره جور سرگذشتدِر، موندال آرتوغ، مندن سؤرشه.
سئوزنه توکَده منه حیرت آراسوندا قویده، یانومنان گیده.
او گِده، من بیر بیوگ خیاللار دنیزنده، کشتیسِز موجلارون آراسونا سالده.
او گوندن سورا زلیخا، چوخ کوشش اِدیرده، مَنِم، یولوم باشوندان قراغا چکه، مَنِم اویرگیم، اونون گؤرمگیچه اله سان بیر اسیر قوشوده که، باش قفسن میله لرنه وویِرده.آما او اؤزنه مندن قراغ چَکیرده
او کنَدده، هر کیمه دن، زلیخانون گوشه گیر اوقونه سؤرشیردِم، دیللَرِدِه.
- بو اِله بیله دِر، نه سنینن بیلکه هامه کیمسه ینن، بوجوردُر، هر زامان آتاسِه، یا آناسوندان سورشیردم، احساس اِدیردم، بیر موضوعه مندن گیزلِیلَلر،
او ایل گچده، یِنگی ایلن فایوزوندان، بیر آی یاروم گچیرده، ظهردان سورا، کلاسدا، اوشاقلارا درس وریردم، بیردن بیر شلوغ اشددم، زلیخانون آنا سونه گوُرودم آغلاماقونان مدرسیه ساره[9] گلیر، جلووندان قچدم، سئورشدُم.
- نه دِر – نه خبردِر نیج اولموش، آناسه پرنشیان احوال، اِله بِیلَه که یاش گئوزلرنن بولاغ کمین جوشیردِه .
دِدِه:
- آقای مدیر، باشویا دوندِم، دادوما، اِتر، گؤلؤم پرپر اولده، وای جانوما دوُشده، وای اِومه دؤشده زلیخام، زلیخام
تله خار سئورشدم
- زلیخا نه ، زلیخانِون نَسِه دِر.
دده:
- اؤلیر، اؤلیر، آردان گدیر، گمانوم بود دفعه داهه...
آناسونا تورمادوم، قَچه قَچه، ایخل و دوش، اؤزمه، حیاطلره درندن، ایچره آدوم، اِتردم اطاقون قاپوسونا، دِرِ آچدم، گِدِم اطاقا، زلیخا، رختخوابون ایچنده، اطاقون کونجوندا، یادموشوده.
خلق اطاقون دوُرد بیر یانونا، دیوارون دیبِنَه اوتورموشلاروده، قلیان تؤیته، دومال کمین، اطاقه دولدورموشده هامسه پوزقون، هاموسونون گئوزلره یاشله، زلیخادان اوغرلانچه، آغلیللارده
اؤتوردوم
زلیخانون گئوزلره بیر بیر اِسندیده ، قارا اوزون اوغلاره، مخمل کمین یاناخلاره اِیسنَه دوشموشده.
آتاسه اونه چاغورده
- زلیخا، زلیخا، غزیز قیزم، گئوزلریه آچ آقای مدیر گلمش احوالیه. آلا گئوزلرنه آچده، شهلا نرگس کمین تولانده، مَنِم گئوزل باخده، مَنه گؤرنده بیر محو گؤلمسانماق غنچه دوداقلاره اؤیسنه گلده، من اَلینِه، تودوم اَلمَه سووقوده،آما بیر ریز تَر دامچالاره اؤیزنه قونموشده الَه شبنم که گول برگنهِ قونا.
من روحوم اولموشده، جسمم دِرریده، چوخ اوزمه ساخلادیردوم، که یاش گئوزلرمه گلمیه، اویرگیم یاخونده چاتلایا سیردم، دانوشام، آما بغض خِرِرغمدَه یول وِرمِیردِه، اؤزوم گؤریردوم که « شیخِ اَجل سعدنن او مشهور قوشماسه قولونا » که دِیر:
«من خود، بچشم خویشتن دیدم که جانم می رود.»
جانوم گِدیر، ازوم، اؤز جان سئوز لاشومه گوریردوم که، زلیخا یورقان دؤشگونون پهلسِنه اؤتورموش آخر طاقت گتَرمِدم، بیر پرده یاش گئوزلرمینگ اؤیسنه حلقه وورده. ناله ودوم، زارودم، چِغِیردم :
- زلیخا، زلیخا، قورخما، بیر اِیسِدمدر، بیر بحراندور، گلر، گچَر.
ینگه دن بیر گولومسنده، دوراقلاره یواش قِمِلاده، سیرِده بیر دانوشا، آما اِی امان اِلؤم امان ورمیرده.
نالودوم:
- ای داد، ای بیداد، ای تاره گؤرمه، گؤرمه، راضی اولما، نَدن اویرگندن گلیر. بیر بیله گؤیرچنه اولدرنگ بیر گؤیل بوداقونه ساراردانگ.
سَسِه، اِله سان، چاه تهندن گلیرده، قولاقومه آغزونه یووغ اِددِم، کِسگ کسگ کلامونان دِدِه.
- آ-آقای، مو-مودیر، اوزم، یولادوم قولونجیا، تا گَلنگ. چون گؤینون سِیرده، بیلینگ مَنِم نسّمدر، من بیلردم، که اؤلدم، من بیلردم که عُمر باشا وودمام، مَنده قان سرطان وار، اؤزوم، آتاما، آناما تاپشورموشدم، بوِسِّرِخلقدم گیزلَیه، تا خلق، رحملِه گئوزنن منه باخمویا، تا خلقن اویرگ مَنَه یانمویا.
داد چکدم:
- یویو قورخما قان سرطان آدام الدورمَز. سن یاغچه اولدانگ باشمه تودوم گؤیه ساره
دِدِم
- آی کافر آله، مَنِه اِلدِریرنه، سَمَه، گؤرمه، بوفرمانِ، بو حُکمه دوندر، آل گِره.
احسای اددم اَلِمه، سِخیر، گِنه باخدوم گئوزلرنه، گؤردوم سیر دانوشا، آما اَجل بورماقلاره، خررغنه، سخیر، قویمر نفسه گله.
آناسونه باشوم اؤیجنه تورموشده، چارقِد بالینان، گئوزلره یاشونون یولونه باغلیرده. باخدوم بیله سِنَه چغردم بیر لیوان سو سو....
آشاغه باخدوم شهلا گئوزلره آچوق گؤیه تیکلمشده، نفس، غنچه کیم دوداقلاروندا قوروموشده.
گئوزلَرنه باغلادوم، آناسنون، آتاسونون، وایه سَسِه بقیه خلقنن، تؤیتیمش، رعیته اطاقون، دورد بیر گوشاسونا دولانده.
من یاشله گئوز، غمله اویرگ، اؤزمَدن خبرسئوز حیران عقلنن، دردَن چخدم، مجنون کیم، باش قویدوم بیانانلارا، چوللَرَه، چای کَمِنده که، ساره گویله یاشُل چمنلوقلره تا گئوزم یاشونه، اورگمین، غمله درد و زجرینن قرشدم، بیر معجونله شراب دؤزدم، زلیخانوو بیر جفت قویروغله قارا درشت گئوزلره، بیر جفت کمان کمین قاشلاره دردنن، آیرولوقونان، یانموش اؤیرگمَه، بیر تسکین وَرِم و مظرابِ ایچینده که سیملره جیگرنه چگم و، اؤز دَردمه داغلار یئلینن و آلاهون بو داش اویرگلوقنه، نی فقا نونیان، سه تار زارماگینان اهل اویرگلر، قولاغونا اِتردَم.
« اَزَل گونه، آدامیه یاردان خوش یارادین، او آتادان، آنادان
گئوزل چکیر، وجودونونگ نقشِنه ظالم کمین، پِس گوتوریر ارادان»
داوود حسن آقای کشکولی
--------------------------------------------------------------------------------
منابع :
[1] سحر اُلدوزی
[2] شعر
[3] خواستگار
[4] سنگ صبور
[5] اصطلاحی در زبان ترکی به معنی مشکل، کمیاب
[6] گرما
[7] معشوق
[8] سرازیری
[9] طرف
Read more!
Posted
4:50 AM
by mehran bahari
1386/10/07
فرهنگ لغات و اصطلاحات تورکی قشقایی انتشار یافت
http://www.qashqai.ir/
نام کتاب : Qaşqayı Sözlüğü فرهنگ لغات و اصطلاحات تورکی قشقایی
مولف : اسداله مردانی رحیمی
ناشر :دفترانتشارات انصاری
قم – خیابان فاطمی (دور شهر) فاطمی 18/ کوی آزاد
پلاک 13 تلفن : 7731137
تاریخ انتشار : پاییز 1386
آقای اسدالله مردانی رحیمی پس از بیست سال تحقیق در میان طوایف و تیره های مختلف قشقایی و مناطق تورک نشین ایران ،سرانجام در آبان ماه امسال لغتنامه تورکی قشقایی را منتشر کرد. وی در این لغتنامه سعی کرده است ، معانی لغات تورکی قشقایی را همراه با اتیمولوژی (ریشه شناسی) ارائه دهد.
همه فرهنگ دوستان قشقایی از مدتها پیش ، چشم انتظار انتشار این لغتنامه بودند . انتظار می رفت لغتنامه آقای مردانی در چندین جلد منتشر خواهد شود، اما پس از انتشار مشخص شد حاصل تحقیقات ارزشمند بیست ساله وی را در یک جلد کتاب 500 صفحه ای خلاصه شده است. یکی از ویژگیهای خوب این لغتنامه ، درج کلمات با حروف لاتین می باشد . این ویژگی که در میان نویسندگان قشقایی تا کنون سابقه نداشته است ، کمک شایانی به تلفظ صحیح کلمات می کند. ایشان در این لغتنامه سعی کرده اند بیشتر کلمات تورکی رایج در میان قشقایی ها را ریشه یابی نمایند. البته لغات عربی و فارسی که در میان قشقایی ها کثیر الاستعمال بوده است نیز ذکر شده اند. اما بسیاری از لغات رایج تورکی قشقایی نیز ذکر نشده اند. به نظر می رسد محقق فرصت کافی نداشته اند تا به میان تمام آبادی ها و تیره های دور و نزدیک قشقایی بروند و کلمات بکر و قدیمی را شکار کنند.
به عنوان مثال ، به این ضرب المثل توجه کنید :
Əlindən darrı dişməz
یعنی : از دستش گندم نمی افتد. (اینقدر خسیس است که امکان ندارد از دستش یک دانه گندم به زمین بیفتد تا مورچه ای هم از آنسیر شود).
لغت Darrı به معنی دانه گندم است. اما این مدخل در لغتنامه مزبور وجود ندارد. لغات دیگری هم وجود دارد که من آنها را یادداشت کردم تا به استاد مردانی تقدیم کنم . احتمالاً در چاپ های بعدی این مداخل نیز وارد کتاب خواهند شد.
اما علی رغم چنین کمبود هایی که در واقع بزرگترین لغتنامه های دنیا نیز از آنها درامان نیستند ، انتشار این فرهنگ لغت در واقع فرهنگ و زبان قشقایی را تا حدود زیادی بیمه کرد. جمعیت جوانان ایل قشقایی به عنوان عضو کوچکی از این خانواده بزرگ دست استاد مردانی را می بوسد و از زحمات و رنج هایی که برای بقای فرهنگمان کشیده اند بی اندازه قدر دانی می نماید. شایان ذکر است که استاد مردانی در اجرای این پروژه عظیم از هیچ فرد یا ارگانی کمک مالی دریافت نکرده اند. هزینه های سفر به مناطق مختلف کشور ، تهیه و دسترسی به منابع مختلف همه و همه تنها به وسیله خود ایشان که یک معلم بازنشسته ادبیات فارسی هستند تحمل شده است.
جا دارد کلیه فرهنگ دوستان قشقایی و غیر قشقایی علاقه مند با خرید این لغتنامه حداقل در برگرداندن سرمایه گزاری مادی که بابت انتشار این لغتنامه صورت گرفته است ، به یاری فرهنگ پژوهان بشتابند. قیمت این کتاب 000و10 (ده هزار) تومان است . برای تهیه کتاب می توانید به کتاب فروشیهای شیراز ، انتشارات تخت جمشید در شیراز ، نویسنده کتاب و ناشر کتاب در قم مراجعه کنید.
انتشار این لغتنامه نقطه عطفی در تاریخ حیات فرهنگی قشقایی ها خواهد بود. اکنون دیگر نوبت داستان نویسان ، رمان نویسان ، شاعران و نویسندگان است تا با استفاده از این گنجینه گرانبها با خلق آثار جدید با بکارگیری لغات اصیل و زیبای تورکی ، در شکوفایی هر چه بیشتر فرهنگ قشقایی بکوشند.جمعیت جوانان ایل قشقایی به پایان رسیدن این پروژه عظیم فرهنگی را به مردم و کلیه فرهنگ دوستان کشور تبریک می گوید.
Read more!
Posted
3:36 AM
by mehran bahari
نامه سرگشاده یک دانشجوی قشقایی به استاد بهمنبیگی: به رنساس فرهنگ و زبان ترکهای ایران بپیوندید!
۱۶ چيلله, ۱۳۸۶, ۰۱:۱۹
توجه:
این نامه چندسال پیش نوشته شده بود، متاسفانه نتوانستم آدرس استاد را پیدا کنم و برایشان پست کنم و به همین خاطر تصمیم گرفتم که بیکم و کاست به صورت سرگشاده و البته با حذف نام خود آنرا منتشر کنم تا شاید عزیزی لطف کند و آن را به همراه سلام ما به دست استاد بهمنبیگی برساند!
به نامش!
جناب آقای بهمن بیگی
با عرض سلام و احترام و ارادت!
همین که نام و نقش چهرهی چپقبرلبتان را گوشهی روزنامهی شرق دیدم بسیار درشگفت ماندم؛ چه اینکه میپنداشتم دیرگاهی است رخت تن از جان برکنده و به سوی جانان بر شتافتهاید! واژهی «قره قاچ» واپسین پندار و تردید را از دلم برد و با خود گفتم: بیگمان این همان نویسندهی «بخارای من ایل من» است. من که خسته و دلزده از روزمرگی روزنامهها بودم آنک مشتاقانه نسخهای از شرق را خریدم و بیدرنگ پای گفت و گویتان نشستم.
پیشترها ماجرای «تختهقاپو» را جسته و گریخته خوانده و حال و هوایش را در «بخارای من ایل من» درک کرده بودم و حکایت اختگی ایلها و تختگی اوبهها برایم قصهی غریبی نبود. تلاش فرزندان غیور ایل برای دفاع از حرمت و حریّت ایل برایم تحسینبرانگیز بود؛ چه آنان که برنو به دوش کشیده و به نبرد برخاسته بودند و چه آنان که قلم به دست گرفته و به ستیز نشسته بودند؛ نبرد و ستیز با تهاجم بیامان حکومت دستنشانده و بیریشهی مرکزی، که راحت و قدرت خویش را در سستی و نیستی ایلات و طوایف ایران میدید.
تفنگ بهدوشان مردانه جنگیدند و قلم بهدستان شجاعانه کوشیدند اما این میان تفاوتی آشکار به چشم میآید؛ نه اینکه تفنگ بهدوشان زجر و زحمت بیشتری از شما در دفاع از شرف قشقایی کشیدند، هرگز! چه اینکه یک عمر کوشش تنی و جانی بسی جانکاهتر و تنفرساتر از جنگی است که چند صباحی بیش نمیپاید و ای بسا در چنان برههای راه دوم کارسازتر و تأثیرگذارتر و خردمندانهتر از جنگ تفنگ بوده است. آری، تفاوتی که کوشش نخست را از تلاش شما متمایز میکند این است که جنگ مردان ایل در ستیز با اهداف پیدای حکومت مرکزی یعنی انقیاد طوایف و استیلای رضاخانی بوده است و کار سترگ شما در راستای اهداف و کارکردهای پنهان حکومت تمرکزگرای شوونیستی یعنی یکسانسازی فرهنگی اقوام بوده است.
آموزگار فرزانه و فروزان! این گستاخی تلخ را بر این کمترین آموزنده میبخشید اما این درد جانکاهی که ما ترکتباران ایرانی میکشیم و رنجی که اکنون گرفتار آنیم؛ بریدگی فرهنگی ـ زبانی از پیشینیان خویش و درافتادگی در دام زبان بیگانهای به نام فارسی است؛ بدعتی که از شما پیشگامان آموزش و پرورش ایران، به ما بیچارگان خلعت رسیده است.
همواره در این فکر بودهام که چرا بانیان ترک تعلیم و تربیت ایران زبان خویش را نیز در متون آموزشی نگنجاندهاند و چرا ترکی را در جدول برنامهی درسی ترکها جا ندادهاند و چرا شخص مبتکر و خلاقی چون جنابعالی آموزش زبان ترکی قشقایی را از ترکزادگان قشقایی دریغ داشته است.
باری، اگر فرزندان آدم عمری بار گناه او را بر دوش میکشند ما نیز روزگاری است بار بردگی زبان بیگانهای را بر دوش میکشیم که از پدرانی چون شما به ارث بردهایم. در شگفتم شما که داغ کشیده تمامیتخواهی و سلطهگستری حکومت پهلوی بودهاید چگونه عامل گسترندهی سلطهی سیاست یکسانسازانه زبانی او نیز گشتهاید و هیچگاه از خویش نپرسیدهاید آیا راهی که میروید تأمینکنندهی خواستههای آرمانی شما است یا هموار کنندهی منویات سیاستمداران استعمارگر!
بزرگا! هرچند با تلاش و ابتکار شما عدهای به نام و نان و نوا رسیدهاند و مسند و قرب و مقامی دست و پا کردهاند اما بهای گزافی که از گنجینهی گرانسنگ فرهنگ اقوام پرداخت شد بسی پرارجتر و عزیزتر و ارزشمندتر از آن بود که شناسنامهی هویت قومی یک ایل و تبار مصادره و تباه گردد. اکنون ما ترکان ایرانی بردگان فرهنگی زبان فارسی هستیم. بردگانی که از خواندن و نوشتن زبان مادری خویش عاجزند و چیزی از ادبیات و قواعد دستوری آن نمیدانند.
بیگا! اینک ما فرزندان پیشینه بربادرفته و بیپشتوانهی ایل در پی آنیم تا نوزایی فرهنگ قومی و رنسانس زبان ترکی را در میهن خویش بیاغازیم تا با هویتی واقعی و برآمده از تاریخ و زبان و فرهنگ خویش و ساخته از خویشتن خویش در دهکدهی جهانی سربرآوریم.
عزیزا! از آنجایی که در مصاحبهتان خواندم دست از نوشتن کشیدهاید و نیز از آنجایی که فکر میکنم هیچ یک از نوشتههایتان به زبان مادریتان نیست از طرف تمام میراثداران و فرزندان ایل از شما میخواهم که دستی دگر بر کلک هنر کشید و طرحی نو در نثر ترکی دراندازید تا در این سفر پرخطر هم ترکیسرودههای شهریار سخن یار و پشتیبان ما باشد و هم ترکینوشتههای شما توش و توانمان!
خوب میدانم که حتما توانی ژرف و بیانی سحرانگیز در زبان و فولکلور قشقایی دارید چرا که نوشتههای پیشینتان توان شما را در زبان قشقایی بازمیتاباند و «بخارای من ایل من» سرشار از حال و هوای ایلی است اگر چه فاقد زبان آن. البته بسیار امیدوارم که در آیندهای نه چندان دور کتابهایتان به زبان ترکی ترجمه و منتشر شود اما همگان خوب میدانند که هیچگاه متون ترجمهای نمک قلم اصیل شما را نخواهد داشت! امید میبرم دستی که به نیاز بر دامانتان یازیدهام بیهوده بازنگردد و دستان زادگان ایل بیتوشه نماناد!
خانا! به اجاقت قسم! اگر زندهیاد صمد بهرنگی زنده میبود بیخواهش ما دست در نگاشتن برده بود و هر آینه ما را کامروا ساخته بود. پس تو ای بیگ ما! هر چه در وسع و توان داری بهکار بر و برایمان طرفهای به یادگار گذار! باشد که تا اثر جاویدان تو پایا است زبان قشقایی بپوید و همپای قشقاییان ببالد و بر شاخسارانش برگها بروید و گلها بشکفد. چنان که ترکان آذربایجانی به حیدربابای شهریار سرزنده و سرفرازند و به آن افتخار میکنند و زبان آذربایجان روز به روز شکوفاتر و پربارتر میگردد.
در پایان اگر سخنی ناروا و قضاوتی ناراست و اندیشهای ناشایست در قبال عملکرد و خدمات سترگ شما در این نامه داشتهام و بیهیچ ملاحظهای ابراز کردهام و ایبسا کودکانه قصوری را تقصیر پنداشتهام و بیپروا در نوشته نمایاندهام به بزرگواری خود چشم بپوشید و از این کمترین ارادتمندتان درگذرید.
یادتان در دلهامان جاودان
نامتان بر لبهامان جاری
و رویتان در دیدههامان مانا
چون آفتاب و همچون جویبار و چونان ماه!
۳۱/۷/۱۳۸۳
دوستدار شما
فرزند دورافتادهای از ایل قشقایی
—-
Read more!
Posted
3:27 AM
by mehran bahari
قاشقایی سؤزلوگو؛ نخستین لغتنامه قشقایی / فتح الله ذوقی
۲۳ آذر, ۱۳۸۶, ۲۲:۳۷ 
همه با نام پرآوازهی «قشقایی» آشنا هستیم، قشقاییها بزرگترین کنفدراسیون ایلی جنوب ایرانند که در طول تاریخ بر قسمتهای گستردهای از فلات جنوبی ایران تسلط داشتهاند و همواره توسعه، صلح و آبادانی جغرافیای گستردهای در دل ایران، وامدار این ایل بزرگ بوده است. منطقهای که از آن سخن میگوییم از کرمان تا اهواز و از بندر بوشهر تا اصفهان را در بر میگیرد. قشقاییها امروزه در استانهایی مانند فارس، خوزستان، اصفهان، کهکیلویه و بویر احمد، چهار محال بختیاری، بوشهر و هرمزگان و کرمان و … ساکنند. ایل قشقایی از دیرباز نقش بیبدیلی در دفاع از کشور در برابر متجاوزان بیگانه و نیز کنترل اغتشاشات داخلی داشتهاند و با پشتیبانی این ایل بزرگ از دیرباز سلسلههای ترک در این مناطق حاکم بودهاند. دولت سُبکَری به عنوان نخستین دولت ترکان در ایران پس از اسلام در اواخر قرن سوم هجری، در همین منطقه تشکیل گردید. جانفشانیها و سلحشوریهای این ایل در مبارزه با استعمارخارجی آزادگی و آزادیخواهی قشقاییها را بار دیگر به اثبات رساند.
علیرغم شهرت جهانی ایل قشقایی، هرچند تحقیقات اندکی در زمینهی تاریخ و تبار قشقاییها صورت گرفته است اما هیچ پژوهش گسترده و دقیقی دربارهی فرهنگ، زبان و آداب و رسوم آنان صورت نگرفته بود. استاد اسدالله مردانی رحیمی، نخستین پژوهشگر و زبانشناس قشقایی است که دست به تدوین مثلها، ترانهها و فرهنگ لغت ایل حماسهآفرین قشقایی زده است و در راه حفظ هویت این ایل، گامهای استوار و بلندی برداشته است؛ ایشان پیش از این آثاری چند در زمینهی ضرب المثلهای ترکی قشقایی «آتالار سؤزو»، ترانههای ترکی قشقایی «آساناکلار»، زبان ترکی قشقایی و شیوه نگارش آن، خودآموز زبان ترکی قشقایی و مبانی دستور آن نگاشته و به چاپ رساندهاند. آخرین اثری که اخیرا از ایشان به چاپ رسیده است؛ فرهنگ لغات و اصطلاحات ترکی قشقایی است که با نام «قاشقای سؤزلوگو» و در ۸۷۲ صفحه به سامان رسیده است. این اثر سترگ، نماد هویت، پایایی و پویایی و نیز نوزایی فرهنگی ایل قشقایی است.
کتاب از یک مقدمه و پیشگفتار شش صفحهای، و مقالهای ۱۶ صفحهای تحت عنوان «نگاهی مختصر به قوم قشقایی» و مقالهی مختصر و دقیق دیگری با عنوان «نگاهی کوتاه به زبان و خط ترکان قدیم و امروز» در ۲۵ صفحه و متن لغتنامه در بیش از ۸۰۰ صفحه و نیز یازده صفحه فهرست منابع به انجام رسیده است.
استاد مردانی به پیروی از محمود کاشغری ـ که هزار سال پیش برای تدوین نخستین فرهنگنامه ترکی به میان ایلات و طوائف ترک میرفت ـ برای گردآوری واژگان ترکی، طی ۲۰ سال با سفرهای بسیار به مناطق مختلف ترکنشین توانسته است دیوان لغات ترکهای قشقایی را گردآوری و تدوین نماید. نیاز به گفتن نیست که اینگونه پژوهشها با چه زحمتها و محرومیتها و خستگیها که همراه است و جناب استاد، تنها با اراده قوی و عشق به ملت خویش توانسته است بدون هیچگونه حمایت و پشتیبانی مادی و معنوی از سوی کسی به این مهم دست یازد. البته که خانواده به ویژه همسر ارجمند ایشان، سرکار خانم مرضیه دهقانی مرندی، همواره یاریگر و همدل و همراه استاد بودهاند. از خداوند متعال پیروزی، سرافرازی، سلامتی و کامیابی و شادابی روزافزون خانواده ایشان را خواستاریم.
Read more!
Posted
9:33 AM
by mehran bahari
برگزاري مراسم ختم حبيب اله خان گرگين پور
مراسم هفتمين روز درگذشت حبيب اله خان گرگين پور – استاد برجسته سه تار ، روز چهارشنبه ۲/۸/۱۳۸۶در مسجد دانشگاه شيراز برگزار گرديد.
اين مراسم به همت آقايان علي اصغر ولي زاده يادكوري ، پيران درخشان و حيدري و با همكاري خانم مرصع شكري برگزار گرديد.
در اين مراسم اقشار مختلف مردم قشقايي ، لر و ساير دوستداران موسيقي توركي شركت نمودند.از ويژگيهاي مثبت اين مراسم برگزاري آرام و بدون حاشيه آن بود . برخلاف مراسم يكسال پيش مرحوم ملك منصورخان كه كلاً به مسائل سياسي و عقده گشايي تاريخي گذشت و حتي يكبار هم فاتحه اي قرائت نشد ، اينبار سخنرانان و مجري خوب برنامه تنها به ذكر فضايل اخلاقي و هنري مرحوم حبيب خان پرداختند. مجري برنامه آقاي چراغ پور ، اجراي برنامه را به خوبي هدايت و كنترل كردند ، بگذريم كه يكي از نقاط ضعف ايشان اين است ميكرفن را بيش از حد به دهانش مي چسباند و فرياد مي زند.شنيدن اينگونه صداي بلند آنهم در محوطه سربسته اي مانند مسجد آزار دهنده است.البته ايشان اينگونه بلند صحبت كردن را از تعليمات عشايري زمان آقاي بهمن بيگي به ارث برده اند! درصورتيكه اين نقيصه رفع شود ، انصافاً مجري شايسته ايست.
همانطور كه اغلب افراد آشنا به موسيقي ما مي دانند ، قديمي ترين استاد موسيقي شناخته شده در قشقايي ، داوود نكيساست. وي به زمان صولت الدوله و فرزندش ملك منصور خان در قيد حيات بوده است.يكي از نكات منفي كه در مورد صولت الدوله قشقايي گفته مي شود ، اينست كه وي به دليل اعتقادات شديد مذهبي مخالف هر نوع موسيقي بوده است ، به طوريكه عروسي فرزندانش را هم بدون موسيقي ساز و نقاره برگزار مي كرده است.اما برخلاف پدر ملك منصور خان كه فردي تحصيل كرده فرنگ بوده است ، حفظ هويت قشقايي را در گرو حفظ و توسعه موسيقي ويژه اين قوم تورك تبار مي دانست.بر همين اساس از استاد داوود نكيسا مي خواهد كه چادري در كنار چادر ايلخاني برپا كند و به تعليم موسيقي و آواز توركي به برخي جوانان قشقايي بپردازد.يكي از شاگردان چيره دست نكيسا ، حبيب خان است.وي نيز به نوبه خود شاگردان بسياري را تربيت كرد . از شاگردان ايشان فرزندان نابينايش فرود و فرهاد گرگين پور است كه در حال حاضر همه موسيقي قشقايي را با نام اين دو استاد و به طور كلي خانواده گرگين پور مي شناسند.
Read more!
Posted
11:36 AM
by mehran bahari
رد پاي قشقائيها در شهركرد
(محقق و نويسنده ارزشمند: سعيد مرداني كراني)
عشاير قشقايي و بلوردي
با توجه به بعضي اسناد همانند سنگ قبرها ، اسامي محلها و اقوال گذشتگان در حدود سالهاي 1000 الي 1200 هق عشاير قشقايي فارس از چهار محال به عنوان ييلاق استفاده مينمودند و چمنزارهاي سرسبز اين ناحيه محل چراي احشام آنها بوده است. سپس بين عشاير بختياري و عشاير قشقايي زد و خورد ايجاد شده و در اين درگيريها بختياريها پيروز شدند و قشقاييها مجبور شدند براي هميشه چهار محال را ترك كنند.
استحكامات قشقاييها بنام چال قشقايي در ارتفاعات كوه جهانبين قرار داشته كه هنوز آثاري از آن پا برجاست. گروهي از قشقاييها كه ده نشين شده بودند در چهارمحال ماندگار شدند از جمله در فارسان ، كران و بعضي نقاط ديگر. سنگ قبر حاج قوچ علي قشقايي كه درسال 1050 هق فوت شده است در كنار امامزاه سيد محمد كران قرار دارد. وجه تسمية فارسان نيز احتمالاً از همين معني گرفته شده است و تركهاي ساكن چهار محال از جمله در سامان، جونقان و... بهارلو و قشقايي بوده اند.
فارسان معرب پارسان است و اكنون نيز عدة زيادي از مردم مخصوصاً بزرگسالان فارسان را به صورت پارسان يا پارسون تلفظ ميكنند و معتقدند پارسانيها از طوايف اينالوي قشقايي و يا بلوردي هستند.
«قديميترين ايلي كه نامش در تواريخ ايلات لرستان بزرگ هست ايل كواراكاني يا كراني و كرائي است. ايل كراني در كشمكشهاي تاريخي صدمات بسيار ديد. از آنجمله هجوم سردار معروف شاه عباس كبير صفوي به آن ايل در سال 1004 قمري است كه ذكر آن در كتاب تاريخ فتوحات همايوني نوشته سياقي نظام اينگونه آمده است ( « ... و روز چهارم كه بيست چهارم ماه مذكور بود از زلزله و آشوبي در زمين كهگيلويه حادث گشته كه جز به كراني كوه و تارعزيمت او سمت تسكين نميگيرد. لاجرم با جمعي خواص ملازمان خاصه شريفه و ملازمان و خدمتكاران و ساير عساكر ... و روز سيوم از شيراز خود را به كراني كه هشت روز مسافت است رسانيده و چون ابر اندوه بر سر آن گروه تاخت و باران بلا باريدن گرفت . خلقي را غرقه بحر فنا ساخت و مال و غنايم ايشان مورد غارت گشته ... من بعد آمدن الوار به ديوان او چون اتصال آتش با آب و اجتماع شب با آفتاب از قبيل محالاتست. ») با تسليم رئيس ايل كراني بخش مهمي از تيرههاي ايل كراني كه در جنگ با سپاه اللهورديخان شركت داشتند به كوچ اجباري پرداختند و در ميان ايلات اينالوي قشقايي اسكان داده شدهاند. در حكومت نادر شاه افشار كه كه صفي ميرزا از طايفه كراني دعوي سلطنت كرد و بعداً از سپاه نادرشكست خورد نادر به تصفيه متمردين و هواداران صفي ميرزا در ايل كراني پرداخت... و بر اثر همين حوادث بود كه به نقاط ديگر فارس و خوزستان و(سيرجان و چهارمحال) كوچانده شدند.»
+ نوشته شده در شنبه بیست و هشتم مهر 1386ساعت 15:0 توسط منوچهر كياني قشقايي |
Read more!
Posted
8:27 PM
by mehran bahari
نخستین و جامعترین فرهنگ ترکی قشقایی به همت استاد اسدالله مردانی چاپ و منتشر شد.
۱۷ , ۱۳۸۶, ۱۴:۲۴ 
آلمایولو: نخستین و جامعترین فرهنگ ترکی قشقایی با نام: قاشقایی سؤزلوگو (فرهنگ لغات و اصطلاحات ترکی قشقایی) در قم منتشر شد. این لغتنامه حاصل دو دهه تلاش بیوقفه و شبانهروزی محقق و پژوهشگر قشقایی استاد اسدالله مردانی رحیملی است که در ۸۷۲ صفحه وزیری و ۳۰۰۰ جلد چاپ و منتشر شده است. آقای مردانی در گفتگو با آلمایولو گفت: دویست نسخه از این اثر قبلا توسط عاشقان زبان و فرهنگ قشقایی پیش خرید شده است و علاقمندان مدتها منتظر نشر این اثر بودند.
اسدالله مردانی که پنجاه و چهار بهار از عمر او سپری شده است، دبیر بازنشسته ادبیات است و تاکنون پنج جلد کتاب در زمینه فرهنگ و زبان قشقایی به چاپ رسانده است.
۱. آتالار سؤزو (ضرب المثلهای ترکی قشقائی)۱۳۸۰
۲. آساناکلار (ترانه های ترکی قشقایی) ۱۳۸۰
۳. زبان ترکی قشقائی و شیوه نگارش آن (۱۳۸۱)
۴. خود آموز زبان ترکی قشقایی و مبانی دستور زبان آن (۱۳۸۲)
۵. قاشقایی سؤزلوگو (فرهنگ لغات و اصطلاحات ترکی قشقایی)، (۱۳۸۶)
لینکهای مرتبط:
قاشقای یازاری اوستاد اسداللـه مردانی ایله دانیشیق
Read more!
Posted
1:16 PM
by mehran bahari
زبانهاي تركي در ايران
İRAN'DAKİ TÜRK DİLLERİ
DIE TURKSPRACHEN IRANS
پر. در. گرهارد دوئرفرProf. Dr. Gerhard Doerfer
ترجمه: مئهران باهاري
نت مترجم:
١- تركيشناس برجسته و آلتائيستيك مشهور پروفسور گرهارد دورفر٬ يكي از نامهاي بسيار مهم دنياي تركيشناسي (توركلوك بيليمي) معاصر٬ از سيماهاي برجسته سنت تركولوژي آلماني است. او به تعبيري پدر تركيشناسي ايران به شمار ميرود. وي آثار بسياري در باره تركيشناسي ايران و زبان و لهجه هاي تركي در ايران٬ به ويژه در باره تركي خلجي٬ لهجه هاي خراساني زبان تركي، لهجه سنقري تركي آزربايجاني٬ ديگر زبانهاي تركي اوغوزي در ايران و همچنين رابطه زبانهاي تركي و زبانهاي ايراني تاليف نموده است. وي نخستين كسي است كه زبان تركي خلجي را به عنوان زبان تركي مشخصي، به طور همه جانبه اي تدقيق و به عالم علم معرفي نموده است. گرهارد دورفر در اثر عظيم و حجيم (در چهار جلد٬ جمعا حدود ٢٧٠٠ صفحه) "عناصر تركي و مغولي در فارسي نوين" كه محصول رنج و فعاليتي فوق انساني است، ريشه شناسي تاريخي٬ تنقيدي و مقايسه اي هزاران كلمه تركي موجود در زبان فارسي٬ تاريخ تحول صورت هر كلمه و سير تحول معاني آنها٬ همراه با توضيحات و مدخلهاي بيشمار و گسترده را داده و براي اولين بار بسياري از نكات تاريك مبهم تركيشناسي٬ زبانشناسي٬ ريشه شناسي و ايراني شناسي را روشن نموده است.
٢- نوشته زير ترجمه يكي از مقالات پروفسور دوئرفئر در باره زبان و لهجه هاي تركي در ايران است كه به سبب نشان دادن سير تكاملي دانش ما از زبانها و لهجه هاي تركي در ايران در سٶزوموز درج مي شود. اين مقاله كه بيش از سي و پنج سال پيش نگاشته شده، يكي از نخستين كوششها در دسته بندي جامع زبان و لهجه هاي تركي در ايران ميباشد. از اينرو طبيعي است كه در آن نقصان و كمبودهائي وجود داشته باشد. برخي از اينگونه موارد با مرور زمان و تجمع و آناليز داده هاي نو و انجام بررسي هاي ميداني و آكادميك جديدتر تصحيح شده اند. از آن جمله:
الف- در مقاله ادعا شده است نفوس تركان ايران اعم از ترك، تركمن و خلج حدود يك ششم مردم ايران (حدود ١٧ درصد) است. در حاليكه امروز به قطعيت مي دانيم نفوس تركان ايران به تنهائي و بدون در نظر گرفتن تركمنها و خلجها بين دو تا سه برابر اين رقم يعني بين ٣٤ درصد تا ٥١ در صد جمعيت ايران است.
ب- بربرها و يا هزاره هاي شرقي –كه در مقاله احتمال ترك بودن آنها مطرح شده است- گروهي تاجيك زبان در نواحي شمال شرقي و شرق ايران اند كه همراه با دره زينات و يا هزاره هاي غربي با نام عمومي خاورها شناخته مي شوند.
پ- در مقاله از تركي آزربايجاني به شكل تركي آزري و يا آزري نام برده شده است. امروزه اجماع بر نادرستي اين نامگذاري و تمايل عمومي در جهت استعمال نكردن آن است.
٣- در اين مقاله جمعا از يازده زبان و لهجه (محتملا) تركي سخن رانده شده است. ما امروز مي دانيم كه اين يازده مورد را (با خارج كردن بربريها كه گروهي تاجيك زبانند) مي توان به صورت لهجه هاي سه زبان تركي، تركمني (شماره ٤) و خلجي (شماره ١٠) تصنيف كرد. در واقع آنچه در مقاله تحت عنوان زبان خراساني (شماره ١١) آمده چيزي به جز گروه لهجه هاي خراساني زبان تركي و آنچه تحت عنوان تركي آزربايجاني (آزري) (شماره ١)، ايناللو (شماره ٢)، قشقائي (شماره ٣)، سلجوقي (شماره ٥)، جغتائي و قپچاقي (شماره هاي ٧ و ٨) و زبانهائي تركي در مكران و بلوچستان (شماره ٦) آمده چيزي به جز لهجه هاي گوناگون داخل در گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي نيستند. بنابراين به جز تركمني و خلجي هيچكدام از اين لهجه ها كه در متن مقاله از آنها به شكل زبان ياد شده است، زبان مستقلي نبوده و همه – هم به لحاظ زبانشناسي، هم به لحاظ ادبي و هم به لحاظ سياسي- لهجه هاي زبان تركي در ايران به شمار مي روند.
٤- تصوير دقيق و تقسيم بندي زبانهاي رايج زبانهاي داخل به خانواده زبانهاي تركي در ايران چنين است: "زبان تركي" در ايران صرفا داراي دو گروه لهجه عمده متشكل از "آزربايجاني" (شامل همه لهجه هاي تركي رايج در شمال غرب و جنوب ايران از جمله قشقائي و ايناللو ... و همچنين لهجه سنقري در شهرستان سنقر آزربايجان و برخي از لهجه ها در شمال شرق ايران) و "خراساني" (شامل بسياري از لهجه هاي تركي در شمال شرق ايران و نيز لهجه ابيوردي در جنوب ايران) است. علاوه بر "زبان تركي"، از ديگر زبانهاي داخل در خانواده زبانهاي تركي، زبانهاي "تركمني"، "خلجي"، "قزاقي" و به مقدار بسيار كمي "ازبكي" و "اويغوري" نيز در ايران رايجند. متكلمين زبان خلجي در خلجستان آزربايجان جنوبي و متكلمين بقيه زبانهاي تركي فوق الذكر در شمال شرق ايران ساكنند.
مئهران باهاري
زبانهاي تركي در ايران
گرهارد دوئرفرGerhard Doerfer
ترجمه: مئهران باهاري
ايران از جمله كم شناخته شده ترين مناطقي است كه به زبان تركي در آنها صحبت ميشود. در حاليكه حدود يك ششم مردم ايران به زبان تركي سخن ميگويند تمام لهجه هاي تركي رايج در ايران بسيار كم تدقيق شده اند. اين وضع ناشي از شرايط سياسي نيز هست. ايران كمابيش به مدت هزار سال تحت حاكميت خاندانها (و ارتشهاي) ترك قرار داشته است. و اين مسئله به نوبه خود سبب ايجاد درجه معيني از حس كينه گرديده است و از اينروست كه انتشارات مربوط به فرهنگ و زبان تركي از استقبال كمي برخوردار شده و با حسن نظر بدانها نگريسته نشده است. همانگونه كه قابل تصور است اين رويه به سبب حركات استقلال طلبانه آزربايجاني پس از جنگ جهاني دوم (اين نكته هم قابل ذكر است كه اين حركت به طور وسيعي از خارج حمايت ميشد) و جنگهاي طائفه اي بلا انقطاع قاشقايها تشديد شد. اما تحت تاثير گرايش به ليبريزاسيون كه در تمام شئون كشور در حال جايگيري است (گشايش مدارس و بيمارستانها، راهسازي، اصلاحات ارضي و غيره) امكانات شناخت و بررسي زبانهاي تركي ايران هم تدريجا افزايش مييابد. در تابلوئي كه از اين بررسي بدست ميآيد ايران نه تنها به عنوان كم شناخته شده ترين منطقه ترك زبان، بلكه در عين حال به صورت جالبترين آنها نيز جلوه گر ميشود. اين تابلو هنوز خطوط قطعي خود را پيدا ننموده است. در موارد بسياري فقط بعضي حدس و گمانها وجود دارد و در بسياري جاها نيز اشارات بسيار مبهم و طرحهاي ابتدائي در دست داريم. اما اين هم هست كه آينده محققا ارمغانهاي بسيار گرانقدري تقديممان خواهد كرد.
تاكنون وجود چهار زبان تركي در ايران مفروض بود. (اينها را نه زبان، گروه لهجه ها نيز ميتوان ناميد). در باره اين چهار گروه مختصرا توضيحي ميدهم:
١)- تركي آزربايجاني (آزري): جهت بدست آوردن محدوده انتشار اين زبان به نقشه موجود درPhilologiae Turcicae Fundamenta, I, Aquis Mattiacis ، 1959 مراجعه كنيد. اين زبان از سوي چندين ميليون تن، مخصوصا در شمال غربي كشور صحبت ميشود. مهمترين ناحيه اي كه بدان صحبت ميشود، تبريز است. اين زبان شناخته شده ترين زبان تركي در ايران است. در باره آن آثاري در مقياس وسيع از سوي اروپائيان منتشر شده است. (به Philologiae Turcicae Fundamenta صفحه ٢٨١ و كتابشناسي متعاقب آن مراجعه كنيد). در ايران نيز گهگاه در مورد تركي آزري ايران، كتب گرامر كوچكي منتشر ميگردد. در اينجا فقط به بهترينشان اشاره ميكنم. م. ع. فرزانه، مباني دستور زبان آزربايجان، تبريز، ١٣٣٤ شمسي. (اين دستور زبان، با نمونه قرار دادن اثر زير نوشته شده است: Muharrem Ergin, Osmanlıca Dersleri, I, Türk Dil Bilgisi, İstanbul 1958, 2. baskı 1962)
هر چند كه اين زبان نسبت به بقيه شناخته شده تر است اما نكات خالي بسياري در تدقيق آن نيز موجودند. اين مطلب را شماره آثار چاپ شده نيز روشن ميكند. در ايران پس از جنگ جهاني دوم در مورد دستور زبان تركي آزربايجاني فقط ٢٠ تدقيق چاپ شده است (اطلاعات مفصل در باره اين آثار را در اثر زير نشر خواهم كرد: Irano-Altaica, Current Trends in Linguistics IV) در مقابل در طول همين مدت در آزربايجان شوروي در باره زبان تركي آزربايجاني بيش از ١٠٠٠ اثر چاپ شده است. از مهمترين خلاءهاي موجود اين است كه شيوه هاي بسيار تركي آزري هنوز بسيار كم بررسي گرديده اند. به عنوان مثال، در ساحل جنوب شرقي درياي خزر، در گلوگاه و هشتيكه شيوه اي از تركي آزري وجود دارد كه در آن تغيير ü به u و ö به ə رخ داده است. (اين امر در نقشه Philologiae Turcicae Fundamenta اصلا نشان داده نشده است). به عنوان نمونه در اين شيوه اۆچ-٣ (üç) به اۇچ (uç) ، يۆز- ١٠٠ (yüz) به يۇز (yuz)، دؤرت-٤ (dört) به دَرت (dərt) ، گؤز-چشم (göz) به گَز (gəz) تبديل ميشود. بيشك بررسي شيوه هاي آزري ايران، تابلويي بسيار رنگينتر از آنچه از بررسي لهجه هاي تركي تركيه در آنادولو حاصل شد، بدست خواهد داد.
٢)- ايناللو و ٣)- قشقائي: اين دو فوق العاده به تركي آزري شبيه اند. حتي ميتوانند به عنوان لهجه هاي تركي آزري نيز نشان داده شوند. در جنوب شرقي شيراز (ايناللو) و در شمال غربي آن (قشقائي) صحبت ميشود. جهت بررسيهاي چاپ شده در موردشان مراجعه كنيد به PTF ص ٢٨١. با وجود اينكه مئنگس (Menges) ملزمه بسياري در مورد اين زبانها گردآوري نموده بود، متاسفانه هنوز به چاپ نرسيده اند. به عقيده وي (بر خلاف بسياري از توركولوقهاي ديگر) اين زبانها نميتوانند به عنوان شيوه هاي تركي آزري قبول شوند و به لحاظ خصوصيات عديده اي، بيش از تركي آزربايجاني به تركي تركيه نزديكترند. در باره لهجه قشقائي مقداري ملزمه نيز از سوي دانشجويانم در سال ١٩٦٨ جمع آوري شده است. (مقايسه كنيد با ماده ١٠). چاپ و انتشار هر چه سريعتر تمامي اين ملزمه ضرورت دارد.
٤)- تركمني: طبق نقشه Philologiae Turcicae Fundamenta در منطقه اي كه از قسمت جنوبي جمهوري تركمنستان شوروي (به طور تقريبي از گرگان) و از ساحل جنوب شرقي درياي خزر آغاز ميشود و به صورت قوس وسيعي تا مرز افغانستان (و در ادامه آن تا نواحي داخلي افغانستان هم) امتداد مييابد، صحبت ميشود. (براي عدم تطابق كامل نقشه هاي داده شده با واقعيت به ماده ١١ نگاه كنيد). تركمني ايران (بر خلاف تركمني شوروي) بسيار كم تدقيق شده است. بيشك گهگاه ملزمه اي از اين زبان نيز چاپ و در باره شان بررسيهاي علمي هم صورت ميپذيرد. مثلاYusuf Azmun, Türkmen Halk Edebiyatı Hakkında, s. 38, (Reşid Rahmeti Arat için, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 19, Seri: I Sayı: A 2, Ankara 1966) اما در نگاه كلي، اين بررسيها بسيار نارسا ميباشند.
ميشود گفت كه حتي چهار زبان تركي شناخته شده ايران هم تاكنون بسيار كم بررسي شده اند و شيوه هاي اين زبانها غالبا يا اصلا شناخته نشده اند و يا بسيار كم تدقيق گرديده اند. اكنون ميخواهم در مورد زبانهاي تركي ايران كه تاكنون ناشناخته مانده اند صحبت كنم. نخست پنج زبان را كه به شكلي قطعي تثبيت نگرديده اند، اما به طور مبهم اشاراتي بدانها شده است، ميشمارم:
٥)- درK. H. Menges, Research in the Turkic dialects of Iran (Preliminary report on a trip to Persia), Oriens 4 (1951), s. 279 از زبان سلجوقي كه در جنوب و جنوب غربي كرمان بدان صحبت ميشود بحث شده است. يعني زباني تركي در محلي بسيار دور افتاده در شرق ايران. افسوس كه مئنگئس نتوانست فرصت تدقيق زبان سلجوقي را پيدا كند.
٦)- به نظر مئنگئس، ص ٢٧٩، در بلوچستان و مكران يعني كاملا در جنوب شرقي ايران نيز تركاني هستند. اما حتي نامهاي اين قبايل ترك نيز دانسته نيست. از اينرو موجوديت و يا عدم موجوديتشان به قدر كافي شبهه دار است.
٧)- و ٨)- طبق نامه Làszló Szimonisz (Bloomington) كه به سال ١٩٦٥در جنوب ايران بوده است، در جنوب تهران دهاتي هستند كه به زبان جغتائي (تركي شرقي) و قبچاقي سخن ميگويند. بخشهاي مهم اين نامه را كه از استانبول به اينجانب فرستاده است را نقل ميكنم: "از ٢٨ تموز ١٩٦٥ تا اواسط آوگوست در جنوب ايران، در اطراف شيراز و اصفهان بودم. هيچ چيز در باره تركان جنوب ايران ننوشتم. ملزمه بسيار اندكي در دست دارم. اما متاسفانه آن هم پيشم نيست. بررسيهايي در مورد بعضي كلمات انجام دادم و شباهت بسيار بزرگي بين آنها و تركي غربي (قپچاقي) مشاهده نمودم. شخصي كه در راه با وي آشنا شده بودم از دو روستا در نزديكي شهر رضا شاه (در راه اصفهان، ٩٠ كيلومتري جنوب تهران) برايم سخن گفت. گويا يكي لهجه غربي و ديگري لهجه شرقي را بكار ميبرد. شخصي كه اين اطلاعات را به من دارد ميگفت كه از طائفه سمرقند بوده و به زبان جغتائي صحبت ميكند. در عين حال سيستم شمارشي اي كه امروزه بكار ميبرند به سيستمي كه در كتيبه هاي اورخون استفاده شده است بسيار شباهت دارد".
تاكنون وجود يك لهجه اويغوري و يك لهجه قبچاقي كه شمارش-لايه هاي-فوقاني تركي باستاني را حفظ كرده باشند در ايران معلوم نبود. افسوس كه اينجا نيز بررسيهاي نتيجه داري وجود ندارند. شاگردانم در سال ١٩٦٨ دهات مزبور را جستجو كرده اما نيافته اند.
٩)- بنابر اثر حسينعلي رزم آرا، فرهنگ جغرافيائي ايران، تهران، ١٣٢٧ شمسي، (و جلدهاي ديگر كتاب در سالهاي آتي) در شمال شرقي ايران (خراسان) دهات بسياري كه اهاليشان به زبان بربري سخن ميگويند وجود دارند. در اين مورد، نقشه اي از طرف مدرس سمينار ايرانيستيك دانشگاه گوتينگن آقاي پرويز رجبي آماده چاپ است. (كه در ضمن موقعيت زباني در خراسان را به طور كلي نشان داده و موارد ٤ و ١١ نيز را در برخواهد داشت). به استناد سخنان آقاي رجبي زبان بربري ميتواند لهجه اي تركي باشد. اما خود وي نيز به عدم قطعيت اين ادعا معترف است. در اين مورد هم نخست، انجام بررسيهائي مفصل ضروري است. فقط در اثرH. F. Schurmann, The Mongols of Afghanistan, 's-Gravenhage, 1962 صفحه ١١٤ اينكه بربريها از هزاريها يعني تاجيكهائي كه داراي قيافه مغولي باشند محتملتر مينمايد. (اين مطلب از طرف Semih Tezcan گفته شده است).
بنابراين شمارش زبانهاي تركي ايران را كه تاكنون معرفي شده و بررسي نشده اند بپايان برديم. مقاله مان را با معرفي دو زبان تركي كه تاكنون شناخته نشده بودند، اما اخيرا به طور همه جانبه اي بررسي شده و ديگر داراي ملزمه كافي هستند، ختم ميكنيم:
١٠)- نخست با زبان خلج كه به فاصله ٢٠٠ كيلومتري از جنوب غربي تهران صحبت ميشود، آغاز ميكنيم. موقعيت خاص اين زبان تاكنون معلوم نبود. (مثلا منگس در اثر فوق الذكر خود، صفحه ٩ و ٢٧٨ خلجي را لهجه اي از تركي آزربايجاني نشان داده است. در سالهاي ١٩٠٦ و ١٩١٧ منورسكي قيدهايي از اين زبان به عمل آورده و در سال ١٩٤٠ از سوي وي مقاله اي (The Turkish Dialect of the Khalaj, BSOAS 10:2, 417-437) منتشر و در همان سال محقق ايراني م. مقدم مجموعه اي از كلمات (گويشهاي وفس و آشتيان و تفرش. ايران كوده ١١ ، تهران ١٣١٨ شمسي) را چاپ كرده است. نويسنده اين مقاله موفق به اثبات اين مطلب شد كه خلج نه تنها شيوه (كمي دور افتاده) زبان تركي آزري نيست، حتي زبان تركي معيني نيز نبوده، بلكه گروه مشخصي از زبان تركي را تشكيل ميدهد. (Das Chaladsch- Eine Archaische Türksprache in Zentralpersien, ZDMG 118, 1968 79-112).
خانواده زبانهاي تركي ميتوانند به هفت گروه تقسيم شوند:
١- چوواش
٢- تركي جنوب غربي يا اوغوز (تركي تركيه و غيره)
٣- تركي شمال غربي يا قبچاق (تاتاري قازان و غيره)
٤- تركي جنوب شرقي يا اويغور (ازبكي و غيره)
٥- تركي شمال شرقي يا سيبرياي جنوبي (تووين و غيره)
٦- ياقوت
٧- خلج
در حاليكه خلج كوچكترين گروه را تشكيل ميدهد (تقريبا از سوي ٢٠،٠٠٠ نفر در ٤٦ روستا صحبت ميشود) همراه با چوواش مهمترين اين گروههاست. زيرا نشاندهنده قديميترين خصوصيات است. در اين زبان نه فقط "-د-" (-d-) باستان تركي بلكه "ه-" (پ- به ف-)h- (p- به f-)) تركي مادر متاخر نيز مشاهده ميشود. مثلا در خلج هاداقhadaq - (چوواش: اوراura-، تركي تركيه، تاتاري قازان، ازبك: آياق-ayak، تووين: آداخ-adax يا آتاخ-atax). وجود "ه-" قديم در نخستين حرف كلمه به صورت تك و توك در بعضي از زبانهاي تركي معلوم بود (مثلا در آزري و اويغوري نو: هؤل-höl؛ ازبك: هول-hol؛ خلج: هيل-hîel، هؤؤلhőöl - به معني خيس). اما فقط خلج است كه به روشني تعويض "Ø-" در نخستين حرف كلمه را با "ه-" در نخستين حرف كلمه به گونه اي سيستماتيك محافظه كرده است. (دو مصوت a-ا و â-آ در نخستين حرف، مثلا ât=اسم، at=اسب در تركي باستان، در بسياري از زبانهاي تركي مدرن مثل هم اند: در آزري ad= اسم و at= اسب، اما در خلجي âat= اسم و hat= اسب).
باز خلج تنها زبان تركي است كه مصوت كوتاه با مصوت كشيده ساده î و مصوت ديفتونگ شده كشيده را به عنوان كيفيتهاي سه گانه مصوت در زبان تركي مادر حفظ نموده است. (مثلا a و â و âa را). به همين دليل ميشود مواردي را كه در كاشغري با صدادار كشيده و در عوض در تركي (و ياقوتي) با مصوت كوتاه نشان داده ميشوند و ما آنها را تاكنون استثناء ميناميديم توضيح داد. تابلوي كوچكي بدهيم: گروه اول (â,ê,î,ô,ő,û,ű) صدادارهاي كشيده و گروه دوم (ā,ē,ī,ō,ū) صدادارهاي نيم كشيده را نشان ميدهد. بايد اين نكته را نيز روشن كنم كه در موارد غيرتاكيدي و يا حين مكالمات سريع تمايل به كوتاه شدگي مصوت كشيده موجود است.
صدادار a
تركي (آزري) آت at باش baş آد ad
تركمني آت at باش baş آت ât
كاشغري آت at بآش bâş آت ât
خلج هات hat بآش bâş آات âat
صدادار o
تركي (آزري) توخ tox قول qol اود od
تركمني دوق dok قول gol اوت ôt
كاشغري توق tok كول kôl اوت ôt
خلج توخ tox قول quōl-gol هوت hûot
در باره بررسي اين زبان اين اطلاع را ميبايست بدهم: در مارس ١٩٦٨ سه تن از شاگردانمSemih Tezcan, Hartwg Schintharlt, Wofram Hesche از طرفم سفري تحقيقاتي انجام دادند. (به سبب ماموريت بسيار از قبل تعيين شده ام به عنوان استاد مهمان در آمريكا، از اين سفر تحقيقاتي باز ماندم). شاگردانم از اين سفر ٩ نوار كاست پر خلجي و مقداري ملزمه از لهجه قشقائي به همراه آوردند. در همان سال مقاله فوق الذكرم در ZDMG منتشر شد. به سبب تحرير اين مقاله در سال ١٩٦٧ ملزمه اي كه دانشجويان همراه خويش آورده بودند در آن منظور نشده بود. و فقط بر اساس آثار مينورسكي و مقدم تنظيم شده بود. در مقاله فوق الذكر ديگرم كه در Current Trends چاپ خواهد شد، نيز توضيحاتي در مورد زبان خلج نوشتم. علاوه بر اين در كنگره شرقشناسان آلمان در Würzburg كنفرانسي در مورد زبان خلج داشتم. متن اين كنفرانس در ميان مقاله هاي كنگره چاپ خواهد شد. در اين سفر ملزمه اولين سفر به خلجستان ارزيابي گرديده است. در مارت ١٩٦٩ دومين سفر تحقيقاتي را همراه با پرويز رجبي و سميه تئزجان (تنها فرد اشتراك كننده در هر دو سفر) انجام داديم. ملزمه جمع آوري شده در اين سفر بسيار بيش از سفر نخستين بوده است. قبل از آن در تاريخ ١٩٦٨كتاب Khalaj Materials, cilt I بر اساس ملزمه سفر نخست جهت انتشار به Altaic and Uralic (Bloomington) فرستاده شد. در اين كتاب چندين متن داده شده و اهميت زبان خلج از ديد تاريخ، زبانهاي تركي مطرح شده است. جلدهاي بعدي اين سري شامل موضوعات زير خواهد بود: جلد II- متون باقيمانده ، جلد III- دستور كامل زبان، جلد IV- اطلس منطقه خلج.
جهت بدست آوردن فكري تقريبي از موقعيت خاص اين زبان تركي، متني از روستاي خراب ميدهم. اين شعر را آقاي مسيب عرب گل در سال ١٩٦٨ نوشته و اولين سند كتبي ادبيات خلج بشمار ميرود. (خلجها صاحب ادبيات مخصوص به خود بويژه ادبيات كتبي نيستند). اين را نيز متذكر ميشوم كه سيستم آوانگاري در اين متن ساده گرديده است (بدين ترتيب مصوتهاي باز و بسته را به صورت جداگانه نمايش نميدهم. براي بدست آوردن اطلاعات مفصل موجد در مورد فونتيك بسيار پيچيده زبان خلج مراجعه كنيد به Khalaj Materials cilt I . a هميشه لبي (labial) است و تلفظ ميشود. ğ دائما به صورت غ تلفظ ميشود٬ (مانند كلمه آغ و نه با صدايي مثل دويون).
نهار باشوي تيكي يئل هپسر-ارتي Nahâr bâşuy tîki yēl həpsə’r-ərti
يوزويو بي هاچوق٬ بي بكتر-ارتي Yüzüyü bî hāçuk bî bəktə’r-ərti
اگر قوسه ي بي حالا بودويا (١) واقسام Əgər quosəy bî hâlâ bōduya vaqsam
صوابي سه يه حجج-ي اكبر ارتي Səvâbi səyə ha’cc-i əkbər ərti
كؤزيي جئيران كؤزيده خئيلي يه تر Köziy ceyrân közidə xeyli yətər
قاشوي آسمان كمانيدا (٢) كمانتر Qâşuy âsmân kəmânida kəmântar
هئيكه لوي نئسه كه مانوتماق (٣) اولور Heykəlüy nêsəkə mânutmaq ōlur
صينوبروارا هايدوم يا كي يه تر Sinobə’r-vâra’ hāydum yâ ki yətər
من اون ايلر ايميدم سنيه كلگه ي Mən ōn yi’l-ər imî’dəm sən’yə kəlgəy
اگر كلدوي تاقي قويمام يو وارگه ي Əgər kəldüy taqı quomam yo’vargəy
زمانا بيوفالارلا رفيق ار (٤) Zəmâna bîvafâla’rla rəfî’ğ-ar
ياغين او قويمايور كي سنيه كلگه ي Yağın ō quo’mayur ki sən’yə kəlgəy
نه من فرهاد و نه سن شيرين اولوي Nə mən Fərhâd o nə sən Şīrīn ōluy
نه من مجنون٬ نه سن ته لئيلي اولوي Nə mən Məcnûn nə sən tə Leyli ōluy
ولي ييز بيسوتون بي تيشه واروم (٥) Vəlî yîz Bîsutûn bî’ tīşə vâarum
قازام تاغ و بيليم كي راضي اولوي (٦) Qazam tâğ u bilim ki râzī ōluy
بي كاغاذ ييره كوم قانيلا يازدوم Bî kağaz yirəküm qâani’la yazdum
گوه رچين بوينيده من اونو هاسدوم Gəvərçin būynida mən onu hasdum
گوه رچيني اوچورتدوم هواقا (٧) Gəvərçini uçurtdum həvâka
كؤزيم يول و اؤزوم يئشيكچه (٨) قالدوم Közim yûol o üözüm īeşi’kçə qaldum
١- bōduya در تركي باستان bôduna، bôd "قد، بدن". در تركي تركيه (و آزري) بويboy . در كلمه -d- حفظ شده است.
٢- مانند كتيبه هاي اورخون حالت مفعول منه (Ablative) da-دا و də-ده است. (-دن)
٣- "مان" فارسي به معني مثل، مانند. از فعل مانيدن به معناي شبيه بودن.
٤- (ar-ار، ər-ر) (است dir=) معادل (-ərürارور) در تركي باستان است. ərti هم از همان ريشه است.
٥- وار مانند فعل صرف ميشود. بيشك تحت اثر فعل داشتن فارسي است.
٦- تلميح به افسانه فرهاد و شيرين.
٧- حالت مفعول به (Dative) به شكل كاka-، كه kə-است. (-ه)
٨- حالت مفعول فيه (Locative) به شكل معمولي –چاça-، -چهçə- است. در كلمه يوول (yûol) اين پسوند حذف شده است. (-ده)
زبان خلج به لهجه هاي متعددي تقسيم ميشود. از ميانشان لهجه تلخاب كه در منتهي اليه شمال غربي قرار دارد، از ديگر لهجه ها كاملا متفاوت بوده، حتي از سوي خلجها به صورت زباني جدا تلقي ميگردد. بعضي از خلجهائي كه كوچ كرده اند هم اكنون در ميان قشقائيان زندگي ميكنند.
١١)- ميخواهم آخرين زبان را خراساني بنامم. اين زبان تاكنون شناخته نشده بود. (اين وضعيتي تيپيك براي ايران است!!). در حاليكه اين زبان از سوي ٨٠٠،٠٠٠ تن صحبت ميشود. در اثر رزم آرا از اين زبان به سادگي با (تركي) (يعني تركي آزربايجاني) ياد ميشود. در مقابل در نقشه هاي اروپائي (در نقشه Fundamenta هم) گفته ميشود كه در اين ناحيه به تركمني تكلم ميشود. براستي هم در خراسان (مخصوصا در قسمتهاي شمال شرقي، مثلا گرگان و علاوه بر آن به صورت جزاير زباني بسيار) به زبان تركمني صحبت ميشود. اما زبان اصلي (با كنار گذاردن فارسي) تركي خراساني است. اين زبان در عين حال كه شباهت معيني با زبان تركمني نشان ميدهد (مثلا حفظ مصوتهاي كشيده) از سوي ديگر به جهات خصوصيات عديده مهمي به صورت قطعي از تركمني جدا ميگردد و چه از سوي ساكنان خراسان و چه از سوي مقامات ايراني جدا از تركمني شمرده ميشود. طبق اطلاعاتي كه رزم آرا ميدهد، نقشه مفصل منطقه از سوي آقاي رجبي كه خود اهل همين منطقه ميباشد (اما بسيار زود از اين محل جدا شده است) آماده خواهد شد.
در ٥ ام مارس ١٩٦٩ فرصت ثبت ملزمه اي چند از اين زبان حاصل گرديد. در مورد اين ملزمه ذيلا توضيح داده خواهد شد. اشخاصي كه اين ملزمه از سوي آنها گردآوري شده ات، عبارتند از اسماعيل بيدي (٢٧ ساله، تكنيسين) و مهدي فيروزيان (٣٢ ساله، كارمند بانك) و هر دو اهل بجنورد ميباشند. از بررسي زبان اين دو شخص نتايج زير بدست ميآيد:
١- روشن است كه زبان مورد بحث از گروه جنوب غربي زبانهاي تركي است. درgēz چشم (به جاي göz)، dīş دندان (به جاي diş). در تمام زبانهاي اوغوز صداي پيشين -k و -t در تركي باستان (kőz, tîiş) به -g , -dتبديل شده اند.
٢- اين زبان مصوتهاي كشيده تركي باستان را حفظ كرده است. مثلا bût ران، yâğ روغن،kân خون، yôl راه، (در تركمنيbût, yâğ, gân, yôl).
٣- مصوتهاي محافظه شده به طور سيستماتيك در تركي تركمني نيز موجود است (در لهجه هاي غربي آنادولو نيز مصوتهاي كشيده كوتاه شده اند و بسيار نادراند. مقايسه كنيد با Zeynep Korkmaz, Batı Anadolu Ağızlarında asli vokal uzunlukları hakkında, TDAY, Belleten 1953, 197-203) عليرغم اين امر، خراساني غير از تركمني است. اين مطلب را حفظ مصوتهاي كشيده تركي باستان، نه فقط در مواضعي كه در مصوتهاي ديفتونگ كشيده وجود دارند، بلكه در موارد زير ديگر نيز روشن ميسازد. مشابه آنچه فوقا مشاهده كرديم، تركمني كشيدگيهاي ديفتونگ را محافظه نموده، كشيدگيهاي ساده را نيز كوتاه كرده است. يعني âatبه جايât (اسم)، اما baş به جاي bâş (سر). خراساني كشيده گيهاي ساده را نيز محافظه كرده است. bâş (سر)، îç (سه)، (در تركمني üç، اما در خلج űş-îç، در كاشغري űç).
در نكات مهم ديگري نيز خراساني به وضوح از تركمني جدا ميگردد. از جمله تبديل ö به eو ü به i است. در اين امر بي شك تاثير زبانهاي ايراني موجود است. در فارسي صداهاي ö و ü موجود نميباشد. (مقايسه كنيد با شيوه فوق الذكر گلوگاه از تركي آزري. در آنجا نيز تحت تاثير فارسي به همان شكل صداهاي ö و ü تغيير يافته اند. فقط اين نيز هست كه ü بهu تبديل شده است). مقايسه كنيد با مثالهاي داده شده در فوق،gēz (به جاي göz) و îç (به جاي üç). چند مثال ديگر: gīn (به جاي gün)، sît (به جاي süt)، hêel، dīert (به جاي dört)، elmâk (به جاي ölmek) و غيره (به ترتيب به معني چشم، سه، روز، شير، خيس، چهار، مردن).
در بعضي موارد، خراساني شكلهائي را كه يادآور زبانهاي ديگر تركي است، از خود نشان ميدهد. از اين جملهilân (تركمني yılân)، ilan تركي آزري را بخاطر ميآورد. باز dūdak (در تركمني dôdak٬ در آزري dodaq) بسيار بيشتر از زبانهاي اوغوزي رايج در شرق يعني تركمني و آزري كه به لحاظ جغرافيايي به خراساني نزديكترند، يادآور تركي تركيه (dudak) است. (آيا ميبايست شكل dudok اوزبكي را با اين كلمه خراساني توضيح داد؟ مقايسه شود باA. K. Borovkov, Uzbeksko-Russkiy Slovar, Moskova, 1959, 153)
اضافه بر موارد فوق، خراساني داراي بعضي اشكال ويژه است كه در هيچ كدام از زبانهاي ديگر اوغوز مشاهده نميشود. از اين جمله:
-k به عنوان صداي آخر هميشه به y–ي تبديل شده ست. مثلا eşey به جاي eşek،iney بجاي inek، eley به جاي elek، otirdi با i بسته به جاي oturdu (به موازات اين، otirdi با i باز به جاي oturdu). اين وضع را ميتوان با تبديل k در اشكال eşek-eşeyim توضيح داد.
u را پس از هجاي اول به طور طبيعي به شكل ı ميبينيم. به عنوان مثالodın به جاي (odun)، u در هجاي اول نيز ميتواند به ı تبديل شود. Bırın به burın به burun و yımırta به yumırta به yumurta).
خراساني داراي كلمات منحصر به خود بسياري است. از اين جمله:
eyāğe پدربزرگ، eyaneمادر بزرگ eyü به edgü âğa, ana، پدر خوب، مادر خوب. (در تركمني اين كلمه فقط در اصطلاح eygörmek به معناي دوست داشتن، خوش آمد، محافظه شده است).
ağızke (پنجره) كه احتمالا از كلمه ağız ساخته شده است. در مقابل در زبانهاي ديگر جنوب غربي كلمه فارسي پنجره جايگزين شده است. در تركي تركيه pencere و آزري پنجره pəncərə، تركمني pencire
در بعضي موارد خراساني خصوصيات باستاني را حفظ نموده است و از اين نظر با تركمني در يك مسير قرار دارد. از اين جمله:
در bermek به جاي vermek و bo بجاي var، حرف b حفظ شده است.
صداي ñ حفظ گرديده است. مانندoturdiñ (به جاي oturdun)، onıñ dili (به جاي onun dili).
چند كلمه خاص خراساني به عنوان آخرين مطلب داده ميشود:
ôrinçe (يونجه در تركي تركيه و آزري yonca، تركمني yorunça).
towli تگرگ (تركي تركيه و آزري dolu، تركمني dolı، خلج tuolo و اشكال مشابه از ريشه tôli در تركي مادر).
eki (در تركي تركيه و آزري و تركمني iki)، اما اشكال مختص به لهجه ها در آزري ekki، تركمني eki).
yığlamak گريستن (تركي تركيه و آزري ağlamak، تركمني ağlamak ، اما كلمه yığlamak در بسياري از شيوه هاي ديگر تركي كلمه اي شناخته شده است. شكل باستاني آن نيز yığla است).
همانطور كه از مثال فوق الذكر ديده ميشود، خراساني در بعضي موارد, -h –ه را حفظ نموده است. اما اين وضعيت مانند آنچه كه در زبان خلج ديده ميشود ثابت و پايدار نيست. (مقايسه شود با آزري hol و غيره. اما در تركمني ől).
اين زبان خصوصيات بسيار ديگري نيز دارد، ملزمه جمع آوري شده در مقاله ديگري چاپ خواهد شد، فعلا بدين مقدار بسنده ميشود (آيا اين زبان با زباني كه در F. A. Abdullayev, Fonetika Chorezmskich Govorov, Taşkent 1967 تحت نام اوغوز-اوزبك تصوير ميشود و در واقع ميبايست اوزبك-اوغوز باشد رابطه اي دارد؟)
----
طبقه بندي زبانهاي اوغوز كه تاكنون در سه گروه انجام ميگرفت، اكنون بايد با گروه بندي چهارگانه زير تعويض شود:
١- اوغوز غربي
تركي تركيه
تركي آزربايجاني
٢- اغوز شرقي
تركي خراساني
تركي تركمني
در اين طبقه بندي زبانهاي ١ و ٢ به هم و زبانهاي ٣ و ٤ به يكديگر نزديكتراند به گونه اي كه هر دوتاي آنها يك زيرگروه را ميتوانند تشكيل دهند. از سوي ديگر تركي آزربايجاني از بعضي لحاظ گذر از تركي تركيه به اوغوز شرقي را نشان ميدهد. (مثلا حالت مفعول پس از مصوت ni–ني، در تركي تركمني kişi-ni، تركي تركيه –يي kişi-yi). به موازات اين خراساني نيز در بعضي موارد گذار از تركمني به اوغوز غربي را نشان ميدهد. مثلا ايلان ilan مانند تركي آزري، در تركي تركيه yılan ييلان). بدينگونه ترتيب ١ و ٢ و ٣ و ٤ نيز تائيد ميشود.
خلاصه كنم، تدقيق و بررسي زبانهاي تركي در ايران، تابلوئي از منطقه عمومي زبانهاي تركي را كه امكان بدست آوردن آن تاكنون فراهم نبوده است بدست ميدهد. بدون انجام اين بررسي، بنيانگذاري توركولوژي مكمل و بي نقص امكان ندارد. قدمهاي بزرگي به سوي ليبريزاسيون در كشور (ايران) برداشته ميشود. بيشك اين جريان ليبريزاسيون منحصر به محدوده اجتماعي نبوده (مانند كاهش فاصله طبقاتي) در حيطه ملي (كاهش تنشهاي معين بين ملل مختلف در ايران) نيز آثار خود را نشان خواهد داد. تنشهاي موجود و قبل از هر چيز تشكل ايران از ملل مختلف (از سوي دولت ايران نيز) نبايد به صورت مسئله اي كه وجود ندارد انكار شود. (Litt: “Nicht wegsehen, sondern hinsehen macht die Seele frei” مشاهده كردن، نه خود را به نديدن زدن است كه روح را نجات خواهد داد). اما نشانه هاي خوبي از كاهش اين تنشها وجود دارد. بيشك طبقات پائين مردم ايران فهيم و با دركند و پيشداوري اي بر عليه زبانها و انسانهاي بيگانه ندارند. اين رفتار كم كم در دواير دولتي نيز جايگزين ميشود. ايران با ملل داراي حقوق برابرش، كه صاحب فرهنگ و زبانهاي متفاوتند، ميتواند به صورت سوئيس شرق درآيد و آن موقع است كه زمان بررسي دقيق ملل مختلف ساكن در ايران از جهات مختلف فرارسيده است. و بدينگونه علم فيلولوژي و توركولوژي به مقياسي كه از امروز نميتوان آنرا تخمين زد، غنيتر خواهد شد.
Read more!
Posted
11:31 AM
by mehran bahari
Read more!
Posted
8:31 AM
by mehran bahari
سٶزوموز
ظلم مثلث
٢٠٠٧- اوراق آيي (جولاي)
در ادبيات سياسي فارسي تعبير عربي به شكل ظلم مضاعف براي توصيف وضعيت برخي از گروههاي اجتماعي مانند زنان، ملتها و ... وجود دارد. مراد از ظلم مضاعف آن است كه اين گروهها علاوه بر معروض بودن به تضييق برخي از حقوق توسط دولت كه همه شهروندان ايران به صرف ايراني بودن از آنها محرومند، داراي برخي محروميتهاي ويژه خود نيز هستند.
هنگامي كه از ملل ايراني سخن گفته مي شود، اين اصطلاح براي تاكيد بر حقوقي كه اين گروهها در مقايسه با قوم فارس توسط دولت جمهوري اسلامي از آنها محروم نگاه داشته مي شوند بكار ميرود. اين حقوق شامل رسمي و دولتي نبودن زبان اين ملل، نام برده نشدن از اين ملل و زبانشان به اسم در قانون اساسي (بر خلاف قوم فارس)، عدم اداره امور سياسي و فرهنگي خود، معروض بودن به تبعيض دولتي در تخصيص اعتبارات و عدم برخورداري از امكانات برابر رشد و توسعه اقتصادي در مناطق غيرفارس.... است. از اين جنبه ها همه ملل ايران به جز فارسها تحت ستم مضاعف ملي قرار دارند.
اما هنگام بررسي گروههاي منسوب به ملت ترك در ايران، به مواردي برخورد مي شود كه نمي توان آنرا با اصطلاح ظلم مضاعف توصيف نمود. در اين موارد گروههاي ترك از محروميت و تضييق حقوق ديگري نيز رنج ميبرند كه شايسته است آنرا به عنوان ظلم ثلاثي و يا ظلم مثلث ناميد.
ظلم مثلث در استان همداني آزربايجان
اخيرا در مطلبي از نشريه سينا چاپ استان همدان، گفته مي شود كه اهالي ترك اين استان كه اكثريت جمعيت استان را نيز تشكيل مي دهند، به تبعيضات اعمال شده توسط سازمان صدا و سيماي استاني اعتراض نموده و خواستار تاسيس شبكه تلويزيوني خاص خود، و يا الحاق خود به پوشش تلويزيوني استان مجاور زنجان كرده اند: "براي نيمه شمالي استان همدان كه بيش از يك ميليون نفر ترك در آن ساكن اند نيز يك شبكه راديو و تلويزيوني محلي مستقل از شبكه راديو و تلويزيون مركز همدان داير شود يا اينكه نيمه شمالي استان همدان (مناطق ترك نشين) زير پوشش شبكه استاني راديو و تلويزيون استان زنجان قرار گيرد. .... سهم يك ميليون ترك استان همدان از شبكه استاني راديو و تلويزيون همدان، فقط يك ساعت برنامه اخبار تركي (البته تركيفارسي!) است و ديگر هيچ! نه تنها هيچگونه برنامه و سريال و فيلم و ... به زبان تركي پخش نمي شود و از موسيقي تركي همدان و در مجموع موسيقي آزربايجاني در آن خبري نيست بلكه حتي در برنامه هاي اندكي هم كه با زبان فارسي در مورد مردم ترك نيمه شمالي استان همدان است تلاش مي شود كه فضاي آن برنامه ها غير تركي شود. .... به تقاضاها و اعتراضات مكرر مردم ترك استان همدان در طي اين چند سال توجهي نمي نمايند".
البته محروم بودن تركان استان همدان از حقوق ملي خود از جمله همين حق داشتن تلويزيون استاني تركي، بي شك مي تواند در مقوله ظلم مضاعف گنجانده شود. اما هنگامي كه وضعيت تركان شمال استان همدان كه اكثريت جمعيت اين استان را تشكيل ميدهند با كردان جنوب استان آزربايجان غربي كه اقليتي در اين استانند را مقايسه كنيم در مي يابيم كه اين محروميت نه با ظلم مضاعف بلكه با ظلم مثلث قابل توجيه است. كردان جنوب استان آزربايجاني غربي- در حاليكه اقليتي ملي در اين استان اند- داراي مركز تلويزيوني استاني ويژه خود و مستقل از مركز استان اورميه اند: "در استان آزربايجان غربي، اقليت كردي ساكن مناطق جنوبي آن استان، داراي شبكه تلويزيوني و راديوئي محلي به مركزيت مهاباد و مستقل از شبكه استاني مركز اروميه هستند". اما تركان شمال استان همدان در حاليكه اكثريت ملي در اين استان را تشكيل مي دهند نه تنها از تسلط بر مركز تلويزيون استاني محرومند (اين مركز به اقليت قومي فارس اين استان تعلق دارد)، بلكه حتي از داشتن مركز تلويزيوني استاني ويژه خود مانند آنچه كردان استان آزربايجاني از آن برخوردارند، نيز محرومند.
بيش از نيمي از آزربايجان معروض به ظلم مثلث است
اين وضعيت شرم آور در شمال غرب كشور منحصر به استان آزربايجاني همدان نيست. در استانهاي آزربايجاني قزوين، مركزي، تهران و قم و نيز بخشهاي آزربايجاني استانهاي كردستان، كرمانشاهان و گيلان نيز وضعيتي مشابه حتي اسف انگيزتر وجود دارد. بر اساس بعضي ويژگيهاي مشترك اين استانها را مي توان به سه دسته "همدان-قزوين-مركزي"، "تهران-قم" و "گيلان-كردستان-كرمانشاهان" تقسيم نمود.
در دسته همدان-قزوين-مركزي، اكثريت مطلق جمعيت اين استانها را تركان تشكيل مي دهد، اما اكثريت جمعيت مراكز استانها يعني شهرهاي همدان، قزوين و سلطان آباد (اراك) در دهه ها و يا سده اخير فارس زبان شده است. بنابر اين در اين استانها اكثريت ترك استان، تحت حاكميت اقليت عمدتا فارس ساكن در مركز استان قرار دارد. اين نمونه كلاسيك ظلم مثلث است.
در دسته تهران-قم علاوه بر بخشهاي ترك نشين غربي اين استانها، اكثريت جمعيت مركز استان يعني شهرهاي تهران و قم نيز ترك است. اما به سبب آنكه تهران پايتخت سياسي كشور و قم پايتخت مذهبي آن بشمار ميرود اين مراكز از پايگاههاي قوميتگرائي فارسي در كشور شمرده مي شوند و سياست غليظ فارسگرائي و ناديده گرفتن خشن حقوق ملي تركان ساكن در اين دو شهر و بخشهاي ترك نشين غرب اين استانها از طرف دولت تعقيب مي شود. در نتيجه اكثريت ترك اين دو شهر نيز، مانند بقيه اهالي ترك استان از كليه حقوق ملي خود محروم نگاهداشته شده اند و البته در مراكز صدا و سيماي اين استانها هم كوچكترين حضوري ندارند.
در دسته سوم يعني گيلان-كردستان-كرمانشاهان، تركان اقليتي كوچك در استانند. در استان گيلان بخشهاي آزربايجاني و ترك نشين در شهرستانهاي آستارا، هشتپر، انزلي... در شمال استان و رودبار در جنوب استان؛ در استان كردستان عمدتا در شهرستانهاي بيجار و قروه و در استان كرمانشاهان در شهرستان سنقر قرار دارد. اين تركان كه در مراكز استاني نيز حضور قابل ملاحظه اي ندارند، و بويژه در استان كردستان توسط مقامات استاني از همه حقوق ملي خود محروم از جمله حضور در صدا و سيماي استاني محروم نگاه داشته شده اند (مقايسه كنيد حقوق كردان در جنوب استان آزربايجان غربي مثلا داشتن مركز صدا و سيماي مستقل را با حقوق تركان در استان كردستان كه از داشتن چنين حقي محرومند). اينها نيز نمونه بارز ظلم مثلثند.
ظلم مثلث در استان خراسان شمالي از افشار يورد
افشار يورد منطقه ترك نشين شمال شرق كشور است و از مناطق ترك نشين استان خراسان شمالي، كه اكثريت مطلق جمعيت آن ترك است و استان خراسان رضوي تشكيل ميشود. مركز استان خراسان شمالي شهر ترك نشين بجنورد است. در اين شهر ترك نشين و مركز استان، راديو داراي برنامه هائي به زبانهاي كردي و تركمني است اما عليرغم خواست و اعتراض مكرر مردم داراي هيچ گونه برنامه اي به زبان تركي، زبان اصلي و عمده بجنورد و خراسان شمالي نيست. علي اكبر سراجي محقق و شاعر ترك و سراينده منظومه ياد اولسون در اين باره مي گويد: "راديو بجنورد به زبانهاي كرمانجي و تركمني برنامه دارد ولي به زبان تركي كه زبان اصلي بجنورد است٬ برنامه اي ندارد. در اين مورد بارها به راديو بجنورد اعتراض شده است". در باره وجود برنامه هاي تلويزيوني به زبان تركي بنده شخصا معلوماتي ندارم اما گمان نمي كنم كه وضع تلويزيون بهتر از راديو بوده باشد.
ظلم مثلث در استانهاي فارس، اصفهان و .... از قاشقاي يورد
قاشقاي يورد منطقه ترك نشين متراكم در جنوب ايران است. اين منطقه بخشهاي وسيعي از استانهاي فارس، اصفهان و برخي از استانهاي مجاور را در بر مي گيرد. قاشقاي يورد شامل همه مناطق ترك نشين جنوب ايران است و منحصر به مناطق صرفا قاشقاي نشين نيست، بلكه اصطلاح قاشقاي يورد، علاوه بر اتحاديه ايلات ترك قاشقاي، همه تركان فريدن، ابيورد، تركان داخل در اتحاديه ايلي خمسه (بئش اويماق)، گروههاي افشار، شاهسئوه ن، قاراگٶزلو و همه ديگر تركان ايلي و غير ايلي كوچك و بزرگ ساكن در جنوب ايران را نيز در بر مي گيرد. (در واقع قاشقايي نامي اختياري براي اتحاديه ايلي تركان بوده كه در طول زمان گروههاي ايلي ترك مختلفي به آن ملحق و يا از آن جدا شده اند. امروز نيز مصلحت است كه – به دليل كثرت قشقائيان، تاريخ سياسي برجسته شان، وجود تقسيماتي اداري بنام ولايت قشقائي در سابق و نيز شعور ملي تركي بالاي ايلات تركي داخل در اين اتحاديه، تمام تركان جنوب ايران، بويژه گروههاي ايلي مانند تركان اتحاديه ايلي خمسه بهارلو، ايناللو، نفر و... ، افشار، بوچاقچي، شاهسئوه ن، قاراگٶزلو .... داوطلبانه به اتحاديه تركي قاشقاي ملحق شوند و در سايه اين اتحاديه به روند ادغام انساني، فرهنگي، ايلي، زباني و سياسي و سرزميني بين تركان جداسر در جنوب ايران شتاب بخشند).
امروز هم در استان فارس و هم در استان اصفهان جمعيت بسيار قابل ملاحظه اي از اهالي را -حتي طبق برخي از منابع اكثريت جمعيت را - تركان ايلي و غيرايلي تشكيل مي دهند. اما اين تركان بر خلاف وضعيت استانهاي ديگر كه گروههاي ملي در آنها داراي اكثريت اند مانند استان كردستان و ..... از هيچگونه حضور قابل ملاحظه اي در سيما و صداي استان برخوردار نيستند. از اينرو تركان اين استانها نيز استحقاق آنرا دارند كه در گروه معروض به ظلم مثلث جاي داده شوند.
روش تقليل ظلم مثلث به ظلم مضاعف
به نظر ميرسد علاوه بر اهتمام براي نيل به اهداف عمومي كه دير يا زود محقق خواهند شد مانند رسمي و دولتي شدن زبان تركي، ايجاد راديو و تلويزيونهاي تركي سراسري و تصحيح مرزهاي استاني فعلي بر اساس بافت ملي ساكنين و ... تركان هر استان و شهرستان مي بايست بر اساس شرايط ويژه خود اهداف مشخصي را تبيين و براي تحقق آنها به طور پيگير و متشكل اقدام نمايند. مي بايد فرهنگيان و روشنفكران و مردم خواستار تاسيس و يا افزايش برنامه هاي راديو تلويزيوني اعم از فيلم، خبر، موسيقي،... به زبان تركي شوند، اين خواستها را پي در پي در نشريات و سايتهاي اينترنتي منعكس نمايند و به گوش مسئولين محلي و مخصوصا نمايندگان مجلس برسانند، براي تحقق هر چه سريعتر اين خواستهاي دمكراتيك، آنها را به ميان مردم برده، افكار عمومي توده ترك در حمايت از آنها را شكل دهند، در صورت مساعد بودن شرايط همانگونه كه در نمونه استان همدان ديده مي شود، خواستار تاسيس مراكز راديو تلويزيوني مختص خود در استان شوند و يا قرار گرفتن تحت پوشش استان مجاور ترك نشين با برنامه هاي تركي بخواهند. و يا مانند نمونه بيجار و آستارا اساسا خواهان انتزاع از استانهاي مطبوع و الحاق به استانهاي آزربايجاني مجاور مانند اردبيل و زنجان شوند.
گئرچه يه هو!!!
Read more!
Posted
8:30 AM
by mehran bahari
پايان نامه هاي تركولوژي (تركي شناسي) ايران
سٶزوموز
مئهران باهاري
در ايران زبان اكثريت مردم يعني تركي نه تنها رسمي و دولتي نيست، بلكه در معرض تبعيض و تضييقات رسمي و دولتي قرار دارد، هيچ موسسه آموزشي و رسانه عمومي بدين زبان وجود ندارد و طبيعتا از هيچگونه مركز و نهاد رسمي تحقيقاتي و آكادميك براي بررسي و تفحص و حفظ زبان، فرهنگ، ادبيات و ميراث هنري، علمي، تاريخي ملت ترك در اين كشور نيز خبري نيست. از اينرو در اين كشور در باره تركولوژي و لهجه شناسي تركي و ديگر مسائل مربوطه نيز آثار علمي و تحقيقات آكادميك پيگير و قابل ملاحظه اي انجام نگرفته است.
با اينهمه با رشد خودآگاهي و شعور ملي ترك در سراسر مناطق ترك نشين در ايران و نيز افزايش رغبت عمومي به زبان و ادبيات تركي بويژه در ميان نسل جوان ترك و غير ترك ما شاهد تعداد روزافزون پايان نامه ها و تحقيقات دانشجويان در مورد مسائل تركان ايران مي باشيم. اين اقدامات اوليه هرچند پراكنده بوده و داراي كاستيها و نقصانهائي نيز باشند اما بي شك مي بايست به عنوان مطلع علم و شاخه مستقل تركولوژي ايراني بشمار آيند.
در زير نمونه اي از اين پاياننامه هاي هدايت شده و تحقيقات در باره زبانشناسي تركي، لهجه شناسي تركي و توركيسمها در زبان فارسي آورده شده است. نكته اي كه مي بايست بر آن تاكيد كرد اين است كه داده هاي اين گونه پاياننامه ها در باره لهجه هاي گوناگون زبان تركي در آزربايجان جنوبي، قاشقاي يورد و افشاريورد، بويژه از دو سه جنبه "واژگان"، "دستور زبان" و "امثال و حكم" مي بايست در لغتنامه هاي تركي، كتب دستور زبان تركي و كتبي كه در باره امثال و حكم تركي تاليف مي شوند وارد شوند و مخصوصا واژگان اصيل تركي موجود در اين لهجه ها و همچنين قواعد دستور زباني خاص اين لجهه ها مي بايد به طور وسيع در زبان نوشتاري و ادبي فراگير و فرالهجه اي تركي در ايران كه در حال شكل گيري و قوام است بكار روند.
---------------------------------------------------------------------------------------
توصيف زبان شناختي گويش تركي بن- شمال غربي شهركرد٬ چهارمحال وبختياري [لرستان]
تحصيلات تکميلي
نام و نام خانوادگي : رضا هاشمي بني
دانشكده : ادبيات و علوم انساني- دانشگاه اصفهان
استاد راهنما : دکتر سعيد کتابي
تاريخ دفاع : 2/8/79
رشته و گرايش : زبان شناسي همگاني
استاد مشاور : دکتر ساسان سپنتا
http://www.ui.ac.ir/grd-sts/abstracts/ltr/seven12.htm
چكيده
گويش تركي بن يكي از گويشهاي متنوع زبان تركي است كه در شهر بن، در 27 كيلومتري شمال غربي شهركرد، مركز استان چهارمحال و بختياري به آن تكلم مي شود. "توصيف زبان شناختي گويش تركي بن" شامل بررسي آوايي، واجي، ساختواژي و نحوي گويش تركي بن و مقايسه آن با موارد مشابه در زبان تركي استانبولي در طي نه فصل و يك ضميمه مي باشد.
چون هدف، بررسي تفاوتها و شباهتها در بخش اوايي، واجي، ساختواژي و دستوري گويش تركي بن با زبان تركي استانبولي بوده است و چون توصيف مناسبي از زبان تركي استانبولي در دسترس نبود، ابتدا بر اساس منابع و كتب و خود آموزهايي كه براي اموزش زبان تركي استانبولي نگاشته شده بود، توصيفات بخش واجي، ساختواژي و دستوري انجام شده و سپس مقايسه آن با توصيف گويش تركي بن انجام پذيرفت. در مورد گويش تركي بن نيز با گويشوران مختلف مصاحبه شده و توليدات زباني آنها در نوار كاست ضبط و سپس به بررسي تركيب واجها، تكواژها و كلمات و جمله ها پرداخته شد.
در تجزيه و تحليل ابتدا آوانويسي نمونه هاي گفتاري انجام شده تا مشخصات واجي كه در تشخيص تكواژها كاربرد دارند، مشخص گردند. در بخش صرف، چگونگي پيوند تكواژها و ايجاد واژه ها مورد بررسي واقع شده است. در بخش نحو، چگونگي تركيب واژه ها براي ايجاد ساختهاي بزرگتر مثل گروه، بند، جمله مورد بررسي قرار گرفته و در بررسي نحو دستور ساختگرايي مقوله و ميزان كه توسط هاليدي انجام شده، مبناي كار بوده است. در بخش واژگان، براي يافتن معناي دقيق واژه هاي گويش مقابله اي از واژه هاي گويش تركي بن و زبان تركي استانبولي صورت گرفته و از اين طريق تفاوتهاي واژگاني بين گويش و زبان تركي استانبولي مشخص شده است.
امثال و حكم مورد استفاده مردم بن و نيز اشعاري از يكي از شعراي معاصر نيز جهت آشنايي با ادبيات شفاهي اين گويش در فصل 9 آمده است.
---------------------------------------------------------------------------------------
بررسي گويش تركي بجنوردي- شمال خراسان [افشاريورد]
ندا هدايت؛
به راهنمايي: لطفالله يارمحمدي
210 صفحه، جدول، نمودار، نقشه، كتابنامه
پايان نامه (كارشناسي ارشد) -- دانشگاه شيراز، 1375
http://dbase.irandoc.ac.ir/00049/00049209.htm
هدف اين پاياننامه بررسي ويژگيهاي يكي از گويشهاي تركي است. اين گويش در شهر بجنورد كه در شمال خراسان واقع شده است و حدود 130000 نفر جمعيت دارد، صحبتميشود. اكثريت اهالي مسن اين شهر به اين گويش سخن ميگويند. اين رساله اولين گام در راه توصيف و تجزيه و تحليل سطوح مختلف اين گويش بشمار ميآيد. در آغاز به معرفي جامعهء زباني و تاريخ و جغرافياي محل، روش كار، شيوهء جمعآوري اطلاعات و تجزيه و تحليل آنها پرداخته شده است. سپس نظام آوايي، ساخت واژه و نحو گويش مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. در اين راستا حالات مختلف اسم، ساختمان صرفي فعل، ساخت واژه، اجزاء كلام، روساخت جملات و انواع گوناگون جمله براساس نقش آنها بررسي و توصيف شده است.
در پايان، فهرستي از واژههاي اصيل گويش تركي بجنوردي تهيه، به ترتيب حروف الفباي انگليسي تنظيم و آوانگاري شده است.
واژه/ نحو/ گويش تركي/ بجنورد/ آوانگاري
Word/ Syntax/ Turkish Dialect/ Bojnurd/ Transliteration
Serial no: 00049209 == Call No. : 07664
---------------------------------------------------------------------------------------
توصيف و بررسي گويش تركي كلات نادر [افشاريورد]
حسنزاده كبودگنبدي، عبدالرضا
به راهنمائي: محمودرضا دستغيب بهشتي
140 صفحه، تصوير، جدول، واژهنامه، كتابنامه
پايان نامه (كارشناسيارشد) -- دانشگاه شيراز، شيراز، 1375
مشهد شمال شرقي خراسان
http://dbase.irandoc.ac.ir/00049/00049761.htm
هدف اين پاياننامه تحليل گويش تركي كلات نادر بوده است. اين گويش يكي از گويشهاي تركي شمال شرقي خراسان است. براي نيل به اين هدف تعدادي از گويشوران محلي در محدوده جغرافيائي مشخص شده در فصل اول انتخاب شدند. هر يك از اين گويشوران به يكي از طبقات كاسب، كشاورز، كارمند، كارگر شهري و دامدار تعلق داشتند. لازم به يادآوري است كه نگارنده خود نيز گويشور اين گويش است و حدود سي سال را در منطقه كلات نادر اقامت داشته است. اين تحقيق با گردآوري بيش از 2100 واژه، 300 عبارت و جمله و 250 مورد صرف فعل و تعدادي داستان و گفتگو از گويش تركي كلات نادر آغاز شد كه با استفاده از آنها توصيف ابعاد مختلفي از قبيل سيستم آوائي، ساختمان فعل نحو و ويژگيهاي فراصوتي مورد تحليل قرار گرفت.
اين تحقيق نشان داد كه گويش تركي كلات نادر ويژگيهاي مهمي را داراست كه آن را به عنوان گويش مستقل در منطقه جغرافيائي شمال شرقي خراسان ميتوان محسوب كرد. مهمترين ويژگيها: 1 - بر خلاف نظريه زبانشناس معروف استوني، ف. ويدرمان (Wiedermaen 1838) از چهارده ويژگي كه ايشان ادعا نموده است باعث تمايز ميان زبانهاي اورال آلتاييك از زبانهاي هند و اروپائي ميگردد، سه ويژگي زير به هيچ عنوان با ادعاي وي همخواني ندارد. الف - براي حركت منفي در اين گويش فعل مخصوصي وجود ندارد. ب - براي سئوال پسوند بخصوصي وجود ندارد. پ - به جاي حرف ربط از اشكال فعل استفاده نميگردد، زيرا حرف ربط از زبان فارسي وارد اين گويش شده است. 2 - كلمات از آخر تكامل و توسعه پيدا ميكنند، بنابراين در اين گويش پيشوندي وجود ندارد. 3 - به جهت هماهنگي و سهولت گفتار واكه بخشي از كلمه با واكه قسمت ديگر هماهنگ ميگردد. 4 - گردي و گستردگي لبها هر دو براي توصيف واكهها ضرورياند. چون در اين گويش آواهائي وجود دارند كه پيشين و گرد هستند. 5 - بر خلاف زبانهاي هند و اروپائي هر بخش از فعل معني بخصوصي را داراست.
كلات نادر (مشهد)/ مشهد/ گويش تركي/ سيستم آوايي/ فراصوت
Kalat-e-Nader/ Mashhad/ Turkish Dialect/ Sound System
Serial no: 00049761 == Call No. : 08370
---------------------------------------------------------------------------------------
بررسي گويش تركي قره بلاغي - فسا استان فارس [قاشقاي يورد]
علي فياضي؛
به راهنمايي: لطفالله يارمحمدي
157 صفحه،جدول،نقشه،كتابنامه
پايان نامه (كارشناسيارشد) -- دانشگاه شيراز، 1374
http://dbase.irandoc.ac.ir/00047/00047327.htm
هدف اين پاياننامه توصيف و تجزيه و تحليل سطوح مختلف يكي از گويشهاي تركي ميباشد. اين گويش در منطقهاي از بخش ششده قره بلاغ شهرستان فسا كه در قسمت مركزي استان فارس واقع شده است - توسط گروه زيادي مورد استفاده قرار ميگيرد. دراين بررسي كه اولين تحقيق مكتوب در گويش قره بلاغي است، پس از معرفي جامعه زباني، موقعيت جغرافيايي و تاريخي محل، ساختمان گويش در ابعاد مختلف از قبيل دستگاه صوتي، طبقهبندي اجزاء كلام و ساختمان صرفي فعل در وجوه امري، اخباري و التزامي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. ساختار جمله و عبارات سازنده آن در قالب قوانين ساخت سازهاي و نمايش آنها در نمودار درختي، تطابق فعل و فاعل و انواع متفاوت جمله از نظر ايفاي نقش بطور خلاصه مورد بحث و بررسي قرار گرفته است.
در فصل پاياني اين رساله مجموعهاي از واژههاي اصيل تركي قره بلاغ به ترتيب حروف الفباي انگليسي ارائه و آوانويسي شده است.
فعل/ واژگان/ قره بلاغ (فسا)/ گويش تركي قره بلاغي/ فسا (فارس)/ ششده (قره بلاغ فسا)
Verb/ Vocabulary/ Gharabolagh/ Turkish Dialect of Gharabolagh/ Fasa/ Sheshdeh-Gharabolagh
Serial no: 00047327 == Call No. : 04499
---------------------------------------------------------------------------------------
بررسي گويش تركي قشقايي [قاشقاي يورد]
حميدرضا جهانديده؛
به راهنمايي: لطفالله يارمحمدي
211 صفحه، جدول، كتابنامه
پايان نامه (كارشناسي ارشد) -- دانشگاه شيراز، 1377
هدف اين پاياننامه توصيف يكي از گويشهاي منشعب از تركي است. اين گويش توسط مردم ايل قشقائي صحبت ميشود. قشقائيها در استانهاي جنوبي كشور از جمله فارس، بوشهر، كهگيلويه و بويراحمد، خوزستان، اصفهان و چهار محال بختياري ساكن هستند. آخرين آمار سرشماري عشاير كوچنده نشان ميدهد كه تنها 80357 نفر به صورت ايلي زندگي ميكنند و بقيه قشقائيها كه روزگاري يكي از پرجمعيتترين ايلهاي كشور بوده است در شهرها يا روستاهاي استانهاي ذكر شده به زندگي اشتغال دارند. بر اساس نرخ رشد جمعيت در ايران ميتوان تخمين زد كه قشقايي زبانان كنوني بيش از دو ميليون نفر باشند. اين رساله اولين گام جهت بررسي و توصيف گويش ايل قشقايي است. در اين راستا مختصري از جامعه زباني ايل، تاريخ و جغرافيا، خاستگاه و منابع درآمد ايل بحث شده است. در ادامه نظام آوائي، ساخت واژه و نحو اين گويش مورد تجزيه و تحليل واقع شده است. در نظام آوايي از زوجهاي كمينه براي تشخيص واجها استفاده شده است. بعلاوه قواعد آوائي متعددي نيز در رساله ارائه شده است. در ساخت واژه از تصريف، اشتقاق و وندهاي آن و حالتهاي مختلف اسم و فعل سخن به ميان ميآيد. در نحو تنها در روساخت جملات، انواع مختلف جمله و واژه مورد بحث واقع شده است.
در پايان فهرستي از واژگان اصيل تركي قشقائي با معادل انگليسي آنها ارائه شده است كه واژگان بر حسب ترتيب الفباي انگليسي تنظيم شدهاند.
هجا/ گويش/ گويش تركي قشقايي
Serial no: 00060511 == Call No. : 21954
Syllable/ Dialect/ Ghashghai Turkish Dialect
---------------------------------------------------------------------------------------
مطالعه لهجه تركي قشقايي از ديدگاه جامعهشناسي زبان [قاشقاي يورد]
علي كاظمي؛
به راهنمايي: محمدحسين كشاورز.
93صفحه،جدول،نمودار،كتابنامه
پايان نامه (كارشناسي ارشد) -- دانشگاه تربيت مدرس، 1375
http://dbase.irandoc.ac.ir/00048/00048536.htm
هدف مطالعه حاضر بررسي تاثير پارامترهاي اجتماعي بر استفاده تركي قشقايي در موقعيتهاي كلامي مختلف بوده است. اطلاعات مطالعه از نمونهاي مشتمل بر 72 نفر از گويشوران تركي قشقايي بدست آمده است. نمونه مذكور به تعداد مساوي از بين جنسيتهاي مذكر و مونث و از ردههاي تحصيلي و سني مختلف انتخاب شد. با آنها در 4 موقعيت كلامي متفاوت مصاحبه بعمل آمد. از جمله جنبههاي متعدد تركي قشقايي، 4 متغير و آوايي مورد بررسي قرار گرفت. هدف مطالعه به قرار زير بوده است. الف :تعيين دقيق تاثير پارامترهاي اجتماعي مانند جنسيت، سن، تحصيل و موقعيت صحبت بر استفاده تركي قشقايي. ب :استفاده از اطلاعات مربوط به جامعه شناسي زبان در مطالعه حاضر به منظور تبيين حقايقي در مورد تغيير پذيري در تركي قشقايي. از ديد جامعه شناسي زبان، نتيجه چنين بود كه در مقايسه با افراد مونث، افراد مذكر توجه كمتري به صحبت خود مبذول ميكنند و در نتيجه ميزان رسميت در صحبت آنها كمتر است. بر اساس اطلاعات بدست آمده، صحبت نوجوانان نسبت به بزرگسالان رسمي تر است، اما تفاوت بين آنها چندان قابل ملاحظه نيست. از لحاظ زبانشناسي، روشن شد كه تغيير پذيري در تركي قشقايي كاملا نظام مند است و استفاده از قوانين آوايي مبتني بر اصل سهولت اداي كلمات مي باشد.
زبان/ جامعه شناسي زبان/ لهجه/ تركي قشقايي/ جامعه شناسي
Language/ Sociolinguistics/ Accent/ Ghashghaee Turkish/ Sociology
---------------------------------------------------------------------------------------
بررسي ساختواژي گويش تركي بهار همدان [آزربايجان جنوبي]
عاصي، مصطفي٬
s-m-assi@rose.ipm.ac.ir
رشته اصلي : علوم انساني٬ رشته تحصيلي : زبانشناسي٬ نشاني محل كار : آدرس محل كار، تهران; خيابان شريعتي - زرگنده - خيابان عطاري مقدم - كوچه قرباني - شماره 1.
آشنايي با زبانها : آشنائي با زبانهاي انگليسي، آلماني٬ دكترا: زبانشناسي--دانشگاه اكستر - انگلستان، 1368
سوابق اشتغال : دانشگاه تهران٬ پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي – تهران٬ فرهنگستان زبان ايران
---------------------------------------------------------------------------------------
مقايسه نظام آوائي گويش تبريز با خلخال [آزربايجان جنوبي]
ارشد فتاحي؛
به راهنمايي: محمد ضياءحسيني.
183 صفحه، جدول، نمودار، نقشه، پرسشنامه، كتابنامه
پايان نامه (كارشناسي ارشد) -- دانشگاه علامه طباطبائي، 1375
اين پاياننامه در چهار فصل تدوين شده است كه فصل اول درباره موقعيت جغرافيايي، تنوع زباني و ويژگيهاي انساني شهرستان خلخال و تاريخ مطالعات تركي آذري و زبان تركي مطالبي را در خود دارد. و نيز نظرات و بررسيهاي زبانشناسان مختلف و به خصوص انديشمندان ايراني را مرور ميكند. فصل دوم در مورد زبانشناسي مقابلهاي و نظرات و عقيدههاي مختلف درباره اين رشته از زبانشناسي بحث ميكند و روند مقايسه زبانها را مورد توجه قرار ميدهد. و فصل سوم به توصيف واجهاي تركي آذري به خصوص در گويش خلخال ميپردازد، واجگونههاي متفاوت، واجها و گونههاي آنها و نيز نحوه توزيع آنها را در ساخت هجاي تركي آذري مورد بررسي قرار ميدهد و فصل چهارم به فرايندهاي آوايي و قواعد واجي و مقايسه آنها در دو گويش ميپردازد.
از مجموع بحثهاي فوق به اين نتيجه ميرسيم كه: تركي آذري داراي 21 همخوان و 9 واكه ميباشد و اينكه بعضي از زبانشناسان معتقدند كه واجهاي K, F, Z جزو واجهاي تركي آذري نيستند با توجه به مقايسه واجها در گويش خلخال، نظر آنها تائيد ميشود زيرا در بررسي واجهاي تركي آذري در گويش خلخال اين واجها مشاهده نميشود به استثناي واج f كه هم در گويش خلخال و هم در گويش تبريز از بسامد بسيار اندكي برخودار است. در مورد واكهها بايد گفت كه در هر دو گويش نه واكه وجود دارد و واكه كشيده در تركي آذري در هر دو گويش وجود ندارد و تحت فرايندهاي خاصي به وجود ميآيد. و واكههاي كشيده فقط در واژههاي قرضي به كار ميروند و اگر استثنائا در بعضي واژههاي تركي به كار رود به قياس با واژههاي قرضي است. در گويش خلخال گاهي كشش واگهاي كه با عملكرد فرايند آوايي به وجود آمده است. بين واژهها تمايز معنايي ايجاد ميكند مانند واژههاي [balix] "ماهي" و [ba:lix] "بندي كه علف را با آن ميبندند" كه در ژرفساخت به صورت /baglig/ ميباشد.
علل تفاوت دو گويش پس از بررسيهاي لازم موارد زير ذكر شده است : الف : متفاوت عملكرد قواعد واجي در دو گويش براي رسيدن از سطح ژرفساخت به روساخت. به همين دليل مثلا اگر در گويش تبريز همگوني كامل رخ ميدهد اين فرايند در گويش خلخال به صورت ناهمگوني، يا همگوني ناقص ظاهر ميشود. ب : توزيع متفاوت واجگونهها در دو گويش يكي از عوامل مهم ديگر اختلاف در گويش است براي مثال واج ژرفساختي /G/ در گويش تبريز به صورت [x] در حالي كه در گويش خلخال به صورت [c] تظاهر مييابد: "گويش تبريز" [??lmax] "آمدن" /??lmag/ "گويش خلخال" [??lmaxc] در گويش تبريز [y] واجگونهاي از /r/ بخصوص در موضع پاياني ميباشد در صورتي كه در گويش خلخال اين واجگونه اصلا وجود ندارد. پ : عامل ديگري كه باعث تفاوت دو گويش ميشود، متفاوت عمل كردن هماهنگي واكهها در دو گويش است. مثلا در مثال قسمت "ب " واكه پسوند در گويش تبريز با واكه ريشه ناهماهنگ است در حالي كه در گويش خلخال بين همين دو واكه هماهنگي كامل وجود دارد. در اين پاياننامه 40 قاعده واجشناسي و نحوه عملكرد آن در هر دو گويش بررسي شده است. كه تعدادي از اين قواعد در هر دو گويش يكسان عمل ميكنند و از نقاط تشابه دو گويش محسوب ميشوند و بعضي ديگر از اين قاعدهها متفاوت عمل كرده و از وجه افتراق دو گويش هستند. در اين تحقيق فقط نظام آوايي دو گويش مقابله شده است جا دارد در زمينه واژگاني، دستوري، و تكيه و آهنگ نيز در دو گويش تحقيقات گستردهتري انجام شود.
تبريز/ خلخال/ بررسي تطبيقي/ زبان تركي (آذري)/ نظام آوايي/ گويش
Tabriz/ Khalkhal/ Comparative Survey/ Turkish Language (Azari)/ Phonic System/ Dialect
---------------------------------------------------------------------------------------
نگاهي به تز دكتراي دكتر امير پور در مورد لهجه سلماسي زبان تركي آذربايجاني [آزربايجان جنوبي]
دكتر توحيد ملك زاده ديلمقاني
tohidmelikzade@yahoo.com
زبان تركي آذربايجاني از جمله شاخه هاي زبان تركي مي باشد كه علاوه بر آذربايجان در شرق تركيه و تركان كركوك در عراق نيز رايج مي باشد. اين زبان جزو زبانهاي التصاقي مي باشد يعني بن فعل هميشه در آن ثابت مي باشد مانند گلمك كه بن آن يعني گل در تمام زمانها هميشه ثابت است ( گلديم، گله جه يه م، گليره م و غيره ). زبان تركي يكي از زبانهاي بستاني جهان مي باشد كه در طي اعصار مختلف در تمام جهان كاربرد داشته و بخش اعظم زبان سلاطين و فرمانروايان آسيا به اين زبان بوده است. ارزش علمي اين زبان با تحرير كتب مختلف علمي و ادبي صد چندان شده و همين امر سبب شده است كه در اكثر دانشگاههاي معتبر جهان كرسي زبان و ادبيات تركي و رشته توركولوژي ( ترك شناسي ) داير و مطالعه گردد. در كشور آلمان نيز اين امر به سبب ارتباط تاريخي تركان و آلماني ها از قديمي ترين اعصار تاكنون رواج فراوان دارد. محققين آلماني در رشته توركولوژي صاحب نام مي باشند از جمله پروفسور دورفئر كه با تحقيق زبان تركي در ايران صاحب نام و نشان فراوان در جهان علم مي باشد.
گفتيم كه زبان تركي آذربايجاني يكي از شعبات زبان گسترده توركي مي باشد. اين زبان به سبب گستردگي جغرافيايي و همچنين ائتنيكهاي مختلف تشكيل دهنده آن داراي لهجه هاي مختلفي مي باشد كه يكي از اين لهجه ها لهجه مردم سلماس مي باشد. سالها قبل يكي از اهالي سلماس به نام دكتر امير پور اهرنجاني پس از سالها تلاش و كوشش توانست در سال 1971 ميلادي يعني 1350 شمسي لهجه سلماس را به صورت كاملا علمي بررسي كرده و تز وي حائز دريافت دوره دكترا در كشور آلمان گردد. دكتر منوچهر اميرپور در سال 1317 در سلماس زاده شد. تحصيلات ابتدائي و متوسطه را در سلماس گذرانيده و درجه دكتراي تركي را از كشور آلمان اخذ نموده است. وي زماني سرپرست دانشجويان ايراني در آلمان بوده است. ايشان هم اينك در كشور آلمان زندگي مي كنند.
دكتر اميرپور در اين رساله ابتدا به تاريخ زبان تركي آذربايجاني پرداخته و سپس با ذكر مواردي از لهجه تركي در سلماس لهجه شمالي و جنوبي تركي آذربايجاني را بررسي نموده است. در ادامه رساله گرامر، مورفولوژي و فونولوژي اين زبان و لهجه سلماس مورد بررسي قرار گرفته است.
زماني كه محقق سخت كوش سلماسي آقاي محمد رضا مهرزاد صدقياني مشغول تدوين بودند تلاشهاي نگارنده و ايشان براي تهيه اين رساله عليرغم مكاتبه با ايشان بي ثمر ماند تا اينكه به صورت كاملا اتفاقي دوستي عالم از تركيه كه مشغول بررسي علمي لهجه تركي سلماس مي باشد وجود اين رساله را به اينجانب متذكر شد. اين رساله حاليه در كتابخانه اينجانب موجود مي باشد.
---------------------------------------------------------------------------------------
بررسي ورود واژه از زبان تركي به فارسي وعوامل زبان شناختي موثر در آن
تحصيلات تکميلي
نام و نام خانوادگي : مجتبي شعاعي
دانشكده : ادبيات و علوم انساني
استاد راهنما : دکتر سيد محمدتقي طيب
تاريخ دفاع : 11/7/77
رشته و گرايش : زبان شناسي همگاني
استاد مشاور : دکتر ساسان سپنتا
چكيده
از آنجا كه قشر عظيمي از جامعه كشور ما را ترك زبانان تشكيل مي دهند، و قرن ها است كه به لحاظ دارا بودن وحدت ديني و اشتراك فرهنگي با فارسي زبانان به همزيستي مسالمت آميز خود ادامه مي دهند، از اين رو شناخت زبان يكديگر به درك متقابل عمق بيشتري خواهد بخشيد، و چون زبان وسيله برقراري ارتباط ميان افراد جامعه مي باشد و با ويژگيهاي خاص خود به يكديگر تاثير متقابل مي گذارند، زبان فارسي و تركي نيز از اين امر مستثني نيستند. لذا اين امر انگيزه اي شد تا در راستاي آشكار ساختن اين واقعيت، تاثير زبان تركي در فارسي در قالب اين تحقيق بررسي گردد و سابقه تاريخي و عوامل زبان شناختي آن نيز مورد ارزيابي قرار گيرد. از اين رو واژه هاي دخيل تركي در فارسي از فرهنگهاي معتبر فارسي دهخدا و معين استخراج و طبق اهداف اين تحقيق به سه دسته جدا از هم تفكيك شدند.
دسته اول واژه هايي هستند كه امروزه اغلب آنها مورد استفاده عموم مردم قرار مي گيرند و خلائي را در زبان فارسي پر مي كننند و كسي كه به قرضي بودن آنها واقف نيست و تاكنون جايگزين مناسبي براي آنها وضع نگرديده و در هر دو زبان فارسي و تركي روزمره به طور يكسان به كار مي روند.
دسته دوم واژه هايي را تشكيل مي دهند كه همانند دسته اول در مكالمات زبان فارسي فعالند و ضمن اينكه داراي معادل فارسي نيز مي باشند، ولي به طور رايج به كار مي روند هرچند كه در شيوه هاي مختلف گفتار و نوشتار از معادلهاي فارسي نيز استفاده مي شود.
دسته سوم واژه هايي را تشكيل مي دهند كه در مقطعي از زمان وارد زبان فارسي شده و در مقطعي ديگر از آن جدا گشته اند و جزء گنجينة لغات به كار رفته در زبان محسوب مي شوند و آنها را فقط در كتب قديمي مي توان يافت و هيچگونه تاثيري در زبان فعلي فارسي ننهاده اند.
كليه واژه ها واج نگاري شده اند و علل حذف واژه هاي دسته سوم، در داخل پرانتز مقابل هر يك با حرفي مشخص گرديده است.
نتيجه اين بررسي ضمن اينكه همزيستي دراز مدت اين دو زبان را نشان مي دهد، مي تواند واژگان بيگانه تركي را كه در فارسي فعال هستند شناسايي نموده و در جهت اهداف كلي پالايش زبان فارسي از واژه هاي دخيل تركي به كار گرفته شود.
---------------------------------------------------------------------------------------
واژگان قرضي تركي در زبان فارسي
محمودعلي چهرگانيمنتظر؛
به راهنمايي: علي افخمي.
ك + 604 صفحه،جدول، كتابنامه
پايان نامه (كارشناسي ارشد) -- دانشگاه تربيت مدرس، تهران، 1372
رايجترين نمونه از پديدههاي قرضي زباني واژههاي قرضي ميباشند، در اين مورد گويندگان يك زبان واژهها زبان ديگر را عينا در زبان خود بكار ميبرند. مطالعه روزنامه، مجله، كتاب و گوش دادن به راديو و تلويزيون ما را به اين حقيقت روبرو ميسازد كه زبان فارسي داراي انبوهي از واژههاي قرضي است. اين واژهها، گاه همراه با نوآوريهاي فرهنگي هستند و خلائي را در زبان فارسي پر ميكنند تا زماني كه اهل زبان، واژه موجه و مناسبي براي آن پيدا كنند. معذالك واژههائي نيز يافت ميشوند كه با وجودي كه خلائي را در زبان فارسي پر نميكنند، جزو گنجينه لغات زبان فارسي قرار گرفتهاند. منظور از واژگان تركي، كليه واژگاني است كه از زبانهاي مختلف تركي (آذري، استانبولي، قزاقي، قرقيزي، تركمني، جغتايي، ازبكي و غيره) در طي قرون متمادي وارد زبان فارسي شدهاند.
بر اساس اطلاعات موجود در منابع تاريخي و ادبي تركان، علاوه بر سكونت حتي قبل از اسلام در مناطقي از ايران كنوني مثل تركمن صحرا و گنبد، در قسمتهايي از آذربايجان فعلي ايران نيز سكونت داشتهاند. اسامي مناطق، كوهها، رودخانهها و امثالهم مانند اوشكايا (قايا) Uskaya (gaya) (اسكو) اوجان Ujan (بستانآباد) و كوههاي بش بارماك (ق) Besbarmak(g) و غيره در قبل از اسلام در ايران نشانگر سكونت تركان از ديرباز در مناطقي از ايران ميباشد. خلف تبريزي در برهان قاطع نيز يادآوري مينمايد كه به سبب ارتباط نزديك ايرانيان با اعراب و تركان، نفوذ زبان تركي در حتي در قبل از اسلام در زبان فارسي ديده ميشود.
اينجانب با جستجو در فرهنگهاي مهم فارسي از جمله، لغتنامه دهخدا، فرهنگ معين، خرد، عميد، برهان قاطع، الفبائي قياسي مشيري، سعدي و ديگر فرهنگها و بررسي و تطبيق واژههاي استخراجي در فرهنگهاي درخشان، فرهنگ تركي، فارسي بهزادي، فرهنگ تركي، فارسي محمد پيفون و غيره، توانستم بيش از 4200 واژه تركي و 1500 اعلام تركي كشف و استخراج نمايم.
واژهنامهها/ زبان فارسي/ زبان تركي/ واژههاي قرضي
Glossaries/ Persian Language/ Turkish Language/ Loan Words
---------------------------------------------------------------------------------------
لغات و اصطلاحات تركي در فارسي
TURKISH WORDS IN PERSIAN LITERATURE
دانشگاه زنجان، دولتي
http://dbase.irandoc.ac.ir/00295/00295782.htm
بررسي آرا و نظريههاي جغرافينويسان و مورخاني كه در مورد "زبان آذربايجاني" و "زبان تركي" و موارد اختلاف و يا يكي بودن آنها (نويسندگان ياد شده) در آثار خود تحقيق و بررسي داشتهاند و اظهار نظرهاي موافق و يا مخالف ارائه نمودهاند، استخراج لغات تركي، بررسي نحوه ورود لغات تركي در زبان و ادبيات فارسي، ارائه شواهد مثالي از لغات تركي كه در متون نظم و نثر راه پيدا كرده است.
تاريخ اجراي طرح 1376 تا 1377 ميزان پيشرفت كار 100
دانشگاه زنجان
دانشگاه زنجان، دولتي. 2500000
زبان تركي/ زبان فارسي/ واژه/ اصطلاحات
---------------------------------------------------------------------------------------
ساخت آوايي زبان تركي آذري
حسن حسابگر؛
به راهنمايي: علياشرف صادقي.
پايان نامه (كارشناسي ارشد) -- دانشگاه علامه طباطبايي، 1371
http://dbase.irandoc.ac.ir/00023/00023707.htm
در فصل نسخت اين تحقيق تاريخچه كوتاهي از گذشته زبانهاي تركي و زبان تركي آذري ارائه شده و موقعيت زبان تركي آذري در ميان زبانهاي تركي روشن گرديده، تقسيمبنديهاي مختلف و گروهبنديهاي متفاوت خانواده زبانهاي تركي از ترك شناسان مختلف نقل شده و سپس گويش و لهجههاي مختلف تركي آذري و گروهبندي آنها مشخص گرديده و در باره سبكهاي گفتاري و نوشتاري تركيآذري بحث شده است. در فصل دوم شش پاياننامه دكتري كه توسط فارغالتحصيلان رشته زبانشناسي نوشته شده بعلاوه شش اثر ديگر كه توسط زبانشناسان تركيشناس برشته تحرير درآمده مورد بررسي قرار گرفته. آنچه در اين پاياننامه افزوده شده بررسي مجدد همه نوشتهها و استخراج واجها بر اساس جفتهاي كمينه در مواضع سه گانه آغازي، مياني، پاياني، و استخراج كامل واجگونهها در لهجه تبريز است. ضمنا پيشنهادي جديد در مورد واجها در زبان تركي آذري در اين پاياننامه ارائه شده كه براساس آن واجهاي همخوان به 21 همخوان تقليل داده شده و در باره واگهها همان نظر كلي يعني 9 واكه كوتاه براي تركي آذري مورد پذيرش قرار گرفته است.
لهجه تركي تبريز/ زبان تركي آذري/ واجهاي همخوان/ واكهها
---------------------------------------------------------------------------------------
زمان و نمود در تركي آذري
علي محمدي؛
به راهنمايي: علي افخمي.
67 صفحه، جدول، كتابنامه
پايان نامه (كارشناسي ارشد) -- دانشگاه تربيت مدرس، تهران، 1374
http://dbase.irandoc.ac.ir/00050/00050903.htm
رساله حاضر به بررسي دو مقوله زمان و نمود كه بيش از هر مقوله ديگري با يكديگر، اشتباه گرفته ميشوند ميپردازد. مرروي بر مطالعات پيشين در اين زمينه نشان ميدهد كه نمود بعنوان يك مقوله فعلي مستقل از زمان در كتب دستور زبان آذري مورد توجه قرار نگرفته است و بيشتر بعنوان گونهاي از مقوله زمان تلقي گرديده است. چنين برداشتي از مقوله نمود باعث گرديده تا توصيفات دستوري بعمل آمده از دو مقوله زمان و نمود غيرواقع گرايانه و نارسا باشد. رساله حاضر تلاش در جهت توصيف اين دو مقوله فعلي از حيت تمايز ميان آندو ميباشد. در آن بخش از رساله كه به بررسي مقوله زمان ميپردازد نگارنده برخلاف دستورهاي سنتي كه به سه زمان عمده گذشته حال و آينده قايل هستند به وجود دو زمان عمده گذشته و غيرگذشته قايل گشته و سعي دارد تا با استفاده از شواهد و دادههاي زباني به اثبات نظر خود بپردازد. در بحث از مقوله نمود كه موضوع عمده رساله حاضر ميباشد تلاش گرديده است تا نظام نمودي زبان تركي آذري فارغ از مقوله زمان بررسي و چگونگي صورتبندي نمودهاي مختلف و ويژگيهاي آنها مشخص گردد. همچنين تلاش گرديده است تا نقش بنياديتر نمود در مقايسه با زمان مشخص گردد.
دستورزبان/ زمان (دستور زبان)/ نمود (دستورزبان)/ زبان تركي آذري
Grammar / Tense / Aspect / Azari Turkish Language
Serial no: 00050903 == Call No. : 09413
---------------------------------------------------------------------------------------
بررسي مقابلهاي نظام آوايي زبانهاي تركي آذربايجاني و فارسي
محمدابراهيم مريمي؛
به راهنمايي: علي افخمي
175صفحه، جدول، كتابنامه
پايان نامه (كارشناسي ارشد) -- دانشگاه تربيت مدرس، 1375
تحقيق حاضر به بررسي مقابلهاي نظام آوايي زبانهاي تركي آذربايجاني و فارسي، نوع جديدي از مطالعات تقابلي پرداخته است كه از نيمههاي قرن بيستم توجه زيادي را به خود جلب كرده، زيرا فرضيه جديد علاوه بر توصيف وجوه اشتراك و افتراق زبانهاي مورد مطالعه، هدفش پيشگويي خطاهاي دانشپژوهان چنين خطاهايي تداخلي است كه جهتش از زبان مبداء به زبان مقصد ميباشد. بر اساس چنين فرضيهاي اين تحقيق در چهارچوب فرضيه سنتي در هفت فصل بترتيب زير تنظيم گرديده است : فصل اول به عنوان مقدمه به اهداف و اهميت تحقيق پرداخته و در آخر به مروري بر ادبيات آن نيز اشاره شده است. فصل دوم به بنيان نظري تجزيه و تحليل مقابلهاي ميپردازد. فصل سوم نيز جهت آشنايي با آواشناسي و واجشناسي تنظيم گرديده. فصل چهارم و پنجم به ترتيب نظامآوايي زبانهاي تركي آذربايجاني و فارسي را مورد بحث قرار داده و در اين راستا با واجها و واجگونهها همخوانها و واكههاي دو زبان مورد نظر آشنا شده و واكههاي مركب و هجا نيز از ديگر بحثهايي است كه از آنها سخن به ميان آمده. همچنين انواع مختلف فرايندهاي آوايي با مثالهاي مربوطه روشن گرديده و در آخر اين دو فصل تكيه كلمه مورد بررسي قرار گرفته است. فصل ششم كه اساس و پايه تحقيق بر آن استوار است به مقايسه نظامآوايي دو زبان مورد نظر پرداخته و در اين راستا خطاهاي دانشپژوهان تركي آذربايجاني در يادگيري زبان فارسي و يا بر عكس پيشگويي شده است. سرانجام فصل هفتم نتيجهگيري بوده كه به يافتهها، كاربرردها و پيشنهادات اختصاص يافته است. نتايج حاصله نشان ميدهد كه سخنگويان تركي آذربايجاني در يادگيري و تلفظ عناصري كه در دو زبان وجود دارد با مشكل خاصي روبرو نميشوند، در حاليكه آنها در تلفظ واجهائيكه در زبان فارسي موجود بوده و در زبان تركي آذربايجاني وجود نداشته باشد با مشكلات جدي مواجه ميشوند.
واجشناسي/ واج/ واكه/ زبان تركي/ زبان فارسي/ آواشناسي
Phonology/ Phoneme/ Vowel/ Turkish Language/ Persian Language/ Phonetics
Serial no: 00047942 == Call No. : 05903
Read more!
Posted
7:12 PM
by mehran bahari
قاشقای یازاری اوستاد اسداللـه مردانی ایله دانيشيق
دانيشيق آپاران: سيد حيدر بيات
س:
اوستاد! اؤنجه ده اؤزونوزو بیزیم اوخوجولاریمیزا تانیتدیراسینیز:
مردانی:
من اسدالله مردانی رحیمی, قاشقایی ائلی نینگ افشار (شش بلوکی) طایفاسیندانام و 53 یاشیم وار. لیسان "ادبیات فارسی" اوخوموشام و اوتوز ایل معلملیک ائدمیشم و 1379دا امکلی اولموشام.
س:
نئجه اولدو قاشقای ادبیاتینا ماراق تاپدینیز؟
مردانی:
من 20 ایل بوندان قاباق تورک دیلی اوستونده علمی چالیشارام, آمما اوشاقلیغیم زامانیندان تورک و فارس دیلی و قرآن اوخوموشام و اوندان سونرا بو دیله علاقه واریم ایمیش.
س:
ایندی یه کیمی نئچه کیتاب سیزده ن یاییملانیب دیر؟
مردانی :
ایندی یه قدر دورد کیتابیم چاپ اولونموش:
1. آتالار سؤزو (ضرب المثلهای ترکی قشقائی)1380
2. آساناکلار (ترانه های ترکی قشقایی) 1380
3. زبان ترکی قشقائی و شیوه نگارش آن (1381)
4. خود آموز زبان ترکی قشقایی و مبانی دستور زبان آن (1382)
س:
قاشقای شعری بو نئچه ایلده نه دوروما یئتیشیب؟
مردانی:
قشقایی شعری بو نئچه ایلده چوخ قاباغا گلمیش و ده یه رلی شاعرلر بو باره ده ایش گؤرموشلر و گؤرورلر. منصور شاه محمدی, حسینقلی قائمی, محمود کاویانی, داود حسن آقایی, ارسلان میرزائی, علیرضا شهبازی, خانم راضیه کاظمی, کاوه ایروانی و…
س:
ایندی هانسی اثرلری چاپا حاضیرلاییرسینیز؟
مردانی:
بو گونلر قشقایی سؤزلوگو (لغت نامه ترکی قشقایی) یازیرام کی آللاه ایسته سه ائله بو ایل چاپا گئده ر.
س:
یازدیغینیز سؤزلوک حاقدا بیزه بیلگی وئره سیز؟
مردانی:
1368 دن بری قشقایی سؤزلوگونو یازیرام و تقریبا 800 صحیفه لی اولور بو کیتابدا من تالاش ائدمیشم ائتیمولوژی اوستونده ده چالیشام و کلمه لرینگ کؤکونو و ریشه سینی یازمیشام کی بیرینجی ایش دیر کی بو باره ده گؤرولموش.
س:
فارس اوستانی و ها بئله ایرانین جنوبونون هانسی بؤلگه لرینده قاشقای تورکلری یاشاییرلار؟
مردانی
قاشقایلار ایرانین گونئیینده کی اوستانلاردا یاشاییر, آرتیق فارس, اصفهان, بوشهر, کهگیلویه و بویر احمد, خوزستان, هرمزگان, کرمان و….یاشاییرلار.
شيراز- يای- 85
http://www.RoYaLar. org/
Read more!
Posted
12:59 PM
by mehran bahari
قاشقاي يوردو (قاشقاييستان- گونئي ايران) تورك ديياسپوراسينا اؤنه ريله ن بايراق
پرچم ملی ترکهای جنوب ايران-Güney İran Türklərinin - Qaşqay Yurdu Ulusal Bayrağı
Read more!
Posted
1:41 PM
by mehran bahari
http://xelec-turk.blogspot.com/
نويسنده مطالب زير: علي بيليم. از وبلاگ: خلج khalaj
قشقايلرين كؤينلري خوش اولتا
ما خلج ها از مركز ايران به برادران قشقايي خود عيد سعيد قربان و غدير خم را تبريك مي گوئيم و با زبان تركي خلجي به آنها مي گوييم :
Bizde sizkə səlam olta eşğ olta
Varqullarda kəlgillərkə məşğ olta
Kəlgililər xələc tilin salmata
Qəşqaylərin küyünləre xoş olta
بيزده سيزكه سلام اولتا عشق اولتا
وارقولاردا كَلگِيلَركه مشق اولتا
كَلگِي لِيلَر خلج تيلين سالماتا
قشقايلرين كؤين لري خوش اولتا
ترجمه:از ما به شما سلامي آميخته با عشق باد.
رفته گان ، سرمشق افرادي باشند كه در قيد حيات هستند.
نو رس ها و نوجوانان زبان خلج را فراموش ننمايند.
ايل قشقايي هم دلشان پرمهر و خوش باشد.
قشقايي ها طايفه اي از ايل خلج
به نقل از وبلاگ: قشقايي بي وطن وطن پرست با آدرس ذيل
http://behzad180.blogfa.com
Read more!
Posted
9:01 PM
by mehran bahari
بٶيوك تورك شاعيريميز، ماذون قاشقايي`نين ديواني
ديوان پيتينلرينين (صفحه لرينين) گٶروتلري (عكسلري) گچساراني وئبلاقيندان آلينيبدير.
ماذون`ون قوشوقلارينين توپلانيلماسي شهبازي به يين چابا و امكلري ايله گئرچه كله شميشدير.
پيتينلري (صفحه لري) داها ايري اٶلچولرده گٶره بيلمك اوچون، گٶروتلرين اوزه رينه تيخلايين!
Read more!
Posted
9:16 AM
by mehran bahari
Alay ve Halay
TÜRK HALK OYUNLARI KATALOĞU
ALAY:
Düğün alayı gibi topluluk anlamındaki alay kelimesi yurdun dört bir bucağında bilinir, doğru telaffuz edilir ve mesela "halay" gibi telaffuz edilmez. Oyun tarzının adı olan Halay da Sivas gibi yörelerde "alay" telaffuz edilmez. İki söyleniş ayrı tutulurlar. Halayın yerini dilde Alay'ın aldığı ancak beş on köy biliniyor. İstihza (alaya alma, eğlenme) anlamındaki alay kelimemizin aslı topluluk alayından ayrıdır. En eski Türkçe'de "elük" alay etme demekti, bu alay o eskiden bozulmuştur. "Eliklemek", alay etmek, alaya almak demektir.
Orta Anadolu'nun çoğu semtlerindeki Halay oyunları ile nice köylerdeki Alay adlı toplu oyunlar aynı şeyler midir? Öyle köy var ki Alay ve Halay kelimelerini fasih (düzgün) söylenişleriyle farklı anlamlarında pekala kullanabildiği için, iki kelimenin başkalığı anlaşılıveriyor. Bazen de her iki kelimenin alay telaffuz edildiği nice köylerde görülmektedir. (Sıhhat ve saat kelimelerinin ikisini de "saat" telaffuz eder gibi bir şey oluyor). Buna bakanlar Halay kelimesinin doğrusunun Alay olduğunu sanabilir ki, yanılmış olur.
İltibas (benzer şeylerin karışması), bazı bucaklarda çoktan umumileşmiştir. Mesela Birecik (Urfa) kazasının Halfeti köyünde Alay, Halay her iki imlanın söylenişiyle bir sıra oyununun adıdır. Adını kimi öyle, kimi böyle söylerler, Kadınlı olarak 5-25 kişi tarafından yürütülür ve bu karmalık "samimiyetin birlikte tecellisi" sayılır. Fakat, aynı yerde bir de Alaya oyunu vardır. Bunların ikisini de Halay ile bir ile bir tutabilir miyiz? Oyun bakımından; evet!
Diğer bazı yurt semtlerinde görüldüğü gibi Balıkesir bölgesinde de Alay Oyunu tabiri açıkça Halay kelimesinden muhaffeftir (hafifletilmiş, kısaltılmıştır yani dolaylı ilgidir).
Konya ilinin Cihanbeyli kazasından Oba köyünde Alay erkek kadın karma halde düğünlerde yürütüldüğü için Halay olduğu keza açıktır. Çanakkale ilinin Ayvalık ilçesinden Kıran burgaz köyünde 50 kadar erkek tarafından davul zurnayla çekilen bir Alay oyunu vardır. Alay adlı sonuncu oyunlar Halayların Batı Anadolu'nun son ayakta kalabilmiş uç örnekleri sayılabilirler. Adında alay kelimesi bulunan aşağıdaki maddelerden hangilerinin aynı veçhile Halaylar zümresinden kalmalığını kestirmek, cümlesinin ayrı bir mukayeseli incelemeye tabi tutulmasına bağlıdır. Bütün Halaylar zümresinin mistik menşei sezildiği için bunların Alay ile münasebeti tasavvur edilemiyor.
Read more!
Posted
12:57 AM
by mehran bahari
موسیقی و حکیم قشقایی
دکتر صدیق
اشاره:
حكيم جهانگيرخان قشقايي از استوانههاي مكتب فلسفي اصفهان بود كه بزرگاني همچون سيد حسن مدرس و آيتالله بروجردي را تربيت كرد. در گفتار زير، پيوند روحي و عملي و آويزش قلبي وي را با موسيقي بررسي ميكنيم:
1ـ پيشينة موسيقي
به خلاف آنچه مرفّهان بيدرد و دهريون و حكمتناآشنايان لاابالي و خوشگذرانان بيادراك و معرفت شايع ميكنند، دينمداري و خدامحوري و كهانتخويي و تعبّدپيشگي، اساس و جانمايه موسيقي بشر است. قدمت موسيقي به اندازة زبان و شايد از آن هم فزونتر است و اعتبار و اهميت آن بسيار فراتر از اعتبار و اهميت زبان است. چرا كه بشر بي آن پيوسته احساس فقر و خلأ معنوي كرده است. و اگر زبان را به مثابه وسيله اُنسيت و ايجاد ارتباط و پيامرساني روزمره به كار گرفته است، با موسيقي به عنوان زباني فراتر از آن و وسيلهاي پرشورتر از زبان معمولي سخن گفته است و آن را يك عامل بنيادين حيات معنوي خود، چون زيرساختي بر زندگي اين جهاني برشمرده است. موسيقي هيچگاه ماهيت سرگرمكننده، مانند شطرنج يا چوب الف نداشته است و انسان، بي آن احساس كمداشت كرده است.
موسيقي در هر زمان و در همة روزگاران بشر بوده است و اندرونة بشر از لحظة تولد با آن عجين شده است. در حكمت به اين نعمت عظماي الهي و موهبت آسماني «نقطة فرد وجود» نام دادهاند. يعني جزء لايتجزي و غير منفك از هستي بشر كه «انسان كامل» ميسازد.
انسان آغازين، هنگامي كه به تكامل اين داده و موهبة فرابشري مينشيند، آن را در تعليل حوادث و پديدههاي طبيعي به كار ميگيرد. چرا؟ بدين جهت كه محيط اطراف خود را تبيين كند و به احساس غناي معنوي دست يابد و تازه، اين، همة جوانب نيست، موسيقي در همة دورانها زندگي بشر را معني ميبخشيده است و نخستين شكل و محتواي آن «حماسي» بوده است و «ملاحم» با موسيقي همراه بودهاند و «حماسه» و «ملحمه»، بستر اصلي آفرينش موسيقايي بشر شمرده ميشده است.
2ـ قدمت موسيقي ايل سرافراز قشقايي
بررسي تاريخ هنر در ميان اقوام كهن تاريخ ايراني، اين ادعاي بهحق ما را كه در بالا گفتيم به اثبات ميرساند.
يكي از اين اقوام، كه قدمت حضور فعال فرهنگينة آنان در فلات ايران، به هفت هزار سال پيش ميرسد، قوم قشقايي است كه تيرهاي كهن تاريخ از «آذان»، سكنة اصلي آذربايجان بودند و مانند تيره «بايات» آئينمداران نغمهپردازشان، با موسيقي غني و سرشاري در نبردهاي آييني، همراه آلات موسيقي ابتدايي خويش پيشاپيش سربازان و عساكر تيرهشان، كه به آنان «ار» Er اطلاق ميشد آهنگهاي رزمي و قهرماني مينواختند و جنگاوران را تهييج به نبرد ميكردند.
يكي از اين آلات موسيقي كه در الواح سومري حك و نقر شده است، كاسهاي كمضخامت، پهن و بيضيشكل با ساعدي كوتاه بوده است كه ظاهراً سه وتر زهي بر آن ميكشيدند و مباشر و نوازنده سرپا ايستاده بر سينه ميفشرد و با استفاده از هر دو دست مينواخت. «ساز» يا «سهتار» امروزين قشقاييان صورت تكامليافته آن است كه جهانگير خان نيز در دوره شباب همين ساز را مينواخت و «الهي»ها و مناجاتهاي خويش را در آن ترنّم ميكرد.
اكنون در ميان ايل قشقايي سه آلت موسيقي رايج است:
1. ساز يا قوپوز Qopuz، ساز زهي شناختهشده تركان ايراني، با قدمت سومري.
2. كرنا، ساز بادي معروف.
3. دؤول (معرب و مفرس آن: دهل)، ساز كوبهاي.
از ميان آهنگهاي حماسهاي كهن نيز، هنوز نشانههايي بر جاي است. مانند:
1. «سحرآوازي» كه پيش از طلوع آفتاب و براي بيدار ساختن جوانان ايل با ريتم تندي نواخته ميشود و ريشه در باورهاي كهن ايل سرافراز و شيوههاي آييني يكتاپرستي تركي باستان دارد. امروزه اين آهنگ را فقط در روزهاي خاصي مينوازند و چنان دلنشين و حماسهپرور است كه بسياري از جوانان در آن روزها در آلاچيقها، فقط براي شنيدن «سحرآوازي» ميمانند.
2. ساواش يا «جنگنامه» كه با ورود مردان به ميدان بازي نواخته ميشود. اين آهنگ حماسي در «ساز»، آلت كهن موسيقي تركي سومري نواخته ميشود. جهانگير خان در «ساواشنوازي» تبحر داشت.
3. ههلئي Haley نوعي آهنگ رقصهاي حماسي آييني كه آن نيز در «ساز» نواخته ميشود.
شكل تجمع ايلي مراسمي كه اين آهنگ در بستر آن پياده ميشود، ريشه در فرهنگ غني هفت هزار ساله قشقايي دارد. مثلاً در هنگام نواختن «ساواش»، جوانان ايل با جامههاي رزمي كهن (= آرخاليق، جيقا، زنهارا، پاتاوا) به ميدان ميآيند و چوب دستي «دگنك» بر دست، در صفهاي منظم ميايستند و به آهنگ ساواش آغاز به رقص جنگ ميكنند.
در ههلئيها موسيقي حماسي آييني نواخته ميشود و گاه آهنگهاي حماسي تند دلاورانه به ريتمي غمانگيز و محزون بدل ميشود و مادران فرزند از دست هشته غمآگين، همراه با شعلههاي رقص، نه براي تفريح، بلكه براي اداي دين و پاس رسمهاي آييني در هالهاي از معنويات فراز ميايستند.
گذشته از سه آهنگ حماسي يادشده، در ميان ايل سرافراز، «عاشيقها» كه وارث خنياگران كهانتپيشه و چندين هنر «اوزان» Ozanهاي گذشتههاي دور خود هستند، آهنگهاي حماسي تندي دارند كه همه در «ساز» و همراه «زورنا» اجرا ميشود. عاشيق اين گونه آهنگها را با تمام وجود اجرا ميكند. در تلحين نعمات حماسي نيز با بهرهوري از تصويت انساني، اشعاري با مضامين جنگاوري، شجاعت و قهرماني ميخوانند كه گاه اعتراضي تند به ناتساويهاي اجتماعي و زر و زور و تزوير دارد.
مضامين اشعاري كه در آهنگهاي حماسي اجرا ميشود، درونمايهاي از بها دادن به اتحاد ايلي، وابستگي عميق به سرزمين و جولانگاه ايل و قهرمانيهاي جوانان ايل سرافراز است در دفاع از شرف و نواميس ايل خود كه صد البته جانماية مذهبي و دينمداري دارد. شعر معروف «بيزيمدير» (از آن ماست!) كه از يكي از اين آهنگهاي حماسي از سوي (دادال اوغلو)، عاشيق و شاعر و سخنپرداز غريب قشقايي سروده شده است، چنين اندرونهاي دارد. اجراي حماسي بسيار نامبردار اين شعر كه پژوهندگان اشاره دارند، احتمالاً در عصر شاه عباس صفوي، در گير و دار اختلاف با قزلباش و اسكان و تبعيد و كوچ اجباري تيرههايي از ايل كهن تاريخ «اوشار» (= افشار) در كوهپايههاي استان فارس انجام پذيرفته است.
شعر اين آهنگ چنين آغاز ميشود:
قالخدي، كؤچ ائيلهدي آوشار ائللري،
آغير ـ آغير گئده ن ائللر بيزيمدير!
در اين بيت شاعر، حتي در گزينش واژهها به همآوايي تند صامتها و صائتها توجه داشته است و در اجراي تند حماسي آن، حركت هجوموار ايل لمس ميشود، تا جايي كه در اعتراض به ستم شاهان، چنين رجزي ميخواند:
پاديشاهلار بيزه ائدهر فرماني،
فرمان شاهين ايسه، داغلار بيزيمدير.
نئچه قوچ ايگيدلر يئره سريله ر،
اٶله ن اٶله ر، قالان ساغلار بيزيمدير.
اين حماسهها، آيينة زلال زندگي قهرماني حكمتآشنايان ايل را نشان ميدهد.
از ميان آهنگهاي حماسي معروف ايل سرافراز ميتوان به عنوان شناختهشده زير نيز اشاره كرد:
1. گرايلي
2. باش گرايلي
3. گئده ن دارغا
4. صمصام
كه همگي در ساز و همراه كرنا اجرا ميشوند.
از ميان داستانهاي حماسي ايل سرافراز كه گفته ميشود جهانگير خان با آن آشنا بوده، منظومههاي دوازدهگانه «كوراوغلو» است كه روايتهاي بديعي در ميان ايل از آن وجود دارد. گذشته از روايات ناشناخته به جهان علم كه از اين منظومهها و در صندوق سينة «ييرچي»هاي ايل سرافراز مدفون است، در بسياري از حكايات ضمني روايات مشترك نيز، تفاوتهايي عمده به چشم ميخورد. حتي نامهاي اشخاص منظومهها هم تغيير يافتهاند. مثلاً پدر «كور اوغلو» كه در روايات ايل سرافراز، «يوسف» نام دارد، در روايت آذري و تركمني «علي كيشي» است. در برگردان فارسيِ روايتي از زبان جهانگيرخان كه از طريق «عاشيق محمد» و «عاشيق اسماعيل قشقايي» منتقل شده است، داستاني كامل دربارة اختراع تفنگ و آشنايي كور اوغلو با آن آمده است كه بسيار بديع است.
3ـ ريشههاي موسيقي ايل سرافراز در آذربايجان
در نخستين منظر، موسيقي قشقايي را در گسترة فولكلور، ميتوان وجهي از موسيقي آذري دانست. وجود اصلاحاتي نظير گرايلي، شاه ختايي، كرم، كور اوغلو، غريب، كؤچ ايوازي، خوش گلدين ايواز و جزء اينها، نشانگر آن است كه آبشخور اصلي موسيقي قشقايي موسيقي غزان و آذريان بوده است. اما، نوازندگان ايل گذشته از ايجاد دگرگونيها در سازه و ساختار، در اجرا نيز تغييراتي را ايجاد كردهاند. مثلاً آهنگي با عنوان «دؤنه» را در ريتم باياتي مينوازند و يا آهنگي با روح حماسي و قوي با نام «ظومار» دارند كه بر اساس «آنادولو سهگاهي» ساخته شده است. و با آهنگهايي با عنوانهاي باش خسرو، دلي خسرو، صمصام، بيستون، ههلئي و جز آن را ميتوان نام برد كه موسيقيآشنايان آذري با آنها چندان آشنايي ندارند و نوازندگان قشقايي اين آهنگها را در كنار ملوديها و ترانههايي نظير: هاي مدد، هاي مدد، اويان ائليميز اويان، آغير ائل و غيره، از آن خود كردهاند.
بسياري از ترانهها و آهنگهاي فولكلوريك آذري و مناطق شمال غرب ايران و شرق آنادولو نظير: دورنالار، عاشيق گلمش، مارالا باخ، سازي دوتون، كسمه نار آغاجي، آغدير بيلگين، معصوم و دهها ترانه نظير آن با اندك دگرگونيها در اجرا در ميان قشقاييان رايج است.
موسيقي رسمي و مكتوب قشقايي همانند ادبيات قشقايي غريب و بيكس است. قشقاييان در محيطي كه تدريس زبان و ادبيات تركي در آن عملاً ممنوع و ناممكن است، زيست ميكنند و طبيعي است كه نميتوان در ميان ايل از موسيقي مدرن و ادبيات مدرن مكتوب سخن گفت. اما، همانند موسيقي فولكلوريك اين قوم، ادبيات شفاهي ايشان نيز غني و پُربار و سرشار از درد هجران و غربت، اكنون بر جاي است. اين مجموعة بسيار عظيم و انساني وجوه اشتراك قومي با ادبيات آذري و تركمني و تركان شرق تركيه دارد.
اغلب موارد انواع ادبيات شفاهي آذري نظير: باياتي، قوشما، گرايلي، تاپماجا، قوشماجا، ناغيل، دستان، ديواني و غيره در ميان قشقاييان نيز رايج است و در صندوق سينهها محفوظ كه ضبط و نشر آنها اكنون مرد اين ميدان ميطلبد.
مضامين اصلي ترانههاي قشقايي غربت و هجران است. مصراعهاي سوم و چهارم اغلب باياتيها و قوشما حكايت از اين دارد. مانند:
باشي پارا ـ پارا دومانلي داغلار
كؤنلوم قارا گئيميش گؤزلريم آغلار
و يا:
دولاننام داغلار سني
سندن يار ايسي گلير
و يا:
تانريم بيزه بير يول وئر
بيز واراق اٶلكه ميزه
و يا:
غنچه دن آچيلا گوللريم منيم
فلك اوزاق سالميش يوللاريم منيم.
و غيره كه در ميان متون شفاهي فراوان ميتوان به آنها برخورد.
پيش از حكومت رضاخاني، در مكاتب سيار قشقايي كه به آنها در متون تاريخي «كرباسيه» نام داده شده است، تعليم و تدريس اصلاً به زبان تركي قشقايي بوده است و در كنار آن متون فارسي و عربي نيز آموخته ميشده است. بسياري از شاعران ايل مانند ميرزا ماذون قشقايي و يوسفعلي بيگ، اين گونه تعليم يافتهاند. اكنون در ميان ايل به برخي از متون مكتبي تركي ميتوان برخورد و نيز حافظة ديرسالان كه منظومههاي حكمتآميز مكتبخانههاي «كرباسيه» را اكنون از حفظ دارند.
هم از اين روي حدس ميزنيم كه حكيم قشقايي پيش از ورود به حوزة علمية اصفهان در ايام صباوت و جواني، در كرباسيه تحصيل كرده است.
در باب موسيقي قشقايي بايد گفت تركان بر روي ميراث فرهنگي بر جاي گذاشته از خود، پيوسته دستينة تركي نزدهاند و آثار بسياري را به زبانهاي غيرتركي به ويژه فارسي آفريدهاند. اما به هر تقدير، ما اين آثار را نيز جزء آثار فرهنگي تركي به حساب ميآوريم. در نام آلات موسيقي و نام آهنگها و مقامها هم وضعيت چنين است.
مثلاً ما در موسيقي عرب الان اصلاحاتي نظير:
نهفت الاتراك، چارگاه التركي، عشاق لاتراك، ضرب التركي، بسته نگار التركي، مخمس التركي، برافشان التركي داريم.
و اين خود نشان ميدهد ك اصلاحاتي نظير: برافشان، نهفت، سوزناك، راحتافزا، شوقافزا، فرحناك، فرحفزا، راحت الارواح، شوق و طرب و جزء آن كه تركيبهاي فارسي يا عربي هستند، ايجاد و اختراع تركان بوده است، كه در كنار نامهاي تركي در تاريخ موسيقي ايران به كار رفته است. نامهاي سازها نيز چنين است كه در كنار نامهاي تركي مانند:
باغلاما، قابازرنا، اگري، چوگور، بورغو، شدرغو، ديللي دودك، قاوال، بالابان، بارقي، چيغيرتما، دومبك، سورمه، قوپوز و جز آن به نامهاي غير تركي برميخوريم. موسيقي قشقايي از اين جهت از بوميان استان فارس بيشتر تأثيرپذير است. ولي در هر جا دستينة قشقايي مشهود است كه نياز به پژوهشي همه جانبه دارد.
مردان و زنان قشقايي، همگي توان گفت با موسيقي محشورند و از آن تلذذ حاصل ميكنند. اغلب زنان قشقايي رقص و يورقا هلئي و آغير هلئي و اوچ باسما را به عنوان رقصي مقدس و با آداب خاص ياد دارند و مردان، همه، با آهنگهايي نظير «سحرآوازي» آشنا هستند و در اعياد و جشنها گوش به «ساز» و «قوپوز» عاشيقها ميسپارند و فراوان هنگام كوچ آهنگهاي سوزناك سر ميدهند.
نوازندگان و خوانندگان حرفهاي را قشقاييان ساروان، عاشيق و چنگي مينامند كه با ساز و كرنا و ناقرا آهنگهاي اصيل مينوازند. سهتار كمانچه و ويولن نيز در ميان قشقاييان رايج شده است و بسياري از حافظان و ميراثداران فرهنگ اصيل قشقايي اكنون سرگرم تدوين علمي آهنگهاي بومي خود هستند.
4ـ صبغة مذهبي موسيقي
موسيقي مترنّم در ساز حكيم قشقايي، البته موسيقي آييني و مذهبي بوده است. آنچه به تواتر به ما رسيده است، اين است كه او در سه مايه به ترنّم موسيقي ميپرداخته است:
1. موسيقي حماسي در مايههاي شاهنامهخواني، بويلاماهاي كوراوغلو و جز آن.
2. موسيقي مردمي و ترانههاي بومي و آهنگهاي اصيل تركي.
3. موسيقي آييني، الهي و مذهبي.
نوع سوم موسيقي متعالي آييني در مراسم مذهبي، در شبهاي ماه رمضان و در ايام ماه محرم ميان ايل سرافراز نواخته ميشود.
در ماه محرم هر سال تا اربعين حسيني اغلب مردان و زنان ايل قشقايي سياه ميپوشند و كارهايي نظير بافتني، رنگرزي، لباسدوزي را تعطيل ميكنند و به عزاداري و نوحهسرايي آهنگين بر اساس موسيقي آييني ميپردازند.
شب عاشورا اغلب مردان و زنان در دستههاي سوگوار و جداگانه شبزندهداري ميكنند. برخي از مردم، روز عاشورا هليم ميپزند كه نذر ادا كنند براي ثواب بيشتر، شب هليم را آماده ميكنند تا در ساعت آغازين سحرگاه، گروه سينهزنان و شبزندهداران براي خوردن هليم برسند. عاشقان شهداي كربلا كه تا بامدادان پگاه، بيدار بودهاند، و تمام شب را با موسيقي آييني عزاداري ميكردهاند پس از خوردن هليم پراكنده ميشوند، هليم پختهشده كفاف همة چادرهاي اطراف را ميدهد. اگر تعداد نذركنندگان زياد شد، حتي تا چادرهاي دوردست هم هليم ميفرستند. از نوحههاي معروفي كه در ميان مردم ايل قشقايي در روز عاشورا به آهنگ موسيقي آييني خوانده ميشود، اين نوحه است:
ائي كربلا سولطاني
قارداش واوئيلا
زئينبين شيرين جاني
قارداش واوئيلا
٭٭٭
زيئنبينين گؤز ياشي
يانديري داغي داشي
ايمام حوسئين قارداشي
قارداش واوئيلا
٭٭٭
گؤز ياشيم سئيلاب اولدو،
جيگريم كباب اولدو،
كربلا خراب اولدو
قارداش واوئيلا
٭٭٭
بيكس قالدي سكينه
خراب اولدو مدينه
كيم رحم ائده ر يتيمه
قارداش واوئيلا
آهنگ اين نوحه در ماية «باياتي» است و گفته ميشود كه حكيم قشقايي خود باياتيسرا بوده و در اوزان هفت هجايي اشعاري داشته است.
5. حكيم قشقايي در آيينة ادبيات شفاهي
مردم پيوسته قهرمانان عرصة انديشه و علم را، در خمير خانة خيال خويشتن بازسازي كردهاند و روايتهايي مناسب با حال و مقام آنان ساختهاند كه صد البته از واقعيتهايي انكارناپذير اخذ قوت و الهام كرده است و در هالهاي از اسطوره و افسانه گم شده است. استخراج اين قصص و افسانهها و روايات از صندوق سينهها و تدوين آنها، كمك زيادي به روشن شدن زواياي تاريك زندگي قهرمانان عرصههاي انديشه و عمل ميكند.
عامه در فرهنگ شفاهي خود، فارغ از ميزانها و هنجارهاي زمان و مكان و استدلال و استنتاج، قهرمان آرماني خويشتن را آنگونه كه خود ميخواهد ميسازد. هم از اين رو گوييم براي تدوين حيات سرشار از تقوا و فضيلت آن حكيم بزرگوار، به ادبستان فرهنگ عامة قشقايي در يك صد سال اخير بايد سر بزنيم. اينك برخي از اين روايتها:
1
حكايت كنند كه روزي از دكان سازفروشي جنب مدرسه صدر اصفهان بيرون آمد كه درويشي روشنضمير او را فراخواند و از وطن، شغل، حسب و نسب وي جويا شد. جهانگيرخان شرح حال خود را با درويش در ميان گذاشت و گفت كه سهتار ميزنم و شاهنامه ميخوانم و سرود ميگويم.
خود ميگفته: «چون گفتار من به پايان رسيد، درويش خيره در من نگريست و گفت: گيرم در اين حرفه فارابي زمان شدي، مطربي بيش نخواهي بود!»
گويد: «گفتم نيكو گفتي و مرا از خواب غفلت بيدار كردي، هان بگو چه بايد بكنم كه خير دنيا و آخرت در آن باشد؟»
پس آنگاه آن درويش، او را به حوزة علمية مدرسة صدر برد و...
2
به يك روز از شهر خود شد روان
سوي اصفهان آمد او بيگمان
سراغ يكي تارزن را گرفت
ز شخصي كه مهرش به او جا گرفت
جوابش همي داد آن باصفا
كه: «اي بندة عاصي بيصفا!»
تو گيرم در اين فن سرآمد شوي
چو بونصر فارابي امجد شوي
نئي مطربي بيش، پس دم مزن!»
از اين گفته برقي ز دل برجهيد
در او خرمن جان بر آتش كشيد
ضمير خدائياش بيدار شد
دل غافل از يار، هشيار شد
سخن كز دل پاك آيد برون
نشيند به دل صاف سازد درون
3
روزي در كارگاه سازآموزي استادش به فراگيري فن نواختن سهتار مشغول بود. كارگاه سازآموزي در كنار مدرسة صدر قرار داشت. ناگهان چشمش به جمعيت انبوهي ميافتد كه از مدرسه خارج ميشدهاند و شخص معمّمي پيشاپيش جمعيت بوده است.
جهانگيرخان از استاد خويش ميپرسد «جمع براي چيست اين شخص معمّم كيست؟»
استاد پاسخ ميدهد: «اينان از نماز جماعت ميآيند و آن آقا مجتهد و پيشنماز است.»
جهانگيرخان شيفتة آن همه ابهت و جلال قرار ميگيرد و به حلقه طلاب ميپيوندد و از همان وقت وارد مدرسه صدر ميشود.
4
جهانگيرخان طبع شعر داشت و وقتي به اصفهان ميآمد پيش هماي شيرازي ميرفت كه شعرهايش را اصلاح كند. روزي در محضر هماي شيرازي بر سر وزن بيتي جدل ميكند و ميگويد: «كه اين شعر به آهنگ جور در ميآيد و غلط نيست، من از كجا بتوانم اين غلطها را تشخيص دهم؟»
هماي شيرازي او را به تعليم فن عروض و مبادي عربيات دعوت ميكند و به مدرسة صدر رهنمون ميشود.
5
در يك تابستان و در اوايل دهة نهم از سدة سيزدهم، براي فروش دام به اصفهان آمده بود. «ساز» شكستة خود را نيز براي تعمير همراه داشت. پيش يحيي ارمني كه كارگاه كوچك «سازسازي» داشت، رفت. او را در حالتي يافت مست و ميخواره. بسيار ناراحت شد چنين گمان كرد كه در فن الحان و سازنوازي فارابي زمان هم شود، باز به او «مطرب» خواهند گفت. در آن روزگار چهل بهار از عمرش سپري شده بود.
از كارگاه سازسازي بيرون شد و يك راست به مدرسه صدر رفت و براي تحصيل عزم جزم كرد.
6
جهانگيرخان در جواني شاهنامهخوان ايل بود و سهتار مينواخت. گويند در يكي از تابستانها كه ايل به ييلاق سميرم آمده بود، او نيز براي خريد و فروش و رفع حوايج شخصي به اصفهان رسيد. در ضمن تارش هم خراب شده بود، سراغ استاد تارساز گرفت. او را پيش يحيي ارمني تارساز معروف مقيم جلفا بردند. در اين ميان ناگهان زني از ميان مردم خطاب به او گفت: «برو پي كار بهتري و علمي بياموز، از تار زدن چه حاصل كه پيرت يحيي ارمني باشد؟»
سخن آن زن در جهانگيرخان مؤثر افتاد و همان روز در مدرسة «الماسيه» حجرهاي براي خود گرفت و با يك عشق و علاقه مفرطي پي تحصيل رفت... .
7
وقتي ظلالسلطان در مدرسه به ديدن او (جهانگيرخان) رفت، در اثناي سخن گفت: «خان بزرگ اگر سابقاً ميخواست مرا ببيند، چند ماه قبل ميبايست وقت ميگرفت. اما، من امروز براي ديدن شما، از شما وقت ميگيرم!»
8
جهانگيرخان در جواني، دلباختة دختر عمهاش گلندام بود. گلندام هم ميدانست كه او عاشق «سهتار» است و شرط ازدواج با او را «ترك سهتار» قرار ميدهد. جهانگيرخان ترك سهتار نميكند و تا پايان روزگار خود نيز تن به ازدواج نميدهد. گلندام نيز هيچگاه ازدواج نميكند. گلندام دختر ابراهيم خان كلانتر بوده است.
9
جهانگيرخان روز و شب سهتار مينواخت و ميخواند و اشك ميريخت. روزي «بيبي فاطمه» مادرش بر او خشم ميگيرد و سهتارش را پرت ميكند، به گونهاي كه ميشكند.
جهانگيرخان دلآزرده به كنجي مينشيند و فرداي روز آن را به اصفهان براي تعمير ميبرد. وارد بازار اصفهان ميشود و تا سويهاي مدرسة صدر ميرود. سراغ «يحيي ارمني» تارساز معروف را ميگيرد. پينهدوزي پاي ديوار مدرسه صدر نشسته بود، او را با قيافه ايلاتي و كولهبار بر پشت سرگردان ميبيند و ميپرسد:
«ـ آهاي! خان! چه كار داري؟ دنبال چه و كه هستي؟!»
خان ماجرا را ميگويد، پينهدوز نشان يحيي ارمني را در چهار سوق اصفهان به او ميدهد.
خان به درب منزل يحيي ميرود. خانوادهاش ميگويند كه او در مسافرت است و تا سه روز ديگر نخواهد آمد.
خان پيش پينهدوز ميآيد و ميگويد: «جايي ندارم كه بروم.»
پينهدوز او را به خانة خود ميبرد. در خانه ميبيند كه او نماز را با حالت عرفاني خاص و با عشق و گريه بر دامان ميخواند. اين است فردا روز او را به «آقا محمدرضا قمشهاي» مجتهد و پيشنماز مدرسه صدر معرفي ميكند.
10
روزي آقا محمدرضا قمشهاي به مسجد صدر داخل ميشد. مردم و شيفتگان و مؤمنان و طلبه اطراف او را فراگرفته بودند. ميان آنان مردي خوشهيكل ايلاتي كولهبار گونيوار بر دوش توجه او را جلب ميكند. ميگويد: « راه باز كنيد، اين مرد بيايد.»
با او سخن ميگويد و علت آمدنش به اصفهان را ميپرسد. خان ماجرا را تعريف ميكند. آقا محمدرضا قمشهاي ميگويد: «ميخواهي من تاري يادت دهم كه آوازهاش جهانگير شود؟!»
اين سخن در خان اثر ميكند. آن را كرامتي الهي حساب ميكند، روحش منقلب ميشود و همراه او به مدرسه ميرود. آقا درس فلسفه داشت. خان پاي صحبت آقا مينشيند. درس بسيار شيريني بود. خان جذب آقا ميشود و سؤالهاي گوناگون از او ميكند. آقا برخلاف برخي آخوندهاي مخالف فلسفه، خيلي راحت و با گشادهرويي سؤالهاي او را پاسخ ميگويد و او را به خانهاش ميبرد و پس از چندي در مدرسة صدر به او حجرهاي ميدهند و بدينگونه خان در سلك طلاب علوم در ميآيد.
11
در سالي كه در اصفهان قحطي بود و آدمخواري باب شده بود، اكثر طلاب، مدرسة صدر را ترك گفته به ديار خود رفته بودند. از اقامت جهانگيرخان در مدرسه سه سالي ميگذشت. به خلاف آنچه از سوي گلندام، پدر و مادر و ديگر بستگانش اصرار ميشود، او مدرسه را ترك نميگويد و در راه ارتزاق مردم فعاليت ميكند.
خان بنيهاي قوي داشت، خود چاهي در كنار زايندهرود ميكند و هر روز بر سر آن حاضر ميشود و آب در ميآورد و به مردم ميدهد.
12
حسامالسلطنه پسر عباسميرزا، برادر محمدشاه قاجار و عموي ناصرالدين شاه حاكم اصفهان بود. او ميگفت: «ـ من از كسي ترسي ندارم، فقط از نگاههاي اين آخوند ايلاتي (= جهانگيرخان) ميترسم.
13
ظل السلطان كه ميخواست به جاي مظفرالدين شاه وليعهد شود، وارد اصفهان ميشود كه مردم آن سامان را با خود همراه سازد و مخفيانه نظر سران ايلات و عشاير را جلب ميكند كه عليه مظفرالدين شاه اقدام كند.
ابراهيمخان كلانتر به او ميگويد كه اگر بخواهي ايل قشقايي را به كمك طلبي بايد جهانگيرخان را با خود همراه سازي.
ظل السلطان نامه به جهانگيرخان ميفرستد، جواب نميگيرد. ابراهيمخان كلانتر، حاكم دهاقان و شوهر عمة خان و پدر گلندام را واسطه ميكند. خان او را نيز رد ميكند و پاسخ نميدهد.
14
ظلالسلطان از محبوبيت جهانگيرخان در ميان مردم اصفهان خبر داشت. به وسيله او عدهاي پيش خان ميروند و به دروغ ميگويند كه امام جمعه مسجد شاه مريض شده است و از او تقاضا ميكنند كه نماز جماعت فردا را در مسجد شاه او اقامه كند.
وقتي مردم مطلع ميشوند كه جهانگيرخان در مسجد شاه نماز خواهد خواند، تمام سطح ميدان و بازار و كوچهها را پر ميكنند.
خان وقتي وارد ميدان ميشود و چشمش به جمعيت ميافتد، برميگردد و راه مدرسه را در پيش ميگيرد، همه دنبالش راه ميافتند و عدهاي التماسكنان ميخواهند كه خان نماز را اقامه كند.
جهانگيرخان ميگويد: «من، اگر امروز نماز بخوانم، نماز همه خراب ميشود. وقتي جمعيت را ديدم، تكان خوردم. اين تكان تا از من دور نشود، من نميتوانم نماز را اقامه كنم.»
و بدين گونه توطئه و نقشه ظل السلطان كه ميخواست با اقامه نماز از سوي جهانگيرخان، تأييد براي خود بيابد، نقش بر آب ميشود.
در پايان بايد گفت كه موسيقي در نظر حكيم قشقايي دريچهاي براي راز و نياز با مبدأ فيض ازلي بوده است. شايع است كه وي رسالهاي در موسيقي نيز داشته است. گرچه هيچ گونه اثر مكتوبي از وي به دست نيامده است، اما همين شايعه نشان ميدهد كه وي تا آخر عمر از نواختن ساز، اين آلت عشق و طلب دست برنداشت.
Read more!
Posted
5:58 PM
by mehran bahari
قاشقاي ائلينده هالاي اويونجو
بازی هلی در ایل قشقائی
دکتر هاشم محمدی
اشاره:
رقص واژهاي عربي است كه پس از اسلام در ايران متداول گرديد و داراي مفاهيم و كاركردي مغاير با بازيها و حركات موزون آييني است. با وجود اينكه در فرهنگ نواحي عموماً جهت ناميدن اين نوع حركات موزون از عنوان بازي سود ميبرند ولي پژوهشگران و مؤلفان فرهنگ و بر اساس سهوي رايج عنوان رقص را براي معرفي چنين بازيهايي آييني برميگزينند.
بازي و حركات موزون در ميان ايل همانند ساير هنرها، سنتي است كه از ديرباز داراي اهميّت بوده و برخلاف رقصهاي زننده، ريتمهاي خاص و حركات موزوني دارد و تماشاگر با يك نگاه مفتون، وقار و سنگيني اين هنرپيشه زنده ميشود به خصوص كه با سكوتي كامل همراه با حركات موزون دستها و پرش دستمالهاي رنگين و گردش ملايم و گاهي سنگين گرد دايرهاي ميچرخند، جلوة خاصي به ميدانِ رقص ميدهد.
شب هنگام كه پشتههاي بزرگ هيزم بر سنگچيني مرتفع آتش زده ميشود و شعلههاي آن شعاع زيادي را منوّر و روشن ميسازد و زنان و دختران در لباسهاي زيباي محلي (تركي قشقائي) همراه با رقص شعلهها گرد هم ميآيند، بيانگر عشق و علاقة مقدسي است به اين هنر، هنري بازمانده از نياكان خود.
در اين ميدان پرجوش و خروش كه هر آهنگي خاطرهاي را زنده ميكند، حتي كهنسالان و كودكان ايل هم نميتوانند آرام بمانند. گاه زنان مسن با لباسهاي مشكي و زماني مادراني كه كودك خود را بر دوش گرفته و حتي دختربچههاي خردسال از گوشه و كنار خود را به ميدان بازي ميرسانند تا اداي وظيفه نمايند. زنان و مادران كهنسال شركت خود در مراسم زيبا را نه براي تفريح و سرگرمي، بلكه براي انجام وظيفه و به پاس احترام به اين سنت و زنده نگه داشتن آيين و مقدسات خود، آن بهجا ميآورند.
انواع بازي در ايل قشقائي
الف: چوببازي كه با آهنگ جنگنامه (نوعي آهنگ حماسي) اجرا ميشود و مخصوص مردان بوده و بين دو گروه كه حالت رقابت وجود داشته باشد، بسيار جالب و شورانگيز است.
در اين بازي كه حركات دست و پا ميبايست با آهنگ ساز و دُهُل مطابقت داشته باشد، نياز به تحرك زياد و تمرين و تيزهوشي و فراست دارد. فردي كه «پايه دفاعي» در دست دارد و چه فردي كه «چوبدستي محكمي» براي زدن ضربه در اختيار دارد، بايد با حركات سريع و چابك خود به همراه ريتم و آهنگ رقص، مبارزات خود را ادامه دهد. جنگنامه از آهنگهايي است كه ناخودآگاه مردان ايل را از پير و جوان، كوچك و بزرگ به تكاپو و دفاع و مبارزه ميطلبد.
ب: بازي هَلَي (هالهاي): (Hāli) يا(Halei)
اين بازي زنانه است و انواعي دارد ولي مردان محرم نيز گاهي در آن شركت ميكنند.
در اين نوع بازي اطراف آتشي بزرگ به صورت هالهاي رنگين حلقه زده و با دستمالهاي زيبا و رنگارنگ، زن و مرد، پير و جوان به همراه ريتم آهنگهاي نواختهشده حركات دست و پا را تنظيم ميكنند.
زيبايي اين حركات در جلوه و سنگيني و وقاري است كه در حين حركت رعايت ميكنند. لباسهاي زيبا پوشيده و حركات آرام و متين و سر به زير بودن آنان از مشخصات اين حركت است.
بازي هَلَي با آهنگهاي مختلف تغيير ميكند و به نامهاي گوناگون و روشهاي مختلف اجرا ميشود كه متداولترين آنها عبارتاند از:
1ـ هَلَي سنگين (Halie- Sangin)
اين بازي از وقار و سنگيني خاصي برخوردار است. بسيار آرام و حركات دست و پا متناسب با آهنگ و مخصوص سالخوردگان و مادراني است كه در آرزوي روزهاي خوش عزيزان خود بودهاند. ميدان بازي بسيار وسيع و آهنگ رقص با وجود آرامي، هيجانآور است و حركات دست با نوايِ ساز و حركات پا با ضربههاي نقّاره (دُهُل) جابهجا ميشود.
2ـ يورقا هَلي (Yorgā – Halie) yorğa
از انواع بازيهاي زنانة هَلَي است و چون ريتمي تند دارد جابهجايي و حركات دست و پا سريع و چرخش به گرد آتش و ميدان با سرعت بيشتري است به همين جهت افراد مُسن كمتر در آن شركت ميكنند. كلمه يورقا (يورغا) در زبان تركي قشقائي به معناي تند و تندروي است.
3ـ لَك يا لَكي (Lak – Laki)
از انواع ديگرِ هَلَي است كه در آن گامها بزرگتر و بلندتر برداشته ميشود. سرعت حركت بيشتر از هَلي سنگين است. حركات دست با حركات پا، يك توازن كلي دارند و بايد جابهجايي دست و پا با ضربههاي نقّاره (دَُهُل) باشد. در واقع حركتي متوسط بين هَلي سنگين و يورقا است و لك هم به همين معني است.
4ـ هَلي اُوچْ باسما (Ōch –(ich) Basma)
از نمونههاي ديگر بازي هَلَي كه پس از هر سه حركت پا، دستها براي لحظهاي در حركت چهارم ثابت و ساكن ميشوند و همزمان با سكوت آهنگ، پس از سه حركت دست و پا و دستمال يك توقف كوتاه ميكنند و مجدداً اين اعمال تكرار ميشود. اوچ يا ايچ به معناي عدد سه و باسما به معني حركت و در معناي كلي سه حركت و سه جنبش و بعد درنگ كوتاه است.
5ـ هَلَي بِش باسما (Besh- Bāsma)
از انواع بازي هَلَي كه پس از پنج حركت پا، دستها يكنواخت به سمت بالا ميايستند. از بين اين پنج حركت پا، سه تا به سمت راست و دو تا به سمت چپ است. بِش در زبان تركي قشقائي به معني پنج و عدد پنج است و به معني همان پنج حركت است.
فلسفة بازي موزون هَلي
محل بازي ميدان وسيع و بيشتر در دشتها و كنار مرغزارهاي سرسبز و پر از گُل و شكوفه است.
سنگچين دايرهاي شكل كه در آن هيزم ميريزند و آتش ميزنند. در قديم هيزم اين آتش چوب درختان خوشبو و معطر بود و براي روشنايي بهتر و متصاعد شدن بوي خوش گردو در آتش ميريختند و بيشتر جوانترها و خانوادهها اين كار را انجام ميدادند. اين سنگچين در مركز و وسط ميدان قرار دارد.
ابتدا باندي مسن (50 تا60 ساله)وبلند قامتي، با دو دستمال در دست، آرام و موقر به سوي ميدان به حركت درميآيد. متانت و اُبهت راه رفتنش همه را به تحسين واميدارد. چون پير و مريدي كه سالكان را به خود مجذوب ميكند. در چند قدمي سنگچيني كه هنوز آتش نيمسوزي دارد ميايستد. نگاهي به اطراف خود مياندازد و منتظر نواختن صداي طبل نوازنده ميگردد.
زنان و دختران ايل كه با لباسهاي زيبا و رنگارنگ خود در سيه چادر بزرگي مجتمع بودهاند، به تدريج با صف مرتب و زيبايي به او ميپيوندند و كمكم در اطراف سنگر يا همان سنگچين به شكل دايرهاي كامل شروع ميشود.
دايرهاي كه گويي فلك با پرگار خود، طبيعي، زيبا و رنگارنگ ترسيم نموده است و مركز دايره با گرمي و زيبايي و شعلههاي رنگارنگ آتش به خود ميبالد. آهنگ هَلَي شروع ميشود. ابتدا هَلَي سنگين نواخته ميشود تا جمعيت به تدريج آماده شوند و پس از آن هَلَي متوسط شروع ميشود كه پاها محكمتر به زمين كوبيده شوند و دستها با سرعت بيشتري به هوا پرتاب گردند.
كوبيدن پاها در زمين سركوبي شيطان و نفس امّاره و سركوب كردن تمايلات شيطاني و خواهشهاي نفساني است كه از ناسوت و ناسوتيان است و بالا بردن دستمالها و دستها نشانة طلب نفس مطمئنه از ملكوت و ملكوتيان است. آنها از صاحب السماوات ميخواهند كه روح الهي بر دستمالهايشان بدمد و در هنگام پايين آمدن، ارواح طيبه را نثار جامعه و اطرافيان خود بنمايند.
صاحب السماوات در زبان تركي قشقائي «گؤك تاري» (Goeck tari) نام دارد كه در هنگام طلب بركت و بخشش و رحمت بهويژه نزولات آسماني به حضرت او متوسل ميشوند.
سرعت نواختن ضربات ساز و دُهُل بيشتر ميشود و آهنگ هيجانانگيزتر. دايرة زنان كوچكتر ميگردد و همگي در اطراف سنگر به صورت فشرده جمع ميشوند و طوافوار با آهنگ هَلي تند تا آخرين لحظه دور سنگر و سنگچين آتش ميچرخند.
تماشاگران ايلي در چادرهاي اطراف، غرق تماشا و لذت از ديدن چنين صحنههايي به وجد ميآيند. صحنهاي كه هيچ صنعتگر و هنرمند خلّاقي جز خالق يكتا و بيهمتا نميتواند بيافريند.
هلي يا هَلاي نوعي از بازيهاي آئيني در ايل قشقائي است كه به خاطر گرايش به آسمان و ملكوتيان تصويري از ماه (هلال يا هاله اطراف ماه) را در روي زمين به نمايش ميگذارند.
سنگچينِ مركزِ ميدان، نماد ماه و دايرهاي را كه بازيگران تشكيل ميدهند همانند هالة ماه است. در زبان تركي قشقائي، آي به معني ماه و (له) به معني با و همراه ميباشد. بنابراين (آيله) يعني با ماه و آنچه همراه ما باشد.
بعدها كلمة (آيله) به شكلهاي: هايله، هاله، هالاي و هَلَي تغيير يافته است و رايج گشته و هنوز هم در زبان و ادبيات تركي و فارسي كاربرد دارد.
خرمن غلات را هم به خرمن ماه تشبيه ميكنند و به عمل خرمنكوبي هم هالاي (هَلَي) گويند.
پس هالاي يا هَلَي دو معني دارد، يكي هاله يا خرمن ماه كه در اطراف ماه قرار ميگيرد و به همين دليل اطرافيان و هواداران يك فرد را هم هالاي (هَلَي) گويند.
و ديگري خرمن گندم و جو و امثال اينها و به معني خرمنكوبي كه بيمناسبت با كوبيدن و سركوب كردن نيست و در اصطلاح كوبيدن تمامي اميال شيطاني انسان كه به صورت رقص متظاهر گشته است.
در بيان ايدههاي آئيني و نظرات اسطورهاي و بيان هنري انسان شرقي و بهويژه در هند و نزد آرياييها و عارفان ايران و به طور كلي تفكر شرقي بازيهاي منطقهاي نقش اساسي دارند.
شيوا “Shiva” خداي كهن وِدايي، رقصيدن به شادي و غم را دوست داشت.
در اين حركات موزون گاه تنها و گاه با همسرش همراه بود. شيوا به هنگام رقص نماد حقيقت جهان فرورفته در هالهاي از نور و با جمعي از ارواح همراه ميشد و به گردش چشمي، اهريمنان و ارواح ناپاك را به هنگام رقص با قدرت روحاني خود تسخير ميكرد.
نيروهاي نهان در اين نوع رقصها عبارتاند از: 1ـ آفرينش 2ـ ابقاء 3ـ توجه به آرامش جاوداني 4ـ سركوب نفس امّاره و تمايلات نفساني 5ـ رسيدن به حقيقت و مبدأ اصلي.
منابع:
1ـ زبان تركي قشقائي، اسدالله مرداني رحيمي ـ شيراز، انتشارات راهگشا، 1380.
2ـ اساطير هند، ورونيكا ايونس، ترجمة باجلان فرخي ـ تهران، انتشارات اساطير، 1377.
3ـ قاشقائي لوحه لري، حسين دوزگون ـ زنجان، انتشارات زنگان، 1377.
Read more!
Posted
8:29 AM
by mehran bahari
قاشقاي يوردوندان توركجه لايلالار
بيژن اژدري٬ بولوردي وئبلاگيندان
دئييرلر بير زاماني موللانصرالددين نامه يازيرميش دوستلرينه٬ آشينالرينهּ هئچ كس نامه سينين جوابيني وئرميرميش يا هئچ كس نامه سيني در حقيقت اوخوميرميشּ اؤزي مجبور اولورموش نامه نين قولونجون (؟) چكيرميش موشترييه٬ اؤزو اوردا نامه يي اوخويه
ايندي بيز ده بير موددتدئ مشغول-ي وئبلاگنويسي يه گּ اوخونمير يا چوخ آز اوخيرلر٬ مجبوره گ اؤزوموز نامه يي كي مطلبي كي يازيريگ اؤزوموز اوخويه گ دا
بو هفته نيي مطلبي قيزلر لالاسيديּ نوه لريميز ايچين لالا (؟) كي ننه لري بيله لرينه لالا دييير
دیر زمانیست که من بر این باور بوده و هستم: تا زمانیکه خانم های دیار ما دارای حقوق برابر نباشند، مشکل فرهنگی در این جامعه هم حل نشده و جامعه تکامل نخواهد یافت..
از مادری باحق ناکامل ،معلمی کامل، برای فرزندانش نمیتوان، توقع داشت..
اکنون به گوش دخترانم میخوانم ،تا قدر آزادی بدست آورده ما را برای خود گرامی بدارند... بدانند که باید از نعمت آزادی پاسداری کنند : بدانند که آزادی به آسانی دست نیامده ،پس با جان و دل او را گرامی بدارند.. در این بخش از وبلاگم، بخشی از اشعار سروده خودم را جهت لالای، مادران نوه هایم که با، نی هفتبند چوپانی خودم، همراهیش میکنم، برای فرزندانشان لالا گویند .. تا از دوران مهاجرتمان، بدنبال آزادی، برای آیندگانمان بیادگار بماند ....
براي شنيدن اصل تركي لالاها به اينجا كليك كنيد
لايلالاري دينله مك اوچون٬ بورايا تيخلايين!
پری
سبزه قيزيم... قشنگ قيزيم....
لالا لالا .. پری نازيم
تیوکئ قره .. خوشرنگ قيزيم...
لالا لالا پری نازيم
باد-ئ صبا قشنگ قيزيم..
لالا لالا کومجه قيزيم
لالا دیره م لالان گلير
اوزاخ یولدن ایلینگ گلير..
پروانه اول گولدن گوله
لالا لالا پری قيزيم
پرواز ائله چؤلدن چؤله
لالا لالا .. پری قيزيم
سن آزاده ینگ٬ باغلئ ده يیله ینگ
لالا لالا پری نازيم
قره گیيمه٬ داغلئ ده يیله ینگ
لالا لالا ٬ قشنگ قيزيم
ثریا
گؤزينگ آبی ٬ توکينگ سارئ
حئیران سنه دونیا وارئ
لالا، لالا .... قشنگ قيزيم
لالا لالا .. ثوری نازيم
سن بیر ايلديزه ن
شرقدن چالدینگ غربه ساره
لالا، لالا... قنشنگ قيزيم
لالا لالا ثوری نازيم
لالا دیره م لالان گلير ..
اوزاخ یولدن قومینگ گلر..
پروانه یه نگ، گولدن گوله**
پرواز ائله٬ چؤلدن چؤله..
هئچ زنجیره باغلئ ده يیله ینگ
قره گیمه٬ داغلئ ده يیله ینگ..
لالا لالا سارئ قزم
گول ته دونیا سنه گووله
آغلامه يي قوته ر، یالانچیلاره قالا...
Read more!
Posted
8:23 AM
by mehran bahari
او سحرگاهدان نه گشته (گئچدي)
در آن سحرگاه چه گذشت
بیژن بهادری کشکولی
"در آن سحرگاه چه گذشت" نوشته بیژن بهادری استاد بزرگ و خوش نام نقاشی که با به تصویر کشیدن حوادث این داستان در کنار متن داستان اثر فوق العاده زیبایی را خلق کرده است .
دختر جوانی که به جاده ی دور می نگرد تاشاید قورخماز همسرش از راه برسد طرح روی جلد این کتاب است و سرگذشت مردی بنام (قره گوله ) و حوادثی که برای او رخ می دهد ، انسان را تحریک می کند تا بداند سرنوشت قره گوله چه می شود .
آنجا که دو دوست ائلدئرم و قورخماز قدم در راه سختی می گذارند. یکی برای گرفتن انتقام و دیگری برای جبران محبت دوست خودُ حوادثی را خلق می کنند . این کتاب یکی از ماندگارترین کتاب های ایل قشقایی است چرا که اثر قلم موی سحر آمیز آقای بهادری آن را در یادها ماندگار کرده است . ناشر این کتاب انتشارات نوید شیراز می باشد.
Read more!
Posted
4:02 PM
by mehran bahari
جمعیت جوانان ایل قشقائی
قشقائی ائلینینگ گنجلر توپلومو
این وبلاگ مکانی است برای اطلاع رسانی در مورد فعالیت های فرهنگی جمعیت جوانان ایل قشقائی. این جمعیت در سال 1379 فعالیت خود را آغاز کرد. هدف از تشکیل این NGO توسعه فرهنگی و اجتماعی مردم ترک زبان جنوب ایران تحت عنوان قشقائیها می باشد.
امید است با حمایت مردم و مسوولان ، بتوانیم از پتانسیل های موجود در فرهنگ مردمی همه اقوام کشور در جهت پر بار کردن فرهنگ ملی خود استفاده نمائیم.
Read more!
Posted
4:00 PM
by mehran bahari
راضيه كاظمي كراني- قاشقاي يوردو
راضيه كاظمي كراني 26 اسفند 1361 در روستاي صحراي باغ از توابع شهر لار- طايفه عمله تيره كراني- بدنيا آمد. نوشتن را از 10 سالگي با انشانويسي و داستان نويسي آغاز كرد. از سال 1380 شروع به خواندن كتابهاي تركي كرد و الفباي لاتين زبان تركي را نيز فرا گرفت وي سرودن اشعار تركي را به طور جدي از تابستان سال 1384 آغاز كرده است. ايشان اشعاري نيز به زبان فارسي سروده اند.
Raziye Kazemi Koranı isfendiñ 26 günü, 1361 yillinde Sehra-ye Bağ kendi, Lar şehriñ tevabesinda Emele'niñ Koranı tiresinde doğuldu. Kazemi yazdıgı 10 yaşarlıgden, inşa ve dastanınan başladı. Sora Türkçe elefbasını ergendi. Türkü kitabları oxudu. Kazemi şiir soylamagı 1384 yilliñ yayında başladı:
Sen Araz çayından geçmemişeñ sen سن آراز چاييندان گئچمه ميشنگ سن؟
Körpeleriñ etteginde yaymamışeñكورپه لرينگ اتگينده يايمه ميشنگ سن؟
Ayrılığa qana sebri çox ellimآيريليغا قاناه صبري چوخ ائليم
Döndüg içi bir körpü vurmemişeñ senدوندوگ ايچي بير كوپرو وورمه ميشنگ سن؟
Dine dine de ki seni satdılarدينه دينه دئ كي سني ساتديلار
Hürmetiñi boyun ardına atdılarحرمتينگي بويون آردينا آتديلار
Özleri ve yaşıl yanan gözleriاوزلري و ياشيل يانان گؤزلري
Çadırleri kend etdiler qoyunları satdılarچادرلري كند ائتديلر قويونلاري ساتديلار
Kim döşledi senin torpağını ataكيم دوشله دي سنين تورپاغين آتا
Dedü ged ged o uzaq yollaraدئدي گئد گئد او اوزاق يوللارا
Dalınca aşıqınen sazı yollaramدالينجا آشيقينن سازي يوللارام
Çölden yolla ara düşen dağlaraچولدن يوللا آرا دوشن داغلارا
****
Qaşqa çemen bağçasiniñ almasıقاشقا چمن باغچاسينين الماسي
Çölden dağa yüreğimiñ parasıچولدن داغا اؤرگيمين پاراسي
İnanma ki bir gün senden ayrılamاينانما كي بير گؤن سندن آيريلام
Çağırınen çörek yüreğimin faydasıچاغيرينن چوره گ اوره گيمين فايداسي
Menden sora bu bağ o bu üzümlerمندن سورا بو باغ– و بو اؤزوملر
Gelinlerin ağ boyunu o düzümlerگلينلرين آق بويونو و دوزوملر
Menden sora vefa kimsede görmeمندن سورا وفا كيمسه ده گؤرمه
Qardaş olmaz mene özgelerقارداش اولماز منه اؤزگه لر
Meni qovduñ olduz olañ göylereمني قوودونگ اولدوز اولانگ گؤيلره
Yere vurdiñ el tapmayam ellereيئره ووردونگ ال تاپمايام اللره
Bezenmiş gelin tek gözel iy varıñبزنميش گلين تك گوزه ل ايي وارينگ
Yel eseydi tutiyañı gözlereيئل اسه ايدي توتيانگي گؤزلره
Read more!
Posted
11:02 AM
by mehran bahari
تورك ائليميز- تورك قادينلاريميز: تورك ايليميز-تورك خاتونلاريميز
Read more!
Posted
9:06 AM
by mehran bahari
در باره جمعيت جوانان ايل قشقايي
قشقايي ائليني دريا قياس ائد.
دير هنگامي است در پي گمشده اي هستيم و بي قرارتر از هر لحظه جستجويش مي كنيم و مي خواهيم بدانيم كيستيم و از كدام ايل و تباريم ؟
آري ما از ايل قشقايي هستيم و از اينكه نسلي از اين ايل پرافتخار هستيم بيش از پيش به خود مي باليم.
همان ايلي كه در حماسه جنوب در مقابل ظلم و ستم اشغالگران بيگانه با شجاعت ايستادگي كرد و از ناموس و وطن پاسداري نمود.
ايلي سرافراز با ديرينه اي كهن ، با كوله باري از تجربه ، با مردماني پاك ، دلير و شجاع چون صولت الدوله ، شاعراني اديب و با ذوق چون ميرزا مآذون و يوسفعلي بيگ.
هنرمنداني بزرگ چون نكيسا ، حبيب اله گرگين پور ، محمدحسين كياني ، بيژن بهادري و ...
فرهنگ و آداب و رسوم اين ايل بزرگ با گذشت ساليان طولاني هنوز هم بدون هيچ گونه تغيير يا تحريفي پابرجا است .
از مردانش چه بگويم كه شكارچيان آهوان دشت و صحرا هستند و زنانشان كه چون شير در غياب مردانشان چرخ زندگي را به دست گرفته و مي چرخانند. اما فكر اينكه روزي اين امانت استوار نياكانمان در اين هجمه فرهنگي به دست فراموشي سپرده شود ، بسيار دردناك و آزار دهنده است.
پس در اينجا به تمام فرهيختگان و جوانان ايلي و عشايري اعلام مي كنيم كه هر چند زادهي ايل نيستيد ، يا در دامن طبيعت بزرگ نشده ايد ايلمان به همه ي ما نياز دارد.
پس به ياري خداوند باري تعالي و به همت شما فرهيختگان و جوانان ايل در اين جمعيت گرد هم مي آييم و فرهنگمان را حفظ و جاودان مي كنيم.
تاريخچه جمعيت جوانان ايل قشقايي
جمعيت جوانان ايل قشقايي به طور رسمي در 28/8/79 به همت جمعي از جوانان قشقايي شروع به فعاليت نمود.
اولين فراخوان عمومي اين جمعيت در بهمن ماه 79 برگزار شد و 155نفر عضو اين جمعيت شده و شروع به فعاليت كردند . اكنون جمعيت داراي 5000 نفر عضو در سطح استان مي باشد.
اين جمعيت در مهر 83 توسط سازمان ملي جوانان به ثبت رسيد كه تاريخ صدور اعتبار نامه 17/3/83 به شماره 1603/6789/م مي باشد.
محدوده فعاليت جمعيت در سطح ملي مي باشد و ثبت بين المللي جمعيت در مرحله نهايي مي باشد.
جمعيت در شهرستانهاي زرقان ، كازرون ، فيروزآباد و گچساران داراي شعبه است و در ديگر شهرستانهاي استان فارس نيز در حال تأسيس شعبه مي باشد.
شعبه تهران نيز در حال راه اندازي مي باشد ، جهت اطلاعات بيشتر مي توانيد به سايت زير مراجعه فرماييد: www.hoghooghche.blogfa.com
اسامي اعضاي هيات موسس جمعيت جوانان ايل قشقايي
آقايان: عبدالكريم شيباني ، فرهاد جهانگيري ، داود مرادي قرقاني ، بهرام سامي كشكولي .
خانم ها : زهرا حاتمي و فتانه مرادي قرقاني .
اسامي اعضاي شوراي مركزي كه به مدت يك سال بر اساس انتخابات مجمع عمومي انتخاب مي شوند:
1- فرهاد جهانگيري 2- رويا حسن زاده 3- فتانه مرادي قرقاني 4- محسن كريمي 5- رسول هنر زاده
اسامي بازرسين جمعيت كه جهت نظارت بر نحوه فعاليت شوراي مركزي مي باشند و از طرف مجمع عمومي به مدت يك سال انتخاب مي شوند:
1- سپيده كريمي فرد 2 – صغري مرادي كشكولي
اهداف جمعيت
*ارتقاء سطح فرهنگي ، اجتماعي مردم ايل قشقايي با حمايت از ارزشهاي فرهنگي ، زبانها ، گويش ها و ...
* تلاش در جهت سازماندهي و تأمين شرايط سازنده براي مشاركت موثر و فعال فرزندان ايل قشقايي در مسائل اجتماعي ، فرهنگي و اقتصادي خويش.
* حمايت و هدايت به اسكان هاي خودجوش و داوطلبانه عشاير.
* گسترش فعاليتهاي پژوهشي در ايل قشقايي به ويژه تحقيقات كاربردي با جلب مشاركت دانشگاهيان و نهادهاي خصوصي.
* ايجاد زمينه مناسب براي پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي در ايل قشقايي.
*ايجاد نوآوري در سبك زندگي عشاير با توجه به خواست و نياز و باورهاي اجتماعي عشاير و با مشاركت آنان.
*استفاده از قابليت هاي جوانان ايل قشقايي براي دستيابي به اهداف سازنده مانند شركت در فعاليتهاي فرهنگي ، اجتماعي و علمي .
مجموعه زير گروههاي فعال جمعيت جوانان ايل قشقايي
- گروه تئاتر
- گروه تحقيق و پژوهش
- گروه ورزش
- گروه محيط زيست
- گروه بهداشت
- گروه شعر
- گروه حقوقي
اقدامات انجام شده
*برگزاري كلاس زبان تركي ( توسط استاد اسدالله مرداني )
* اردوهاي علمي – تفريحي.
* برگزاري اولين شب شعر قشقايي.
* برگزاري جشنواره هاي مختلف ( هفته ميراث فرهنگي ، جشنواره زنان عشاير در ممسني ، شركت در نمايشگاه بين المللي ، جشنواره توانمديهاي زنان عشاير فارس – جشنواره NGO ها- نمايشگاه هفته كودك حقوق بشر و ... )
* نشست با مسؤولان صدا و سيماي استان فارس و مقامات استاني جهت حل مشكلات عشاير .
* برپايي نكوداشت يكصدمين سال فعاليت هنري محمدحسين كياني.
* برگزاري كنسرت امين آقايي، ۱۳۸۴.
*برگزاري و ساماندهي جشنواره و نمايشگاههاي عشايري در تعطيلات نوروز در مكانهاي پاسارگاد، نقش رستم ، بيشاپور و فراشبند.
* چاپ نشريه ياغيش.
* اجراي طرح پيشگيري از اعتياد از جمله برگزاري مسابقات واليبال در طايفه فارسيمدان.
* اجراي طرح هاي پژوهشي مختلف.
* برگزاري كلاسهاي مختلف موسيقي ، نقاشي ، خوشنويسي ، صنايع دستي و ...
منابع مالي جمعيت
1. برگزاري كلاسهاي مختلف 2. عرضه محصولات فرهنگي . 3. حق عضويت.
حق عضويت را مي توانيد به شماره حساب 72384 قرض الحسنه جاري جمعيت جوانان ايل قشقايي نزد بانك ملي شعبه 15 خرداد شيراز واريز نماييد .
آدرس دفتر جمعيت : شيراز – خ بيست متري سينما سعدي – كوچه 6 ( كوچه روبروي بيمه دانا ) – پلاك 225
تلفن هاي تماس: 2347564 و 2331104- 0711
منتظر حضور سبزتان در جمعيت جوانان ايل قشقايي مي باشيم.
Read more!
Posted
10:24 AM
by mehran bahari
فستیوال فرهنگی قشقایی در منطقه ییلاقی کاکان
جشنواره فرهنگی قشقایی ، توسط جمعیت جوانان ایل قشقایی در منطقه یایلاقی (ییلاقی؟) چشمه سلام ، در مجاورت روستای کاکان به تاریخ جمعه ۲۷/۵/۸۵ برگزار گردید. در این برنامه تعدادی از هنرمندان و شاعران ترک و نیز علی سهرابی نماینده سابق مجلس، حضور داشتند.
ازساعت ۹ صبح و در هوای دل انگیز آن منطقه کوهستانی با نواختن آهنگ "سحر آوازی" برنامه های جشنواره آغاز شد . سپس موسیقی محلی "ساز و نقاره" و رقص "هالای" اجرا شد. متاسفانه تنها چند نفر از جوانان در این برنامه شرکت کردند و مخصوصاْ هیچکدام از خانمهای شرکت کننده در این مراسم در این جشن شرکت نکردند. شاید علت عدم رغبت به رقص هالای در این مراسم ُ نبود آشنایی و صمیمیت فامیلی بین خانواده های شرکت کننده بوده است.
پس از آن ابراهیم کهندل پور و امین آقایی به اجرای تعدادی از آهنگ های کلاسیک قشقایی پرداختند. علی رغم شایعاتی که پیش از جشنواره بر سر زبانها افتاده بود که کهندل پور و آقایی قصد دارند تعدادی از آهنگهای جدید خودشان را در این مراسم اجرا کنند ، باز هم همان آهنگهای تکراری سابق اجرا شد.این آهنگ ها از این قرار بودند :
"باشی پارا بوز دومانلی قارلی داغ"
"دورنا"
"اویان"
"سلام"
از دیگر خوانندگان این مراسم ، الله قلی گرگین پور بود.
تعدای از شاعران نیز اشعاری را قرئت کردند از جمله :
عوض الله صفری کشکولی که به نظر من ترکی گوی ترین شاعر فعلی قشقائیست ، چرا که کلمات و اصطلاحات مورد استفاده ایشان نشاندهنده تسلط ایشان به زبان ترکیست.
محسن رجایی پناه و دانشور ، اشعار طنز خود را ارائه دادند.
داوود حان حسن آقایی ، شعری طولانی و حماسی را خواند.
آقای کاویانی نیز که با شعر "آنا" شناخته می شود ، ضمن معرفی کتاب جدید خود "اگر مادر نمی مرد" گزیده ای از اشعار خود را بازخوانی کرد.
در این مراسم تعدادی از کودکان بر روی پارچه ای طولانی نقاشی کردند و به برگزیدگان آنها جوایزی اهدا شد.
شاخه محیط زیشت جمعیت جوانان قشقایی که اخیراً فعال شده است نیز تحت نام "طبیعت گؤزچؤلری توپلومو" Tabiat Gozculeri Toplumu-TGT، شعارها و جملاتی در باره حفظ محیط زیست بر بروی پارچه نوشته و در محل نصب کرده بود که مورد توجه شرک کنندگان قرار گرفت. در انتهای مراسم نیز با توزیع تعدای کیسه زباله در بین خانواده ها آنها را تشویق نمودند ، تا ضایعات مواد خوراکی و آشغالهای ریخته شده در محل را جمع آوری نمایند ، تا به محل مناسبی انتقال داده شوند.
مهمترین دستاورد این برنامه ، اجرای برنامه ها به زبان ترکی بود. در واقع مجری توانای برنامه آقای فرهاد جهانگیری که دبیر انجمن جوانان قشقایی نیز می باشند با اجرای خوب خود وتسلطی که به ادبیات ترکی داشتند ، باعث ایجاد این حس اعتماد به نفس در میان جوانان و خانواده های شرکت کننده در مراسم شدند ، که زبان ترکی تنها برای محاوره و شعر نیست ، این زبان قابلیت رسمی شدن را دارد ، تنها مستلزم اراده و باور همه نخبگان فرهنگی مردم ترکزبان می باشد.
سخنرانی آقای علی سهرابی نیز جالب توجه بود.ایشان در سخنان خود به زبان ترکی که بسیار مورد تشویق شرکت کنندگان قرار گرفت ، بر لزوم حفظ و ارتقا ، زبان ، ادبیات ، موسیقی ، رقص و لباس اصیل قشقایی تاکید کردند ، و نسبت به تضعیف ارزشهای فرهنگیمان ابراز نگرانی کردند.
امید است با برگزاری هر چه بیشتر اینگونه مراسم و جشنواره ها و فعالیت های فرهنگی مؤثر در مسیر دستیابی به اهداف متعالیمان گام های بزرگتری برداریم.
Read more!
Posted
10:02 AM
by mehran bahari
صولت الدوله قشقایی را بشناسیم .
در سال 1324 قمری رسماً به عنوان ایل خانی ایل قشقایی منصوب شد. صولت الدوله در دوره پنجم و هشتم قانون گذاری از طرف مردم جهرم به مجلس راه یافت ، اما به موجب لایحه ای که علی منصور وزیر کشور تهیه و تنظیم نمود و به مجلس داد نمایندگان خود فروخته به دستور اربابان خود بدون هیچ گفتگویی در شهریور ماه 1311 به اتفاق آراء آن را تصویب و از وی که در آن زمان در زندان رضا شاه بود سلب مصونیت نموده و سه ماه بعد در سن 59 سالگی به زندگی او خاتمه داد.
این اولین سلب مصونیت در تاریخ مجلس ایران است.
صولت الدوله در زندان با همان لباس و کلاه مخصوص قشقایی بسر می برد . او در سخن گویی بی پروا بود و اکثراً به اولیای مملکت ناسزا می گفت .
ناصرخان قشقایی که جوانی باهوش و زیرک بود ، سعی می کرد که در این جنجال ها اسباب زحمت بود شرکت ننماید . علت مرگ صولت الدوله را هم معلول این می دانند که پزشک احمدی دژخیم زندان که در شغل خود تجربیاتی نداشت میزان سمی که به وسیله انژکسیون استعمال نمود خیلی شدید بود ، به طوری که این اولین قربانی یعنی صولت الدوله قشقایی در حال نماز خواندن سکته کرد و پهلوی ( رضا خان) را از نگرانی بیرون آورد . اما دکتر کردستانی که پس از معاینه جسد صولت الدوله قشقایی گفته بود که مرگ او ناشی از تزریق آمپول سم بوده او را متهم به جنون و هذیان گویی کردند.
جسد پاکش را در امامزاده عبدالله مقبره خانوادگی آنها دفن نمودند.
در 11 سپتامبر 1915 وزیر مختار آلمان نامه ای به صولت الدوله نوشت و در این نامه وطن پرستی او را ستود و همراه با تحفه ای که برای او فرستاده وی را به ادامه مبارزه اش تشویق نمود .
صولت الدوله قشقایی با شنیدن اعطای امتیازات شاه نالایق به استعمارگران دلش به درد و غیرتش به جوش آمد و نسبت به آنان نفرت پیدا کرده طغیان نمود و قربانی همین استعمارگران و وطن فروشان داخلی شد.
صولت الدوله قشقایی در برابر دیکتاتوری جون رضا خان هیچگاه سر تسلیم فرود نیاورد و تا آخرین لحظه از حقوق خود و ملت ایران دفاع نمود .
ما امروز بازماندگان صولت الدوله هایی هستیم که با استقلال و آزادی یک عمر زندگی شرافتمندانه کردند و در مقابل هر طالمی چه داخلی و چه خارجی سر تسلیم فرود نیاوردند و با آنها جنگیدند . امروز نیز جوانان اصیل قشقایی راه صولت الدوله ای را ادامه خواهند داد که 130 سال پیش در این خاک متولد شد و تا آخرین لحظه زندگیش مردانه در مقابل ظلم و ستم ایستاد و از حقوق مستضعفان دفاع کرد .
Read more!
Posted
7:05 AM
by mehran bahari
قشقایی ائلنی دریا قیاس ائد
چالخانور، چالخانور برقرار اولور
آغور ائل بو شئعر وئبلاگيندان آلينيبدير
بیر بوینگ عالمدر عارِفنگ خوابی
حققیقت خوابوندا اعتبار اولور
گوینونه دنیانونگ خوب و-خرابی
پرده-يي غئیبدن آشکار اولور
گورسه ددیلر باطن گوزده تمامی
وِئردیلر ذئهنمِه بیر بیر کلامی
قشقایی ائلِنِنگ نظم-و نظامی
بیر مدّت بیر بیردن تار-و مار اولور
بی پاسی پاداردر٬ پادار بی پا
بی تمنّالَر اولوب صاحب تمنّا
ائلدَه بیر الخانی ائل بَگی بَرپا
دایماً دورودوت گیر وادار اولور
دئرِلَر دور يئری خواب-و خیالدان
نئکبَت گَچدی بو طایفادان٬ بو ائلدن
دِمادِم ور عرشِ اوج جلالدان
داراب خان کوکَبی آشکار اولور
مأذون کردگارا حمد-و سپاس ائد
فکرَه گدمَه٬ ترکِ خوف-و هراس ائد
قشقایی اِئلِنی دریا قیاس ائد.
چا لخانور، چالخانور برقرار اولور
Read more!
Posted
2:38 PM
by mehran bahari
گئده ن آغور ايل- مرتضي قلي خان ايل بيگي قشقايي
ايل بزرگ مهاجر- مسعود طاهري
موسيقي هر قومي به نوعي بازگو کننده گذشته آن قوم نيز مي باشد و شايد بتوان موسيقي را چکيده ی خاطرات تلخ و شيرين اقوام دانست.
موسيقي اصيل قشقايي عموماً غم انگيز است و با بکارگيري ملودي هاي غم انگيز و سوزناک به بيان خاطرات و دردهاي قومي مي پردازد که در طي قرن ها در به دري و خانه به دوشي شاهد ظلم و ستم حاکمان و ناسازگاري طبيعت ستيزه گر بوده است. خاطراتي که يادآور حزن و ماتم و در به دري هاي هميشگي آنان است. خاطراتي که تداعي کننده سال هاي تبعيد و قتل عام هاي بيرحمانه حاکمان جبار است. غم سنگيني که در آهنگ ها و ملودي قشقايي ها به چشم مي آيد شايد به اين دليل است که در وراي اکثر آهنگ هاي اصيل قشقايي ها حکايتي از غم و اندوه هميشگي آنان خفته است. يکي از سوزناک ترين و غم انگيز ترين اين آهنگ ها و ملودي ها آهنگ گدن آغور ائل ( ايل بزرگ مهاجر) است که يادآور آوارگي و در به دري ايل قشقايي با قريب يکصد هزار خانوار در گذشته اي نه چندان دور است. در سال 1239 هـ.ق پس از مرگ جاني خان قشقايي ايلخاني قشقايي يکي از پسرانش به نام محمد علي خان ايلخاني و پسر ديگرش مرتضي قلي خان ايل بيگي قشقايي شدند. محمد علي خان در زمان کوتاهي چنان قدرت و اعتباري در فارس به دست آورد که باعث حسادت و بدبيني حاکم فارس يعني حسينعلي ميرزا فرمانفرما يکي از پسران فتحعلي(شاه) شد. او براي در امان ماندن از توطئه در سال 1245 هـ.ق با يکي از دختران فرمانفرما ازدواج مي کند ولي حاکم روز به روز به ايلخاني بدبين تر مي شد، چون فکر مي کرد ايلخاني قصد براندازي او را دارد. در اين بين وزير ايالت فارس يعني ميرزا محمد علي مشير الملک به آتش نفاق و بدبيني دامن زده و اوضاع را وخيم تر مي کرد. سرانجام در سال 1247 هـ.ق فرمانفرما ايلخاني قشقايي را دستگير و باغ و قصر خانوادگي اش، باغ ارم، را مصادره کرد.
مرتضي قلي خان ايل بيگي قشقايي حاضر نشد تن به مذلت بدهد، بنابراين دستور داد ايل قشقايي به طرف کرمان حرکت کند و از ايالت فارس خارج شود. وقتي فرمانفرما از قضيه مطلع شد فوراً محمد علي خان را آزاد و از او خواست که مرتضي قلي خان را از اين تصميم منصرف گرداند. ولي محمد علي خان پس از آزادي به ايل و مردمش پيوست.
قريب به يک صد هزار خانوار قشقايي به طرف کرمان حرکت نمودند. والي کرمان از ايل و بزرگانش به گرمي استقبال نمود.(زيرا در آن زمان تعداد خانوار هم از لحاظ نظامي و هم از لحاظ اقتصادي ارزش شايان توجهي داشت.) اما فتحعلي شاه پس از اطلاع از موضوع طي نامه اي به فرمانفرما از او خواست که به هر طريق ممکن قشقايي ها به فارس برگردانده شوند.
در 1248 هـ.ق فرمانفرما به همراه 15000 تفنگچي براي مذاکره و بازگرداندن قشقايي ها شيراز را به قصد کرمان ترک کرد. ولي ايلخاني قشقايي سوگند خورد تا زماني که مشير الملک وزير ايالت فارس است نه او و نه ايل قشقايي قدم به فارس نخواهند گذاشت. فرمانفرما ناچار مشير الملک را عزل کرد. ايلخاني حاضر به بازگشت شد و از مرتضي قلي خان و ساير خوانين خواست به طرف فارس حرکت کنند. ايل قشقايي به طرف فارس حرکت نمود.
در راه بازگشت 2000 سوار مسلح قشقايي به فرماندهي مصطفي قلي خان ( برادر کوچکتر ايلخاني ) براي کمک به سرکوب شورش علي نقي خان سرتيپ که در ارگ کرمان پناه گرفته بود، اعزام مي شوند. اما در اين درگيري مصطفي قلي خان که يکي از شجاع ترين و بي باک ترين چهره هاي ايل قشقايي بود ، کشته مي شود. غم از دست دادن مصطفي قلي خان در ديار غربت قشقايي ها را در سوگ و ماتمي سنگين فرو برد.
يک سال در به دري و آوارگي دل ها را افسرده و غمگين کرده بود. مرگ مصطفي قلي خان نيز که در شجاعت و دلاوري در ايل بي نظير بود، بر غصه ي آوارگي افزوده شد.
اين حزن و اندوه و حکايت آوارگي و در به دري ايل در آن دوران به صورت آهنگ سوزناکي درآمد. قريب به دو قرن از اين ماجرا مي گذرد، ولي هنوز آهنگ گدن آغور ائل براي قشقايي ها يادآور آوراگي و در به دري و هجرت است.
قره داغلار يول وئرينگ چيخه م باشينزا
من قوربانم تورپاقينزا٬ داشينزا
مارال اولام٬ ايچه م٬ قونام دشينزه
باخام گره م يار ائللره هاردادور
باشي پارا پارا بوز دومانله قارله داغ
دامنينن قونان آغور ائل نيجه اولده
دامنينن گئده ن آغور ائل نيجه اولده
ترجمه
اي کوه هاي سياه راه بدهيد تا به قله ها برسم
من به قربان خاک ها و سنگ هايتان
پرنده باشم و پرواز کنم و به سينه تان بنشينم
نگاه کنم ببينم ايل دوستان کجاست.
اي کوه های مه آلود و پوشيده از برف
ايل بزرگی که از کنارت کوچ می کرد چه شد؟
ايل بزرگی که بر دامنت اطراق مي کرد، چه شد؟
منابع :
- کوچ نشينان قشقايي فارس- بيرابرلينگ
- کوچ با عشق شقايق ها- منوچهر کياني
Read more!
Posted
2:23 PM
by mehran bahari
درگذشت يادگار صولت الدوله ملك منصور خان قشقايي
قشقايي عمره سر اولده گچده
http://ghashghaei.mihanblog.com
درگذشت يادگار صولت الدوله ملك منصور خان قشقايي تمامي قشقايي را عذادار كرد . ما نيز كه از جامعه ايل قشقايي هستيم در غم از دست دادن اين عزيز عذاداريم . درگذشت اين بزرگوار را به همه ملت ايران بخصوص ايل بزرگ قشقايي و خانواده اين عزيز از دست رفته تسليت گفته بقاي عمر بازماندگان را از خداوند منان خواستاريم .
Read more!
Posted
1:37 AM
by mehran bahari
ميرزا مأذون قشقايى
يا على! ياعلى! شاه-ى لو كشف
يا على! ياعلى! شاه-ى لو كشف Ya Əli! ya Əli! şah-i ləv kəşəf!
موبارك تاجينا تبارك الله Mubarək tacına təbarək əllah
وصى-يى موصطفا٫ سيرر-ى من عرف Vəsiyy-i Mustafa, sirr-i mən ərəf
حققه عين اليقين٫ كوفره ايشتيباه Həqqə eyn əl-yəqin, küfrə iştibah
لامكان مولكونده گنج-ى عيززتن Laməkan mülkündə gənc-i izzətən
كورسويه لاييقن٫ عرشه زينتن Kürsüyə layiqən, ərşə zinətən
قلمه قوووتن٫ لؤوحه سرخطن Qələmə quvvətən, lövhə sərxətən
جبراييل اوستادى٫ مورشيدن بالله Cəbrayıl ustadı, mürşidən billah
سهمين لرزه سالدى عرش-ى كئيوانا Səhmin lərzə saldı ərş-i keyvana
ذوالفقارين رؤونق وئردى ايمانا Zülfəqar'ın rövnəq verdi imana
ياندى آتشكده٬ سيندى بوتخانا Yandı atəşkədə, sındı butxana
ملك تحسين ائتدى٫ حق احسن الله Mələk təhsin etdi Həq əhsən allah
Read more!
Posted
3:51 PM
by mehran bahari
اولین نشست دانشجویان قشقایی دانشگاه هرمزگان
اولین نشست دانشجویان قشقایی دانشگاه هرمزگان در روز پنجشنبه ۴/۱۲/۸۴ در پردیس دانشگاه هرمزگان با حضور پرشور دانشجوبان قشقایی برگزار گردید.
این جلسه با تلاوت قرآن توسط آقای جعفر خلیلی آغاز شد و سپس آقای امین خسروی از تاریخچه قشقایی و از دلاوریهای این ایل گفت.
سپس از اهداف برگزاری این نشست ها که قرار شد تداوم داشته باشد و از برنامه هایی که قرار است انجام دهند سخن به میان آورد.
در ادامه جلسه دانشجویان به معرفی خود پرداختند و نظرات و پیشنهادات خود را ارائه دادند.
در این جلسه با توافق اعضا آقای امین خسروی به عنوان دبیر و هماهنگ کننده جلسات معرفی گردید.
آقای رشید پناهی به عنوان روابط عمومی آقایان و خانم منظر الماسیان روابط عمومی خانم ها انتخاب گردیدند.
مقرر شد یک تیم سه نفره آقایان شریف داوودی ،رامین یزدان پناه و جعفر خلیلی برای تهیه اساسنامه اقدام کنند.
همچنین در این جلسه برای تهیه یک نشریه به نام اِلسون(Elsavan) به سردبیری آقای بهنام رضائی به صورت گاهنامه توافق گردید.
اعضای شرکت کننده در این جلسه به شرح زیر می باشد:
نام ونام خانوادگی- طایفه- محل سکونت- رشته تحصیلی
رشید پناهی- عمله،قتلو -شیراز- مکانیک
عباس پیراسته -عمله،بهمن بیگلو -فیروزآباد- کشاورزی
جلال نجفی -عمله، شبانکاره- فیروزآباد- صنایع
رضا الماسیان -عمله،قره قانی -شیراز- برق
بهنام رضایی -دره شوری،جانبازلو -شهرضا -مدیریت بازرگانی
جعفر خلیلی -شش بلوکی،علمدارلو -فراشبند -مدیریت بازرگانی
رامین یزدانپناه -شش بلوکی،علمدارلو -فراشبند -مکانیک
مهدی میرزایی -عمله،موصلو -شیراز -مکانیک
شریف داوودی -فارسیمدان -یاسوج -کشاورزی
علی بیاتی نیا -عمله.سکز- لار -مدیریت صنعتی
یاسر افشاری پور -دره شوری -نور آباد -عمران
نیما رحیم زاده -دره شوری،قجابیگلو -گچساران- مکانیک
امین خسروی -عمله،کهواده -فیروزآباد -ریاضی
مجتبی ریحان نژاد -دره شوری -گچساران -صنایع
حمیده احمدی -مرودشت -مشاوره
طاهره فارسی- فارسیمدان -مرودشت -زمین شناسی
بهناز قهرمانی -عمله،نمدی -فیروزآباد -مدیریت صنعتی
سولماز عباسی -کشکولی -فیروزآباد -ادبیات فارسی
زینب عشقی -عمله، نمدی -فیروزآباد -مدیریت گمرک
سکینه اسدی زاده -دره شوری -نورآباد -مدیریت صنعتی
فاطمه محمدی -گله زن -کوار -عمران
منظر الماسی نیا -عمله، قره قانی -شیراز -کشاورزی
منصور بلاغی اینانلو -اینانلو -فسا -مدیریت صنعتی
فیض الله رستمی -صفی خانلو -فراشبند -برق
محمود کنعانی خواه -شش بلوکی -آباده -کشاورزی
در ضمن جلسه آتی این انجمن در تاریخ ۱۱/۱۲/۸۴ برگزار خواهید گردید. از علاقه مندان دعوت به عمل می آید.
Read more!
Posted
9:50 AM
by mehran bahari
کینه محمدبهمن بیگلی نسبت به زبان و فرهنگ ترکان!
علت و عمق کینه محمدبهمن بیگلی نسبت به ترکان قشقائی و زبان و فرهنگ آنان!
محمدبهمن بیگلی و برادر کثیفش بهمن بهمن بگلی از خود فروخته ترین و کثیف ترین مهره های تاریخ ترکان قشقائی هستند و بوده اند. محمدبهمن بیگلی این، مردم و زبان مادری فروش، آنچنان سوابقش ننگین است که تنها در تحت حاکمیت جانیان پلیدی همچون کفتاران در قدرت کنونی میتوانست دوباره خودش را مطرح کند. در میان ما قشقائی ها ضرب المثلی رایج است که میگویند «مشه خاله السا، تیلکی بیگ (بگ) اولار» هرگاه که در سایه حاکمین مستبد صحنه از انسانهای شریف و پاکباز خالی باشد آنگاه مکاران و پست فطرتان میدانداری میکنند.
فقط تیتروار به بخش ناچبزی از سوابق محمدبهمن بیگلی و برادر کثیفش بهمن بهمن بگلی هرزه اشاره میکنم تا به علت و عمق کینه این جانی نسبت به ترکان قشقائی و زبان و فرهنگ این مردم که در تضاد با روحیه اینگونه حقیران و حقارت است آشنا شوی .
1) این موجود کثیف از سن بلوغ که مصادف با اواخر حکومت رضاخان قلدر بود به خدمت دستگاه جاسوسی انگلیسی و حکومت دست نشانده اش توسط مهتر سفارتشان در تهران، همان رضا قاطرچی، معروف به میرپنج در آمده و در توطئه های آن دستگاه بر ضد ملل ساکن ایران فعالانه شرکت میکند. به همین دلیل با سرنگونی و محو این مهره بیگانه در 1320 محمد بهمن بگلی توسط فرزندان صولت الدوله که خود با استفاده از فرصت مدفون شدن رضا قلدر از تبعیدگاه به میان ایل برگشته بودند احضار میشود اما از آنجا که این، مزدور، بشدت فرصت طلب و دریوزه و حقیر است به التماس و زاری و پابوسی افتاده و به این شیوه از مجازاتی که در آنزمان در اصل همان گلوله برنو حقش بود تخفیف گرفته و فقط به او در حضور مردم خفت داده میشود و او محکوم میشود که مدتها دست بسته و پابرهنه به همراه اردوی فرزندان صولت الدوله و در جلوی اردو حرکت کند. این حکم در میان سلحشوران ایلی از هزار بار مردن نیز سختر و دردآورتر است.
2) با خروج مهتر سفارت انگلیس از صحنه سیاست و تضعیف موقعیت انگلیس در صحنه سیاست ایران، محمد بهمن بگلی این سگ درگاه قدرت کم کم به خدمت سرویس های خدماتی فدرت آمریکا در آمده و از معروفترین مهره های اصل چهار ترومن در میان قشقایها شده و پس از کودتای ننگین 28 مرداد 1332 محمد بهمن بگلی و برادر کثیف اش بهمن بهمن بگلی با شقاوت و دریدگی در کنار ژاندارمها و سپس ساواک تعرض گسترده ای را در همۀ حوزه ها حیات ترکان قشقای شروع کرده و عملآ عرصه زندگی را به کام زنان و مردان غیور ترکان قشقائی تنگ و تلخ می نمایند.
با شروع اولین حرکتهای اعتراضی به حاکمیت ترور و تحقیر بعد از کودتا که از میان سلحشوران ترک در جنوب و توسط شیر زنان و شیر مردانی از جمله زنده یادان حیدر و بوستان و خوردل، دشتی و مسیح و... در اوایل دهه چهل خورشیدی و با پیوستن نیروهای مبارز تبعیدی زنده یادان بهمن قشقائی و ایرج و عطا کشکولی به اوج می رسد، ژاندارمری و ساواک و مهره های سرسپرده مزدور در میان ایل از جمله محمد بهمن بیگلی و بهمن بهمن بگلی مرتکب جنایاتی بیشمار شده که از تشکیل گشت هایی از نیروهای محلی و شکنجه و توهین دستگیر شدگان و تحقیر و توهین به جنازه کشته شدگان این جنبش و تحریک ژاندارمها و ساواک به تعرض به زنان خانواده های مبارزین برای درهم شکستن روحیه مبارزین و از پای درآوردن آنان می توان نام برد.
اما خوشبختانه مبارزین قبل از آنکه از پای درآیند برادر هرزه و مزدور و ناموس فروش محمدبهمن بیگلی، بهمن را به شیوه ای که شایسته اش بود به سزای اعمال ننگین اش میرسانند. مبارزین این مهره سرسپرده را دستگیر و بند بند استخوانهابش را شکسته و او را در حالت نشسته در معبری عمومی قرار داده و آنگاه یک سر نی غلیانی را به سر آلت تناسلی این مردم و زبان مادری فروش و سر دیگر نی را در دهان مزدورش وصل می کنند تا درس عیرتی بر متعرضین به حریم ایلی شان شود.
با سرکوبی وحشیانه این جنبش مردمی، که از جمله با همکاری و دسیسه عوامل محلی از جمله برادران بهمن بگلی میسر شد، حکومت پان فارسیست و فاشیست میرپنج دوم با تمامی امکانات خود برای نابودی روحیه سلحشوری، زبان و فرهنگ و زندگی قشقائی ها، وارد میدان شد. هدف حکومت از این تهاجم در این منطقه علاوه بر نابودی هویت ملی ترکان و دیگر ملل غیر تاجیک، برای جلوگیری از شکل گرفتن جنبش های چریکی چپگرا در این مناطق بود. در آنزمان یکی از رایجترین شیوه های مبارزاتی در سراسر جهان و بویژه در کشورهای نظیز کوبا و الجزایر و ویتنام و چین مبارزه مسلحانه پارتبزانی بود. منطقه قشقائی ها هم از لحاظ طبیعی و هم بدلیل نارضایتی اجتماعی گسترده و عمیق، مساعد اینگونه حرکت بود. بدلایل فوق حاکمیت در پی نابودی اساس زندگی قشقائی ها برآمد.
محمد بهمن بگلی با سابقه ننگینش مجری این سیاست شد، وی سیستم آموزش عشایری را که اولین و اصلی ترین وظیفه اش جاسوسی و کنترل دورافتاده تربن و غیرقابل دسترسترین نقاط کشور بود را سازمان داد. یکی از اصلی ترین وظیقه معلمین و کارمندان این موسسه برخلاف ادعای محمد بهمن بگلی و همدستانش در آن سیستم جمع آوری اطلاعات و اخبار از تمامی وقایع و نظرات و حتی عادی ترین گفتگوهای محل خدمتشان بصورت کتبی و ارسال آن به مرکز (ساواک) بود، این دستگاه بظاهر آموزشی علاوه بر اینکه صحبت کردن به زبان ترکی دانش آموزان را نه تنها در سر کلاس درس حتی در خانه و اطراف چادرهای مدرسه در بین قدغن کرده و متخلفین از این قوانین غیر انسانی را به شدت مجازات میکرد محصلین را ملزم به خبرچینی از خانه و خانواده می نمود که خوشیختانه در موارد زبادی با مقاومت روبرو میشد.
محمد بهمن بگلی در چاپلوسی و دریوزگی تا بدانجا پیش رفته بود که بخش عمده ای از کلاس ها را صرف آموختن اشعاری در وصف محمدرضا و فرح میرپنج (شاه و شه بانو) میکرد. تمامی افرادی که در این کلاسها بوده اند این اشعار را بیاد دارند این شعر خوانی در وصف شاه و خانواده اش و در مواردی در وصف زبان فارسی و تاریخی که این باند جعلی کرده بودند نیز شامل میشد. نمونه ای از اشعار مسخره این حقیران در وصف فرح «........... شه بانو فرح گل دسته ، میون گلها نشسته/ شه بانو فرح شاد شد، گلهای ما باز شد.......».
محمدبهمن بیگلی بارها در تجمعاتی که با حضور سران حکومت وقت برگزار مینمود، اعلام مبکرد که از فرزندان مشتی یاغی زبان نفهم انسانهای مطیع و فرمانبردار ساخته است که با تمام وجود در خدمت شاه و دولت خواهند بود.
3) به دلایل فوق توده های مردم که کینه عمیق این مزدور را به دل داشتند در روزهای سرنگونی حکومت محمدرضا میرپنح در بهمن ماه 1357 به خانه محمدبهمن بیگلی در شیراز حمله کردند، خانه محمدبهمن بیگلی این روباه کثیف، در دو سویش درب داشت، دانش آموران و معلمین و توده های قشقائی از دربی که از حیاط خانه و به طرف خیابان بود به داخل خانه برای دستگیری محمدبهمن بیگلی هجوم می اورند، او با مشاهد متعرضین از همسر جوانترش (دو همسر دارد که یک سن همسر دومش از فرزندانش از همسر اولش جوانتر است و درضمن این همسر را از میان دانش آموزان جوان همین مدارس برگزیده) میخواهد که لخت شده و با پوشش حوله حمام در مقابل تظاهرات ظاهر شده و بگوید که در خانه تنهاست و اگر کمی صبر کنند ، وی لباس پوشیده و درب خانه را به روی تظاهر کنندگان میگشاید. چون مردم نیز در آن سالها برای چنین ادعاهای حرمت قائل بودند، به وی فرصت پوشیدن میدهند در این فرصت محمدبهمن بیگلی از دست مردم عاصی از ظلم و تعدی و جنایات وی، که برای مجازاتش آمده یودند تا همچون برادرش به سزای اعمالش برسانند، از درب رو به کوچه در پشت خانه فرار کرده و به خانه آیت الله دستغیب پناه برده و این ملا نیز که میدانست وجود این مهرگان برای بقای حکومت پلید روحانیت ضروری و حیاتی است او را به تهران فرستاد تا او را پس از کشتارهاو اعدامهای دهه اول انقلاب و با ایجاد جو سکوت به میدان آورده و به خدمت دستگاه توهین و تحقیر مجددآ بکار گمارند. محمدبهمن بیگلی فقط از خشم مردم قشقائی در تهران مخفی شده بود.
این مهره کثیف علارغم تلاش نیروهای باستان پرست از جمله وزیر فرهنگ خاتمی و نیروهای سرکوبگر نظام اسلامی و نیز تلاش معدود همدستان کثیفش در سیتم به اصطلاح آموزشی اش هرگز نتوانسته در میان مردم برای خودش حیثیتی کسب کند و هر کجا نیز در جمعی حضور یافته علارغم سرکوبها و کشتارها و جو رعب و وحشت باز مورد تعرض واقع شده و به همین دلابل است که همه را دشمن میداند.
جالب است بدانی که فرزندان همسر اولش بشدت با او مخالفند.
سیستم جاسوسی محمدبهمن بیگلی بعد از سرنگونی خاندان میرپنج و پس از برکناری معلمین با گرایشات مردمی و ملی مجددآ در خدمت حاکمین کثیف اسلامی قرار گرفته تا به ادامه وظیفه محوله بپردازد.
Read more!
Posted
9:37 PM
by mehran bahari
امجگله- امجكلي داغي
(کوه سرخ. کوهی واقع در جنوب منطقه تنگ چوگان کازرون شهر باستانی شاپور سلسله ساسانی)
کوه زيبايمان انقدر زيباست که وصفش به قلم نمی ايد. کوهی بلند و صخره های بلند اما قله اش همانند دشت ،دشتی صاف و قشنگ...
از بالايش کوه دنا پيداست، دنای که قله اش افتخار زاگرس نشينان است. فاصله ميان اين دو کوه به فاصله ميان سردسير و گرمسير طايفه کشکولی (قشقايی)ايست. جالب اينجاست که کوههای سرحدی را در بالای کوه گرمسيری (کوه سرخ) می توان ديد و ياد ياران، ياد رفتگان ،ياد مردان سرافراز ايلمان ،ياد شير زنان ايلمان را در خاطره زنده کرد.
کوه سرخ حتی مانند مادری مهربان که به بچه هايش شير می دهد دارای دو پستان است. که نامش را هم رويش نهاده اند، امجگله (به ترکی هم به همين مفهوم است) عجايب روزگار است، دو چشمه به فاصله يک متر اما يکی تلخ و ديگری شيرين. هر وقت که به کوهمان رفته ام ،آبش را نوشيدم آبی که در تورات و انجيل مظهر تعميد است را به صورتم زده ام و خستگی راه را از تن بدر کرده ام . برکتی که تمامی حيوانات از ان بهرمند می شوند ،حال يا اشرف مخلوقات يا کوچکترين موجودات. وای خدای من ! زمستانی انجا بودم ،هوای بارانی صاف شد. افتاب گرم گرمسيری تابيدن گرفت، رنگين کمان معروف که نشانه صلح خداوند با زمين است ، خودنمای می کرد. تپه سر سبز روبرويمان بخار می کرد واقعا بخار می کرد بخار از ان زبانه می کشيد. ساعتها به تماشا نشستيم و لذت برديم...
بادامهای کوهی گل کرده، صدای نک دارکوبی بر درخت بلوط که طنين انداز کوه می شود همانند صدای تيشه ای تنها که شنونده را فقط به ياد فرهاد کوه کن می اندازد. وای خدای من چه کرده ای !!! اين طبيعت را تمامی اجدادمان ديده اند و لذت برده اند ورفته اند... وای خدای من تو را سپاس به خاطر اين لحظه ها!!! ...
قطعه های برگزيده از شعر تيمور گردانی
ددم الله کوه سرخ داغ کمهر و کاکاندان اوجادور
امجگله سوينگ اشکفت طاق بستاندان اوجادور
کوه سرخ پياگاهلرنگنه دها تفنگ تاقلاماز
گچلرنگ پرکلاماز پازانلارنگ باقلاماز
سنه باخنده او گينلار گنه يادمه ديشيلار
چاره يوخوم, اه چکيرم, ايکی گزلرده جوشيلار
Read more!
Posted
5:13 PM
by mehran bahari
در شهرستان فیروز آباد در استان فارس اکثریت قشقایی ها ساکن هستند
محله هایی در شیراز هستند که اکثریت ساکنان آن ترک قشقایی هستند
هم اکنون دیگر قشقایی ها مثل سابق در قشلاق و ییلاق زندگی نمی کنند و عوامل متعدد باعث شده است که آنان به شهرنشینی روی آورند.
در شهرستان فیروز آباد در استان فارس اکثریت قشقایی ها ساکن هستند و بعد از فیروزآباد شهرستان های فراشبند, آباده, کوار, سمیرم هم دارای ساکنان قشقایی هستند.
این در حالیست که نباید فراموش کنیم که از قشقایی ها در جای جای ایران می توان مردمی را پیدا کرد که هر کدام بنا به دلایل شغلی یا غیره پراکنده شده اند. به عنوان مثال محله هایی در شیراز هستند که اکثریت ساکنان آن ترک قشقایی هستند .
به همین شکل در دیگر شهرهای ایران هم می توان ردی از قشقایی ها را دید.
Read more!
Posted
5:07 PM
by mehran bahari
چهره های ماندگار ایل
میرزا مأذون قشقایی
میرزا محمد ابراهمیم"فرزند سید علیرضا "معروف به"میرزا مأذون قشقایی"در سال 1246 هجری در میان ایل چشم به جهان گشوده ودر سال1313 ه.ق.در شیراز وفات کرده است.مزارش در بقعه شاهزاده منصور واقع است که در دوره ستم شاهی تخریب گردیده است."میرزا مأذون"به سه زبان عالم اسلامی ترکی و فارسی و عربی شعر سروده است ودیوان قابل توجهی دارد که نسخه خطی آن در سال 1301 استنساخ شده واکنون در دست است. بهره ای از این دیوان را مرحوم شهبازی در سال 1367 (حدود 200صفحه)در مجموعه "قشقایی شعری "گنجانده است.میرزا مأذون هم درانواع و اوازن شعر کلاسیک ترکی طبع آزمایی کرده و قصاید و غزلیات و ترجیعات و رباعیات لطیفی سروده است وهم در انواع شعر عاشقی،ترکتازی ها کرده است.در هردو گونه شعرمیرزا مأذون،منبع اصلی اخذ قوت و الهام وی از قرآن کریم و احادیث نبوی است و تسلط استادانه و ماهرانه وی به سرچشمه های عرفان اسلامی سبب شده است که دراین اشعار تملیحات بسیار زیبا و استادانه ای به کار گیرد که به ویژه در تحمیدیه ها ونعت ها و مناقب سروده هایش فراوان به چشم می خورد . اشعار حماسی میرزا مأذون ،پرشور و حال و آثار تغزلی و غنائی وی غرق در لیریسم جاندار و زنده حالی است که برای بحث پیرامون بدایع آنها مجال وسیعی بایسته است
: صولت الدوله قشقایی
اسماعیل خان قشقایی،صولت الدوله،سردارعشایر،فرزند داراب خان،ایل بیگی ایل قشقایی که درسال 1252خورشیدی متولد شد.وی از پیشگامان جنبش مشروطیت ایران بود.صولت الدوله با هدف استقلال وتمامیت ارضی مملکت و حاکمیت ملی در حساسترین لحظات وارد فعالیت سیاسی و مبارزه مسلحانه شد.صولت الدوله از مخالفان سرسخت انگلیس بود وازآنها نفرت داشت و از مداخله آنها در امور ایران فوق العاده متأثر بود.وبارها با قشون انگلیسی و وابستگان آنان به جنگ پرداخت وی دردوره پنجم وهشتم قانون گذاری ازطرف اهالی جهرم به مجلس راه یافت. سردارعشایر از سن17 سالگی وارد خدمات دولتی ودرسال1324رسمأ به ریاست ایل قشقایی منصوب شد. وطن پرستی وعشق به ایران از وی چهره ای ضد استعماری ساخته بود که به استناد اسناد وزارت امور خارجه انگلیس همواره شیوه مخالفت سیاست انگلیسها در ایران داشته واز موانع اصلی آنان برای تسلط در منطقه فارس محسوب می شده است.بیت زیر بارها در سخنانش بارها تکرار شده است
ترک مال وترک جان وترک سر در طریق عشق،اول منزل است
اهمیت صولت الدوله به عنوان وزنه ای مهم درموازنه قدرت جنوب ایران گاه تا حدی بود که به استعفا و تغییر وزرا در تهران می انجامید.وی سرانجام در سال 1311در سن 59 سالگی در زندان قصر تهران به طرز مشکوکی به قتل رسید پس از وی نیزپسرانش از عوامل موثردر موازنه قدرت و سیاست جنوب ایران محسوب می شدند.نام وی همواره در ذهن تاریخ ایران به وطن پرستی باقی خواهد ماند
: حکیم جهانگیرخان قشقایی
حکیم جهانگیرخان قشقایی یکی از ستارگان درخشنده حوزه حکمی و عرفانی قشقایی است و او را می توان حلقه اتصال بین حکمای سا بق و معصار دانست.پدر حکیم جهانگیر خان قشقایی،محمد خان از طایفه دره شوری،تیره جانبازلو و مادرش بی بی فاطمه از اهالی دهاقان است. حکیم جهانگیرخان در ابتدای زندگی خود به تبعیت از مادر از همراهی طایفه در کوچ خودداری واوایل عمر را در مکتبخانه دهاقان تحصیل نمود و با تحصیل مقدماتی تا سطح خواندن و نوشتن آشنا گردید . سپس به تبعیت از پدر تا نزدیک چهل سالگی در ایل،با آداب و رسوم و کوهپایه های اطراف سمیرم و بروجن زندگی خود را سپری نمود . وی علاوه بر اشتغال به دامداری و کشاورزی به موسیقی سنتی شایق بود و تبحر خاصی در نواختن تار داشت . سالی به هنگام ییلاق و قشلاق که ایل به نزدیکی اصفهان خیمه می دند بعضی از افراد ایل از جمله مرحوم جهانگیر خان برای رفع حوائج وتدارکات مایحتاج یک ساله خود راهی اصفهان شدند در بازارچه چهارسوق مقصود اصفهان حکیم جهانگیر خان با همای شیرازی ملاقاتی می نماید که این ملاقات زندگی حکیم را وارد مرحله تازه ای می نماید.استعدادهای خدادادی و ایمان و صفات نیکوی پدر ومادر و تاثیر مثبت زندگی ساده در دامان طبیعت تا به سرعت گامهای بلند در زمینه تکامل معنوی و روحی و تسلط بر علوم را بردارد و در مدت کوتاهی به درجه استادی در علوم فقه ،فلسفه،عرفان ،ریاضیات ،و هیات رسد واخلاق ،ایمان،تواضع،بیان،شیواو زندگی زاهدانه همگی موجب شد تا محل تحصیل وی یعنی مدرسه صدر ومسجد جارچی رونق خاصی پیدا کرد.. مرحوم جهانگیر خان مدت چهل سال در مدرسه صدر اصفهان ساکن و مشغول تدریس فقه وحکمت و...بود عده کثیری از بزرگان و علما زیر دست وی تربیت شدند .آیت ا... حاج سید حسن بروجردی ،شهید سید حسن مدرس ،رحیم ارباب اصفهانی ،اقا ضیاءالدین عراقی ،میرزا علی اقا شیرازی (استاد شهید مطهری)،اقا شیخ مرتضی بن ملا اقا جان طالقانی(استاد علامه محمد تقی جعفری)،سید حسن اقا نجفی قوچانی و...از جمله شاگردان وی بودند. حکیم جهانگیرخان قشقایی زندگی شریف خود رابا تدریس و ارشاد و عبادت به پایان برد ودر شب یکشنبه 13رمضان سال 1328 قمری به سرای باقی بشتافت و در قبرستان تخت فولاد،پشت تکیه سید محمد ترک دفن گردید
Read more!
Posted
5:03 PM
by mehran bahari
معرفی چند تن از معروفترین افراد ایلی:
امام قلی خان فرزند اله وردی خان:
سردار بزرگ صفوی از تبار قشقایی ها, در قلمرو حکمرانی خود قدرت و تسلط کامل یافت و تا حدود بندر پیش رفت به طوریکه در سراسر خاک فارس .سال 1031 هجری جزایر قشم و هرمز را از پرتغالی ها گرفت و از مغرب کهکیلویه لارستان و بنادر جنوب در دایره تسلط وی بود . او همیشه 25 تا 30 هزار سوار زبده و جنگاور در اختیار داشت .
قباخ قلی خان قورت:
بیگلر بیگی نادر شاه والی مملکت فارس که فدای دسیسه ها و توطئه های خانواده کلانتر فارس شد.
جانی خان قشقایی:
کریم خان زند به اولین ایلخانی قشقایی فرمان ایلخانی گری عطا کرده مشارالیه که جانی آقا نام داشت از نجیب زادگان طایفه شاهیلو بود . فرزندان جانی آقا از وزرای کریم خان بوده اند . کریم خان همه جا با اسماعیل خان و حسن خان معتمد السلطان همراه و همسفر بود و در کلیه امور با وی مشورت می کرد . جانی خان قشقایی تا سال 1234 مردم ایل قشقایی از بیدادگری های آغا محمد خان به تنگ آمده بودند . از آن زمان به بعد فتحعلی شاه جانی خان قشقایی را به مقام ایلخان گری ایالات جنوب انتخاب نمود و این حکم موجب شد که ایل قشقائی به نام یک واحد سیاسی در صحنه های اجتمائی ایران درخشیده و در جریانات سیاسی نقشی داشته باشد.
مصطفی قلی خان لشکر آرا:
متولد 1314 که در سن 32 سالگی هنگام فتح ارگ کرمان کشته شد وی فرمانده نیروی 2000 نفری طایفه عمله قشقائی است که شرح رشادتهای او در نیروهای جنوب داستانها دارد.
مرتضی قلی خان قشقائی:
اولین کسی که نیروی 2000 نفری (گارد جاویدان قشقائی) را به وجود آورد و هیچگاه از فرمانروای فارس اطاعت نکرد و سر انجام به دستور فتحلی شاه و خیانت آقا بابا خان مازندرانی وی را به قلعه پرگان گشانده درها را بستند و ناجوانمردانه او را به طرز فجیعی به قتل رساندند.
محمد علی خان ایلخانی فرزند جانی خان:
که به علم و دانش به خصوص عرفان علاقمند بود وی با میرزا شفیع وصال شیرازی ارتباط صمیمانه داشت. قبر شیخ اقطع در پیر بناب توسط ایشان ساخته شده است . کشته شدن دو پسرش مرتضی قلی خان و مصطفی قلی خان موجب مرگ وی در 1268 میشود و در پائین قبر مرادش شیخ اقطع مدفون است.
محمد قلی خان قشقائی:
قهرمان و یکه تاز میدان مبارزه با انگلیس در ننیزک بوشهر. بنیانگذار باغ ارم در شیراز و 16 باغ دیگر در فارس . هنرمند خطاط نقاش و علاقمند به فرهنگ و هنر.
سهراب خان فرزند مصطفی قلی خان:
رهبر شبیخون های متوالی در جنگ با انگلیس ها در برازجان و ننیزک و متلاشی کننده قشون سیف السلطنه افشار در راه جنوب کشور که شرح شجاعتهای او را ماذون شاعر بزرگ ایل با بیانی شیوا سروده است
بهادر خان قشقائی فرزند شهراب خان قشقائی:
که در زمان مظفرالدین شاه به لقب بهادر السلطنه مفتخر شد . وی فرمانده جنگ نابرابر با حاج رستم خان بیگلر بیگی لارستان است که ماذون شاعر داستان این حماسه را به سبک جالبی سروده است .
سلطان محمد خان قشقائی:
ایلخانی ادب پرور فرهنگ دوست قشقائی که شاعر بزرگ و گرانقدری چون ماذون را در دربار خود پرورید .
سندن سونرا گئدی ذوق-و محبت
سندن سورنا منسوخ اولدی سخاوت
گل ای کان کرم دریای رحمت
خوب شهسوار خوب تیر انداز ایلخانی
سردار مشروطیت فارس اسماعیل خان قشقائی (سردار عشایر):
که در بدترین شرایط با مستبدین و مخالفان مشروطیت مبارزه کرد و نام خود را جاودانه نمود
عبداله خان ضرغام الدوله:
در 1308 به ریاست ایل قشقائی منصوب شد اما اختلاف زمان پدرش داراب خان با دیگر فامیل و طرفداران آنها ادامه داشت و وصول مالیت با تحریک بزرگان ایل ممکن نبود به همین دلیل اداره ایل در زمان او بسیار مشکل بود .
علمدار خان کشکولی:
اولین شهید راه آزادی در انقلاب مشروطیت در جبهه فترس بود که مردم شریف شیراز به وی لقب (علمدار مشروطیت ) دادند
حاج محمد کریم خان کشکولی:
به نمایندگی از طرف قشقائی ها در مجلس دوم راه یافت و در آنجا علیه تسلط خوانین بختیاری بر شئون حکومت مشروط هشدار داد . تا اینکه توجه حکومت مرکزی به فارس و قشقائی بیشتر شد.
Read more!
Posted
5:03 PM
by mehran bahari
محمدرضا پهلوی: قشقائی ها نباید در کشور من زندگی کنند
قشقایی و حکومت پهلوی
زمان حکومت پهلوی محمد رضا شاه بارها اعلام کرده بود که قشقائی ها نباید در کشور من زندگی کنند
حتی چرچیل هم به روزولت گفته بود: به این قشقائی های لعنتی نمیتوان اعتماد کرد. آنها در جنگ جهانی اول و دوم پدر ما را در آوردند.
سادچیکف سفیر روس در ایران به شاه میگوید: چرا قبل از اینکه کار پیشه وری را یکسره کنید این قشقائی ها را متلاشی نمیکنید? شاه در جواب میگوید: چون قشقائی ها در مرکز ایران هستند و راه فرار ندارند اما پیشه وری در غرب حامیان زیاد دارد
از این موضوع اهمیت ایل قشقائی و ستیز آن با دولت وقت به خوبی مشخص میشود. ستیز با بیگانگان به خوبی مشخص کننده این موضوع است. جنگ با اجنبی ها که شاید عامل اصلی بیرون راندن آنها از ایران وجود همین دلاور مردان ایلیست ولی چرا اکنون از این ایل انگونه که لایق اوست یاد نمیشود
دبیرستان عشایری در سالهای 50 تا 57 از افتخارات شیراز به حساب می آمد. قبولی در دانشگاه در طی این سالها شگفت انگیز بود. قبولی در هر دوره بالای %97 بوده و این دلالت بر اهمیت قشقائی در آن زمان دارد
مردانش شهره آفاق بوده اند و بر ایلی بودن خود میبالیدند, نه اینکه میخواهم گذشته را با حال مقایسه کنم ولی توجه داشته باشید ایل گذشته و حال را با هم مقایسه کنید. صداقت و راستی آن زمان را ورق بزنید ببینید جوانان ما الان همه در دام مواد افیونی گرفتارند. ولی خوب در کنار این مسائل جوانان موفق ما نیز زیاد داریم از جمله آقای مهندس کهندل پور از خوانندگان خوش صدای ایلی که به معرفی او نیز خواهم پرداخت
ببینید چرا الان جوانان بر خود عشایر بودن را عیب میدانند و آن را ننگ بر خود میشمارند؟ چرا فرهنگ قریب به شش قرنی ما باید به دست فراموشی سپرده شود و یا آداب و سنن اصیل ما باید در دل کوهها فراموش شود و با کوچکترین تاثیر شهرنشینی همه به دست خاطره ها سپرده شود. براستی بیائید علت را در خودمان جستجو کنیم.
انشاا... بعد از نوشتن این مطالب میخوام به معرفی وبلاگم به دیگران اقدام کنم.
بیلمزیدیک غصه نه دیر؟ غم نه دیر؟
شاد اوره گه محنت-و ماتم نه دیر؟
یارا نه دیر؟ مرهم نه دیر ؟ام نه دیر؟
ال وئرنده حلقه دوتوب اوزردیک؟
پرواز ائدیب داغ-و داشی گزیردیگ
Read more!
Posted
12:29 PM
by mehran bahari
تحصن ترکهای قشقائی در فرمانداری شیراز
راستش شیرازی هستم ولی به خاطر ارتباط نزدیک با دوستان ترک قشقائی ارادت ویژه ای به این قوم اصیل دارم . نمی دانم خبر دارید یا نه .اینجا قشقائی ها در مظلومیت خاصی بسر می برند.
به خاطر اهانت نابخشودنی و هدف دار روزنامه ایران به ترک زبانان دوستان روز شنبه بدنبال گرفتن مجوز رسمی برای اجرای یک تحسن به فرمانداری شیراز رفتند. سرهنگ سپاه عزیزی (فرماندار) مجوزی دادند برای روز چهارشنبه 10 خرداد ساعت سه و نیم عصر که در تالار سینا و صدرا در خیابان نشاط با رعایت مسائل امنیتی اين نشست بصورت تریبون آزاد برگزار گردد.
علی رغم اطلاع رسانی کامل و هماهنگی نهائی ونامه های متعدد به ارگانهای مختلف جهت حفظ امنيت توسط شخص فرماندار و .... ساعت سه عصر قشقائی با ازدحام زیادی در جلو سالن بودند و متاسفانه قفل و زنجیر بزرگی در درب سالن به چشم می خورد . پس از چند تلفن با مسئولین دانشگاه علوم پزشکی شیراز (سالن متعلق به دانشگاه است ) اعلام کردند که از فرمانداری ساعت دو و نیم تماس گرفته و گفته اند که درب سالن را ببندید و کسی را به داخل راه ندهید .
خلاصه سرتان را درد نمی اورم از ساعت 3 تا حدود 5/5 بیش از 1000 نفر با زن و بچه و متاصبانه به اینجا مراجعه کردند تا انزجار خود از از اهانت روز نامه ایران و بخصوص بی توجهی مسئولین به هویت قومیت ها را اعلام کنند . اما این جلسه را شخص فرماندار منتفی کرد و دوستان با انزجار از بی هویتی مدیران و مسئولین و با شعارهائی دسته جمعی و بالاجبار حدود ساعت 5/5 محل را ترک کردند .
نا گفته نماند که نيروهای انتظامی نیز در سرتاسر خیابان نشاط شیراز حضور داشتند .اما برخورد خاصی از طرفین صورت نگرفت .
سوال من این است :
1-چرا فرماندار شیراز اصلا مجوز صادر کرده که بعد بخواهد لغو کند
2- چرا یک روز و یا دو روز قبل از جلسه این برنامه را لغو نکردند وگذاشتند نیم ساعت قبل از وقت اصلی جلسه اعلام کردند که مردم با تحمل گرما در آنجا پشت در بسته قرار گیرند
3- چرا رسانه ها و خبر نگاران ساکت هستند
4- ایا خبرنگاران وظیفه خود را میدانند و یا اینکه تماما دوره های ویژه ای را برای سانسور دیده اند
5- چرا ارتباط شماها با قشقائی ها کم است
البته ضعف از خود آنها هم هست اما واقعیت این است که این قوم بسیار متعصب و با فرهنگ غنی و اصالت هستند اما در سالهای پس از انقلاب تا حدودی شیرازه مدیریت ایلات قشقائی ها با سیاست های خاص دولتمردان از هم پاشیده است .
از طرفی این بندگان خدا در استانهای فارس - اصفهان -بوشهر - خوزستان با جمعیت زیادی پخش هستند اما یک نقطه تمرکز خاصی ندارند که بتوانند شهری و یا استانی از آن خود بدانند .همین خلاأ و ضعف ارتباط یه جورائی حضور آنان را کم رنگ نشان میدهد .
ولی یک واقعیت است آن اینکه در این استان (فارس ) حدود 5/2 الی 3 میلیون قشقائی وجود دارد و مسئولین واهمه عجیبی را از این قوم دارند و تحت هیچ شرایطی میدانی را حتی برای ازمایش به این سلحشوران جنگ جهانی دوم نمی دهند . حتی از نشست آرام و بی سر و صدای انها نیز واهمه دارند
Read more!
Posted
7:02 AM
by mehran bahari
لغو جلسه اعتراضی ترکان قشقائی در شیراز
فعالان ترک قشقائی، در اعتراض به حملات اخیر شوونیست ها به هویت ملت ترک در روزنامه ایران و در حمایت از اعتراض های مردم آذربایجان ، قصد داشتند جلسه ای اعتراضی در شیراز برگزار کنند. آنها مجوز برگزاری چنین جلسه ای برای ساعت سه و نیم بعد از ظهر دیروز چهارشنبه ۱۰/۳/۸۵ از فرمانداری شیراز گرفته بودند. به همین خاطر از تمام شهرستانهای اطراف شیراز ؛ فیروز آباد ، مرودشت، زرقان و سایر مناطق ترک نشین مردم ، خود را به محل برگزاری جلسه که سالن ابن سینای دانشگاه علوم پزشکی بود رسانده بودند. اما با کمال تاسف درست یک ساعت قبل از برگزاری این جلسه از فرمانداری تماس می گیرند و اعلام می کنند که مجوز صادره ملغی شده است و لذا تجمع کنندگان به هیچ وجه حق برگزاری چنین جلسه ای را ندارند.
فعالین قشقائی نیز برای پرهیز از بروز تشنج و درگیری از مردم میخواهند ، که با آرامش کامل از منطقه پراکنده شوند.
لازم به ذکر است که مطابق معمول ، حضور تعداد زیادی از مـأموران لباس شخصی که تعدادی از آنها به ترکی صحبت می کردند در میان مردم ، کاملاً مشهود بود.
Read more!
Posted
1:25 PM
by mehran bahari
اطلاعیه جمعی از فعالین سیاسی قشقائی در حمایت از مبارزات به حق بخش عظیمی از خانواده بزرگ ملت ترک ایران در آذربایجان
هموطنانِ هم ریشه و همزبان!
قيام ده ها هزار نفری مردم تبريز و دیگر شهرهای آذربایجان در اول خرداد ١٣٨۵ نقطه عطفی در تاریخ مبارزات ترکهای ايران برای دفاع از حقوق پايمال شده انسانی و ملی خويش،عليه جمهوری فاشیستی اسلامی که شوونيزم تات *(فارس) را،نیزنمایندگی میکند، ثبت خواهد شد! مقاله روزنامۀ ايران.نشريه دولتی جمهوری اسلامی با عنوان«چه کنيم که سوسکها سوسکمان نکنند»، به هيچوجه اتفاقی تصادفی نيست. اين ادامه و تشديد سياست تحقير ملل غير تات* است که با رژيم پهلوی در ايران بنياد نهاده شد و جمهوری اسلامی وارث و ادامه دهنده آنست همانگونه که کاریکاتوریست ها ودست اندرکاران ارتباط جمعی این رژیم ادامه دهندۀ راه دلقکانی همچون سیدکریم، فرهنگ ورز نظام شاهنشاهی و شونیستهای (فارس) است.
مردم فلات ایران،هزاران سال در کنار یکدیگر با احترام به زبان و فرهنگ یکدیگر زیسته بودند. رضا خان میرپنج پالانی این قزاق دست پرورده چپاولگران جهانی از هشتاد سال پیش بنای استبداد عجین شده با تبعیض و ستم ملی را بر ملیتهای ایرانی حاکم نمود وطی قتل عامها و سرکوبهای وحشیانه، این تفاهم و همزیستی را برهم زد. این ستم مضاعف در شکل تبعیضات شوونیستی وتحقیرات نژادی و ممنوعیت از استفاده از زبان مادری بقصد نابودی هویت آنان که در سراسر ایران بر ملیت های غیر تاجیک* (فارس زبان) اعمال میشد، در مناطق ترک نشین که از اهمیت استراتژیک جغرافیایی نظامی و منابع غنی معدنی برخوردار بود شکل عریانتری بخود میگرفت.
این سیاست غیر انسانی و تبعیض گرایانه، درطی زمان حاکمیت محمد رضا میرپنج و رژیم ضدبشری اسلامی حاکم نیز با همان شدت و به اشکال مختلف تداوم یافت. با سرنگونی نظام مبلغ برتری نژادی وفاشیستی شاه، زحمتکشان و مبارزین ترک، همگام با سایر ملل ساکن ایران، از طریق برپایی تشکلهای مستقل و سازماندهی خود در اشکال مختلف سعی دراحقاق حقوق لگدمال شده خود نموده و خواستار برابری و رفع ستم ملی در کنار انواع دیگر ستم ها، بودند ، اما پاسخ رژیم اسلامی نیز هچون، سیستم مدعی پان فارسیست، شاهی سرکوب و قتل عام بود.
هم میهنان! همانطور که میدانید در طول تاریخ هشتاد ساله سرکوب و تبعیض ملل ساکن ایران، کشتار و پاکسازی قومی را سران جنایتکار حکومتهای شاهی و اسلامی سازماندهی کرده اند اما روشنفکر نمایان و مدعیان فرهنگ ورزی درمیان قوم حاکم نیز در نقش توجیه و تئوریزه کننده این جنایات همدست و دمساز حاکمین بوده اند. بخش عمده مدعیان اپوزیسون بویژه طیف راست و ملی گرا و اخیرأ معدود جریانات مدعی چپ از کنار نسل کشی ها و نابرابری ملی در ایران با بی تفاوتی و سکوت تآییدآمیز گذشته اند.
خواهران و برادران تورک!
قيام قهرمانانه شما خواب را از چشمان خيليها گرفته است. سردمداران جمهوری اسلامی را به وحشت مرگ انداخته است. جمهوری اسلامی از طرفی با تمام نیرو، شمایی را که، برای دفاع ازحقوق حقۀ خود بپا خاسته اید سرکوب ميکند. و از طرف ديگر هرچند با قدمهای کوچک ولی اما شتابزده عقب نشينی ميکند. اين نشان از پيروزی و موفقيت جنبش ملی و دموکراتيک تورکهای ايران در مقابل جمهوری اسلامی است.
پیوسته اخبارجنبش ملی ـ عدالتخواهانه ملل ساکن ایران وبویژه آذربایجان در رسانه های گروهی شونیستی تاجیکی زبانان یا بایکوت می شده ویا با سانسورو تحریف همراه بوده است!
بايکوت خبری رسانه های شونیستی و مرکزگرا، چه در داخل و چه در خارج، بر اثر عظمت قيام تبريزوساير شهرهای آذربايجان بالاجباربخشآ شکسته شده و بخشآ شکسته خواهد شد.
سازمانهای باصطلاح مدعی سرتاسری ايرانی نیز چه در داخل و چه اوپوزيسيون بالاخره با اکراه و تاخير در مقابل حرکت قهرمانانه شما موضع گرفتند. برای درک افکار شوونيستی حتی بخشی از سازمانهای اوپوزيسيون که دم از فدراليزم و «حق ملل در تعيين سرنوشت خويش» ميزنند کافی است که به اطلاعيه های اين سازمانها دقت کنيد، اينها با امضای های همچون « کميسيون خلقها» و یا «روابط عمومی» و نيز برخی بنام سازمانهای محلی خود در اين مورد اطلاعيه منتشر ساخته اند. گويا مساله ای به اين بزرگی در شان ارگانهای مرکزی این جریانات ناسیونالیست شرمنده نیست!. واضح است که تمامی اين اعمال حقیرانه شونیستی در حافظه تاريخی ملل تحت ستم ساکن ایران ثبت خواهد شد.
ما جمعی از فعالین سیاسی قشقائی در خارج و داخل ایران از مبارزات و مطالبات برحق شما دفاع میکنیم. ما خود را در غم خانواده های جانباختگان درراه این مبارزات حق طلبانه، سهیم میدانیم.
ما ضمن آنکه خود را در مبارزه و حرکت ملی دموکراتيک شکوهمند شما سهیم میدانیم، خواستار سرنگونی رژیم ارتجاعی بورژوازی اسلامی در ایران و مدافع مبارزه علیه اقشار بهره کش و ناعدالتی ها در میان ملیتها هستیم. تأمین منافع زحمتکشان ملیت های ساکن ایران را در اتحاد با یکدیگر میبینیم و تلاش مشترک آنان در راه الغاء نمودن نابرابریهای ملی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی را شرط پیروزی در این مبارزه و پیش شرط یک ایرانی دمکراتیک میدانیم.
ما هرگونه توهین و تحقیر به هر ملیتی حتی اگر از طرف ترکان که خود جزئی از آنیم بروزکند رانیز بشدت محکوم کرده و سقوط در این حد را جایز ملت فرهیخته ترک در آذربایجان که تاریخ مستند و واقعی آن گواه مدنیت و حرمت به انسان و انسانیت و آزادگی است نمی دانیم. از شما خواهران و برادرنمان در حرکت ملی آذربایجان میخواهیم که در صورت مشاهده حاملین این مرض غیر انسانی در صفوف خود،آنان را از جنبش حق طلبانه خود طرد سازید.
ما حق جدایی را به رسمیت شناختنه، اما مشوق اتحاد برادرانه ملیتهای ساکن ایران در چهارچوب ایران، مشروط بر، برخورداری همگی این ملیتها از حقوق کاملأ برابر در تمامی عرصه ها هستیم، خوشبختانه بخش عمده احزاب و سازمانهای متعلق به اقلیتهای ملی ایران نیز از همین راهکار مثبت دفاع میکنند و سرنوشت خود را با رهایی کل مردم کشورمان گره زده اند.ما ترکان در ایران، افتخار و شایستگی نام هموطنی با خود را مستحق کسانی میدانیم که در عمل و مستند ومکتوب، به اصول اولیه انسانی، یعنی احترام به اصل برابری همۀ انسانها بدون در نظرگرفتن جنسیت،نژاد، زبان و مذهب، پایبند باشند .
ما یورش جنایتکارانه جمهوری اسلامی به خیزش عادلانه شما عزیزانمان را در تداوم سیاست پاک سازی قومی و نسل کشی ارزیابی کرده و با تمام قوا از مبارزات عادلانه شما دفاع نموده و همه امکانات خود را برای جلب حمایت گسترده مردمی چه در خارج وچه در ایران از این مبارزات بکار خواهیم برد.
هموطنان! ما نیز معتقدیم مسئله ملی ترکان ايران اصولا يک مسئله سياسی است. حل مسئله ملی و امحا ستم ملى تنها از طريق تامين حق ملل درتعيين سرنوشت خويش ممکن و مقدور است. جمهوری اسلامی ايران مانع اصلی تحقق اين امر است.جنبش ملی دموکراتیک ما ترکان می باید ازمطالبات سیاسی،اجتماعی وفرهنگی دیگر ملل ستم دیده درمقابل جمهوری اسلامی وهمچنین دولت های سرکوبگر منطقه دفاع کند!
براى پايان دادن به ستم ملى و عقب ماندگى اقتصادى مناطق ترک نشين و ايجاد امکانات و فرصتهاى برابر برای همه مليتها در ايران، دستیابی به آزادی سیاسی، پايان دادن به آپارتايد جنسى و سرکوب زنان و پايان دادن به بيعدالتى هاى گسترده و عميق نسبت به طبقات فرودست و زحمتکش ضرورت دارد که جنبش ملی دموکراتیک آذربایجان با جنبش های چپ و دمکراتیک وکارگران وزحمتکشان و زنان در سراسر ایران پیوند محکمی برقرار کنند!
موفقیت ما در گروتشکل یابی وسازماندهی اقشار وطبقات ولایه های مختلف اجتماعی وفرهنگی است و تنها درسایه تشکل و اتحاد و مبارزه پیگیر و نترسیدن از زندان و شکنجه و مشکلات است که بر دشمنان مردممان پیروز خواهیم شد.
ما ازمطالبات ترک های ایران ومردم آذربایجان که تاکنون در تجمعات وتظاهراتها و اطلاعیه های آنان به ترتیب زیر ابراز شده، حمایت کامل خود را اعلام میکنیم:
- تغیر قانون اساسی و به رسمیت شناختن کثیرالمله بودن کشورایران و استقرار جمهوری دموکراتیک فدرال و لائیک.
- به رسميت شناختن هويت ملي خلق ترك از طرف دولت، همانگونه كه اين خلق خود آنرا تعريف میکند و رسمیت یافتن زبان ترکی و تدریس آن در تمام دوران تحصیل؛ در همه عرصه هاي دولت، قانوني و آموزشي و از جمله در چاپ.
- لغو همه مصوبات و قوانين مربوط به تغيير نامهاي تاريخي و جغرافيايي تركي به فارسي و اعاده همه نامهاي تركي
- ایجاد وتاسیس تلویزیون سراسری به زبان تورکی آذربایجانی.
- آزادی تمامی دستگیر شدگان اخیر و محاکمه و مجازات کسانی که در تبریز و ارومیه و دیگر شهرهای آذربایجان به سوی ملت آتش گشوده اند و یا تظاهر کنندگان را مورد ضزب و شتم قرار داده اند.
- آزادی تمامی زندانیان سیاسی و از جمله و بویژه زندانیان سیاسی آذربایجانی.
- توقف، موجی از لجن پراکنی های شوونیستی و ترک ستیزانه رسانه های حکومت ننگین اسلامی و معدودی مدعی ملی گرائی و جمهوریخواهی که همدوش با سرکوبگران رژیم اسلامی ، نثار مردم زحمتکش و محروم بپاخاسته ترک و کرد و بلوچ و دیگر ملل ساکن ایران میگردد.
ما ایمان داریم که در یک شرایط دمکراتیک و آزاد و بدون دخالت قدرتهای چپاولگر امپریالیستی، مردم کشورهای خاورمیانه و ملیتهای ساکن این کشورها قادرند در چهارچوب یک اتحادیه بزرگ با حقوق برابر در صلح و رفاه و احترام متقابل، در کنار یکدیگر زندگی کنند.
به امید چنین روزی. جمعی از فعالین سیاسی قشقائی .
Haedar.jahangiri@chello.se, setorg@home.nl
* تات در زبان ترکی و درمیان قشقایها به آنانی که به زبان دری صحبت میکنند میگویند و زیان تات ها را نیز تاجیکی مینامند و نه فارسی. کلمهء فارس در مفهوم سیاسی اش ونیز بارتبلیغاتی خاصی که برآن سوار و رایج کرده اند ، پدیده ای نو ظهور میباشد با عمری کمتر از هفتاد سال، که ازسوی ملت تراشان و تاریخ سازان و نژاد پرست سیستم رضا خان میرپنج به منظور ایجاد یک ملت یک زبان و یک رهبر، در ایران ایجاد شده و طی چندین دههء گذشته بی وقفه بر ضدمنافع دیگر ملیتها در ایران به کار برده می شود . فارس نام منطقهء وسیعی در قسمتی ازجنوب کشورِ ایران است پس فارس نه نام یک ملت یا یک قوم و یا یک زبان ، بلکه تنها، نام یکی از استانهای جنوبی ایران است. کلمهء فارس، هیچگاه به متکلمین به زبان دری اطلاق نشده و هیچ مدرک تاریخی و ادبی معتبر در جهت اثبات چنین ادعایی نمی توان بدست آورد! فارس، نام هیچ قومی یا زبانی نیست،بلکه تنها نام جغرافیایی یک منطقه است.
Read more!